Книги автора (1)
Лингвистика
Հայաստանի Հանրապետության բարբառային պատկերը․ Գիրք 1․ Գեղարքունիքի մարզ
Աշխատությունը նվիրված է Գեղարքունիքի մարզի տարածքում գործածվող հայերենի բարբառների, խոսվածքների և դրանց լեզվական առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով ներկայացնել տարածաշրջանի բարբառային բազմազանությունը, դրա պատմական ձևավորման նախադրյալները, տարածքային դրսևորումները և արդի լեզվական պատկերը։ Հետազոտությունը կարևոր ներդրում է Հայաստանի Հանրապետության բարբառային քարտեզագրման և հայերենի տարածագործառական տարբերակների գիտական նկարագրության գործում։ Հեղինակը ներկայացնում է մարզում տարածված բարբառային միավորները՝ անդրադառնալով դրանց ծագմանը, լեզվական պատկանելությանը, տարածման սահմաններին և առանձնահատուկ հնչյունական, քերականական ու բառային հատկանիշներին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Մշո բարբառին և դրա տարբեր դրսևորումներին Գեղարքունիքի մարզում, ինչպես նաև տարածաշրջանում ձևավորված այլ խոսվածքներին, որոնց ներկայիս առանձնահատկությունները պայմանավորված են բնակչության պատմական տեղաշարժերով, տարբեր բնակավայրերից եկած համայնքների հաստատմամբ, լեզվական շփումներով և սերնդեսերունդ փոխանցված խոսքային ավանդույթներով։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է բնակչության տեղաշարժերի և բնակավայրերի պատմական կազմավորման ազդեցության բացահայտումը մարզի բարբառային պատկերի ձևավորման վրա։ Այս համատեքստում ներկայացվում են տեղեկություններ տարբեր համայնքների բնակչության պատմական ծագման, վերաբնակեցման գործընթացների և դրանց հետևանքով ձևավորված լեզվական առանձնահատկությունների վերաբերյալ՝ հնարավորություն տալով հասկանալու, թե ինչպես են պատմական իրադարձություններն ու ժողովրդագրական փոփոխություններն իրենց արտացոլումն ստացել կենդանի խոսքում։ Հեղինակը կարևորում է յուրաքանչյուր բնակավայրի խոսվածքի առանձին ուսումնասիրությունը՝ ներկայացնելով բարբառային պատկանելության բնութագրեր և առանձնահատուկ լեզվական իրողություններ, որոնք թույլ են տալիս համեմատել նույն տարածաշրջանի տարբեր բնակավայրերում գործածվող խոսքի ձևերը, բացահայտել դրանց ընդհանրություններն ու տարբերությունները և որոշել փոխադարձ լեզվական ազդեցությունները։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է նաև փաստական նյութի լայն ընդգրկմամբ․ հետազոտության ընթացքում մարզի տարբեր բնակավայրերում իրականացված դաշտային ուսումնասիրությունների, բարբառախոսների հետ հարցումների, կենդանի խոսքի տեսաձայնագրությունների և բանավոր խոսքի գրառումների միջոցով հավաքագրվել ու համակարգվել են լեզվական բազմաթիվ նմուշներ։ Ներկայացված նյութը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ոչ միայն բարբառների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, այլև դրանց կենդանի գործածությունը, արտահայտչական հնարավորությունները, տեղական բառապաշարը և խոսքային ավանդույթները։ Առանձին նշանակություն ունեն բարբառային տառադարձությամբ գրի առնված խոսքի նմուշները, որոնք պահպանում են խոսքի բնական հնչերանգը, արտասանական յուրահատկությունները, բառային ձևերը և տեղական լեզվական միջավայրի բնորոշ գծերը։ Դրանք կարևոր սկզբնաղբյուր են բարբառների հնչյունական ու քերականական համակարգերի ուսումնասիրության, ինչպես նաև կենդանի բանավոր խոսքի փաստագրման համար։ Աշխատությունն ընդգրկում է նաև բառացանկ, որն ամփոփում և համակարգում է տարածաշրջանի խոսվածքներին բնորոշ բառային միավորները՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով ծանոթանալու տեղական բառապաշարի հարստությանը, բառերի իմաստային առանձնահատկություններին և լեզվական տարբերակներին։ Հետազոտության կարևոր գաղափարական հիմքերից մեկն այն է, որ հայերենի բարբառները պարզապես գրական լեզվից շեղվող խոսքի ձևեր չեն, այլ ժողովրդի պատմական հիշողությունը, մշակութային ինքնությունը, աշխարհընկալումը և կենսակերպն արտացոլող արժեքավոր լեզվական համակարգեր։ Յուրաքանչյուր խոսվածք իր մեջ պահպանում է տվյալ համայնքի պատմության, սոցիալական հարաբերությունների, ավանդույթների և միջավայրի հետ կապված բազմաթիվ տեղեկություններ, ուստի դրանց ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն լեզվաբանության, այլև պատմության, ազգագրության, բանահյուսության և ժողովրդագրության տեսանկյունից։ Աշխատությունը նաև նպաստում է հայերենի տարածքային տարբերակների վերաբերյալ ամբողջական պատկերացման ձևավորմանը՝ ընդգծելով բարբառային ուսումնասիրությունների անհրաժեշտությունը լեզվի պատմական զարգացման օրինաչափությունները բացահայտելու և նրա հարստությունը պահպանելու գործում։ Իր գիտական մոտեցմամբ, փաստական նյութի ընդգրկունությամբ, բնակավայրերի լեզվական առանձնահատկությունների համադրմամբ և կենդանի խոսքի նմուշների ներառմամբ այն արժեքավոր աղբյուր է հայ բարբառագիտության հետագա զարգացման համար։ Այն օգտակար է լեզվաբանների, հայերենագետների, բարբառագետների, պատմաբանների, ազգագրագետների, բանահյուսության և ժողովրդագրության մասնագետների, ինչպես նաև Հայաստանի տարբեր տարածաշրջանների պատմությամբ, մշակույթով ու լեզվական ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Միաժամանակ գիրքը կարող է ծառայել որպես ուսումնական և հետազոտական նյութ բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում՝ նպաստելով հայերենի բարբառային համակարգի, լեզվական աշխարհագրության և ազգային ոչ նյութական մշակութային ժառանգության առավել խորքային ընկալմանը։
Обновлено. 2026-11-18
Бесплатно
Бесплатно