Книги автора (1)

Онлайн

Лингвистика

Հայաստանի Հանրապետության բարբառային պատկերը․ Գիրք 1․ Գեղարքունիքի մարզ

Աշխատությունը նվիրված է Գեղարքունիքի մարզի տարածքում գործածվող հայերենի բարբառների, խոսվածքների և դրանց լեզվական առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով ներկայացնել տարածաշրջանի բարբառային բազմազանությունը, դրա պատմական ձևավորման նախադրյալները, տարածքային դրսևորումները և արդի լեզվական պատկերը։ Հետազոտությունը կարևոր ներդրում է Հայաստանի Հանրապետության բարբառային քարտեզագրման և հայերենի տարածագործառական տարբերակների գիտական նկարագրության գործում։ Հեղինակը ներկայացնում է մարզում տարածված բարբառային միավորները՝ անդրադառնալով դրանց ծագմանը, լեզվական պատկանելությանը, տարածման սահմաններին և առանձնահատուկ հնչյունական, քերականական ու բառային հատկանիշներին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Մշո բարբառին և դրա տարբեր դրսևորումներին Գեղարքունիքի մարզում, ինչպես նաև տարածաշրջանում ձևավորված այլ խոսվածքներին, որոնց ներկայիս առանձնահատկությունները պայմանավորված են բնակչության պատմական տեղաշարժերով, տարբեր բնակավայրերից եկած համայնքների հաստատմամբ, լեզվական շփումներով և սերնդեսերունդ փոխանցված խոսքային ավանդույթներով։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է բնակչության տեղաշարժերի և բնակավայրերի պատմական կազմավորման ազդեցության բացահայտումը մարզի բարբառային պատկերի ձևավորման վրա։ Այս համատեքստում ներկայացվում են տեղեկություններ տարբեր համայնքների բնակչության պատմական ծագման, վերաբնակեցման գործընթացների և դրանց հետևանքով ձևավորված լեզվական առանձնահատկությունների վերաբերյալ՝ հնարավորություն տալով հասկանալու, թե ինչպես են պատմական իրադարձություններն ու ժողովրդագրական փոփոխություններն իրենց արտացոլումն ստացել կենդանի խոսքում։ Հեղինակը կարևորում է յուրաքանչյուր բնակավայրի խոսվածքի առանձին ուսումնասիրությունը՝ ներկայացնելով բարբառային պատկանելության բնութագրեր և առանձնահատուկ լեզվական իրողություններ, որոնք թույլ են տալիս համեմատել նույն տարածաշրջանի տարբեր բնակավայրերում գործածվող խոսքի ձևերը, բացահայտել դրանց ընդհանրություններն ու տարբերությունները և որոշել փոխադարձ լեզվական ազդեցությունները։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է նաև փաստական նյութի լայն ընդգրկմամբ․ հետազոտության ընթացքում մարզի տարբեր բնակավայրերում իրականացված դաշտային ուսումնասիրությունների, բարբառախոսների հետ հարցումների, կենդանի խոսքի տեսաձայնագրությունների և բանավոր խոսքի գրառումների միջոցով հավաքագրվել ու համակարգվել են լեզվական բազմաթիվ նմուշներ։ Ներկայացված նյութը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ոչ միայն բարբառների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, այլև դրանց կենդանի գործածությունը, արտահայտչական հնարավորությունները, տեղական բառապաշարը և խոսքային ավանդույթները։ Առանձին նշանակություն ունեն բարբառային տառադարձությամբ գրի առնված խոսքի նմուշները, որոնք պահպանում են խոսքի բնական հնչերանգը, արտասանական յուրահատկությունները, բառային ձևերը և տեղական լեզվական միջավայրի բնորոշ գծերը։ Դրանք կարևոր սկզբնաղբյուր են բարբառների հնչյունական ու քերականական համակարգերի ուսումնասիրության, ինչպես նաև կենդանի բանավոր խոսքի փաստագրման համար։ Աշխատությունն ընդգրկում է նաև բառացանկ, որն ամփոփում և համակարգում է տարածաշրջանի խոսվածքներին բնորոշ բառային միավորները՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով ծանոթանալու տեղական բառապաշարի հարստությանը, բառերի իմաստային առանձնահատկություններին և լեզվական տարբերակներին։ Հետազոտության կարևոր գաղափարական հիմքերից մեկն այն է, որ հայերենի բարբառները պարզապես գրական լեզվից շեղվող խոսքի ձևեր չեն, այլ ժողովրդի պատմական հիշողությունը, մշակութային ինքնությունը, աշխարհընկալումը և կենսակերպն արտացոլող արժեքավոր լեզվական համակարգեր։ Յուրաքանչյուր խոսվածք իր մեջ պահպանում է տվյալ համայնքի պատմության, սոցիալական հարաբերությունների, ավանդույթների և միջավայրի հետ կապված բազմաթիվ տեղեկություններ, ուստի դրանց ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն լեզվաբանության, այլև պատմության, ազգագրության, բանահյուսության և ժողովրդագրության տեսանկյունից։ Աշխատությունը նաև նպաստում է հայերենի տարածքային տարբերակների վերաբերյալ ամբողջական պատկերացման ձևավորմանը՝ ընդգծելով բարբառային ուսումնասիրությունների անհրաժեշտությունը լեզվի պատմական զարգացման օրինաչափությունները բացահայտելու և նրա հարստությունը պահպանելու գործում։ Իր գիտական մոտեցմամբ, փաստական նյութի ընդգրկունությամբ, բնակավայրերի լեզվական առանձնահատկությունների համադրմամբ և կենդանի խոսքի նմուշների ներառմամբ այն արժեքավոր աղբյուր է հայ բարբառագիտության հետագա զարգացման համար։ Այն օգտակար է լեզվաբանների, հայերենագետների, բարբառագետների, պատմաբանների, ազգագրագետների, բանահյուսության և ժողովրդագրության մասնագետների, ինչպես նաև Հայաստանի տարբեր տարածաշրջանների պատմությամբ, մշակույթով ու լեզվական ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Միաժամանակ գիրքը կարող է ծառայել որպես ուսումնական և հետազոտական նյութ բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում՝ նպաստելով հայերենի բարբառային համակարգի, լեզվական աշխարհագրության և ազգային ոչ նյութական մշակութային ժառանգության առավել խորքային ընկալմանը։

Обновлено. 2026-11-18
Հայաստանի Հանրապետության բարբառային պատկերը․ Գիրք 1․ Գեղարքունիքի մարզ

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Պարույր Սևակ Պարույր Սևակ 1924 թ․ – 1971 թ․ Պարույր Սևակը հայ գրականության ամենախոր և վերլուծական մտածող բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն մարդու ներաշխարհը, հասարակությունը և պատմական հիշողությունը։ Սևակը հայտնի է իր «Անլռելի զանգակատուն» պոեմով, որը նվիրված է Կոմիտասին։ Նրա լեզուն համարձակ է, նորարարական և մտավոր։ Սևակը հաճախ քննադատել է հասարակական խնդիրները և կեղծ արժեքները։ Նրա պոեզիան համադրում է զգացմունքներն ու ինտելեկտը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից պոեզիայի վրա։ Նրա ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Սևակը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book9 Подробнее Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Подробнее Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Подробнее Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Подробнее Սիլվա Կապուտիկյան Սիլվա Կապուտիկյան 1919 թ․ – 2006 թ․ Սիլվա Կապուտիկյանը հայ պոեզիայի ամենաազդեցիկ կին հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն հայրենիքը, սերը, լեզուն և ազգային ինքնությունը։ Կապուտիկյանը գրել է բազմաթիվ բանաստեղծություններ և հրապարակախոսական նյութեր։ Նրա լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել հայ լեզվի պահպանման հարցերին։ Նրա գործերը լայն ճանաչում են ստացել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ սփյուռքում։ Կապուտիկյանը նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ նվիրված են ազգային արժեքներին։ Նա համարվում է հայ կին պոեզիայի ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ ազդեցիկ։ menu_book2 Подробнее Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Подробнее