Книги автора (1)

Онлайн

История

Պատմական ճառ․ Օմարի և Լևոնի նամակագրությունը

Գիրքը ներկայացնում է հայ միջնադարյան պատմագրության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը՝ Ղևոնդ վարդապետի պատմական երկը, ինչպես նաև դրան կից պահպանված Օմար II խալիֆի և Լևոն III բյուզանդական կայսեր միջև ենթադրյալ նամակագրությունը՝ բացահայտելով արաբական նվաճումների ժամանակաշրջանի քաղաքական, ռազմական, կրոնական և հասարակական իրադարձությունները։ Հիմնական աշխատության առանցքում Հայաստանի պատմական ճակատագիրն է՝ Մուհամմադ մարգարեի մահից և Բյուզանդական կայսր Հերակլիոսի գահակալության ավարտից հետո սկսված արաբական արշավանքների, իսլամական խալիֆայության ընդարձակման և տարածաշրջանում ուժերի հարաբերակցության փոփոխությունների համատեքստում։ Հեղինակը պատմական իրադարձությունները դիտարկում է ոչ միայն որպես ռազմական նվաճումների և իշխանափոխությունների հաջորդականություն, այլև որպես հայ ժողովրդի քաղաքական, ազգային և հոգևոր կյանքի վրա խոր ազդեցություն ունեցած պատմական գործընթաց։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի նկատմամբ արաբական իշխանության հաստատմանը, երկրի կառավարման համակարգի փոփոխություններին, բնակչության սոցիալական և տնտեսական վիճակին, հարկային ու վարչական ճնշումներին, քրիստոնեական եկեղեցու դրությանը և հայ հասարակության ինքնուրույնության պահպանման խնդիրներին։ Աշխատության մեջ արտացոլված են նաև խալիֆայության ներքին քաղաքական զարգացումները, տարբեր կառավարիչների գործունեությունը, արաբական նվաճումների շարունակականությունը, իշխանական հակամարտությունները, քաղաքացիական պատերազմները և Օմայանների իշխանությունից Աբբասյանների հարստությանն անցնելու պատմական գործընթացը։ Ղևոնդ վարդապետը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես անցյալի իրադարձությունները գրանցող պատմագիր, այլև որպես իր ժամանակի քաղաքական ու հոգևոր իրողություններին արձագանքող աստվածաբան, որի համար պատմությունը մարդկային ճակատագրերի, հավատքի փորձությունների և հասարակական պատասխանատվության մասին խորհրդածության միջոց է։ Նա իրադարձությունները մեկնաբանում է քրիստոնեական աշխարհայացքի և աստվածաշնչյան պատկերացումների տեսանկյունից՝ փորձելով բացահայտել պատմական ցնցումների հոգևոր նշանակությունը և ընթերցողին փոխանցել բարոյական ու կրոնական ուղերձներ։ Հատկապես կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ ժողովրդի առջև ծառացած բարդ ընտրության խնդիրը՝ ինչպես արձագանքել օտար տիրապետությանը, երբ անհրաժեշտ է միաժամանակ պահպանել ազգային ինքնությունը, քրիստոնեական հավատը և հասարակության գոյության հիմքերը։ Հեղինակի դիտարկումներում արտահայտվում են դիմադրության, հնազանդության, քաղաքական զգուշավորության և ժամանակ շահելու տարբեր մոտեցումների շուրջ միջնադարյան հայ հասարակության մտահոգությունները։ Այս առումով աշխատությունը արժեքավոր նյութ է տրամադրում ոչ միայն պատմական իրադարձությունների, այլև միջնադարյան հայ քաղաքական մտածողության, հասարակական տրամադրությունների և եկեղեցական շրջանակների աշխարհընկալման ուսումնասիրության համար։ Պատմական պատկերը լրացվում է Օմար II-ի և Լևոն III-ի միջև ներկայացվող նամակագրությամբ, որը միջնադարյան քրիստոնեական և իսլամական մտավոր ավանդույթների փոխհարաբերությունների ուշագրավ վկայություն է։ Այդ նամակագրության հիմքում ընկած է երկու կրոնական աշխարհների միջև աստվածաբանական բանավեճը, որի ընթացքում արծարծվում են հավատքի ճշմարտության, կրոնական հեղինակության, աստվածային հայտնության, քրիստոնեական և իսլամական ուսմունքների տարբերությունների ու փոխհարաբերությունների հարցերը։ Նամակների երկխոսային կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու այն մտավոր միջավայրի մասին, որտեղ կրոնական համոզմունքները ոչ միայն դավանանքի, այլև բանական քննարկման, փաստարկման և փոխադարձ քննադատության առարկա էին։ Հատկանշական է, որ այս նամակագրությունը ներկայացվում է որպես Ղևոնդի պատմական երկին ավելի ուշ ներմուծված հավելված, և դրա ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի միջնադարյան հայկական գրավոր ավանդության, կրոնական բանավեճերի և քրիստոնեա-իսլամական հարաբերությունների պատմության համար։ Աշխատության գրական առանձնահատկություններից են պատմողական և մեկնաբանական խոսքի համադրությունը, պատմական փաստերի ներկայացումը հեղինակի անձնական ու գաղափարական գնահատականների հետ, աստվածաշնչյան պատկերների և կրոնական խորհրդածությունների կիրառությունը, ինչպես նաև իրադարձությունների պատճառահետևանքային կապերը բացահայտելու ձգտումը։ Պատմական շարադրանքը միաժամանակ ունի տարեգրական, վերլուծական և խրատական բնույթ, ինչի շնորհիվ այն արժեքավոր է թե՛ որպես պատմական վկայություն, թե՛ որպես միջնադարյան մտավոր կյանքի արտահայտություն։ Հրատարակության կարևոր առանձնահատկություններից է բնագրի քննադատական մշակված տարբերակի, թարգմանության և պատմագիտական ու բանասիրական մեկնաբանությունների համադրությունը, ինչը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին ավելի խորությամբ ընկալելու ստեղծագործության ժամանակաշրջանը, կառուցվածքը, գաղափարական ուղղվածությունն ու պատմական նշանակությունը։ Գիրքը մեծ կարևորություն ունի Հայաստանի արաբական տիրապետության ժամանակաշրջանի ուսումնասիրության համար, քանի որ ներկայացնում է այնպիսի տեղեկություններ, որոնք էական նշանակություն ունեն VIII դարի Հայաստանի քաղաքական պատմության, հայ-արաբական հարաբերությունների, Բյուզանդիայի հետ կապերի և տարածաշրջանային ուժերի փոխազդեցության վերակազմության համար։ Այն նաև նպաստում է հայ և բյուզանդական պատմագրական ավանդույթների համեմատական ուսումնասիրությանը՝ ցույց տալով, թե ինչպես էին միջնադարյան հեղինակները մեկնաբանում իրենց ժամանակի աշխարհաքաղաքական փոփոխությունները։ Օմարի և Լևոնի նամակագրությունն իր հերթին ընդլայնում է գրքի գիտական նշանակությունը՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու քրիստոնեության և իսլամի միջև վաղ միջնադարյան աստվածաբանական երկխոսությունը, կրոնական ինքնության ձևավորման գործընթացները և տարբեր դավանանքների միջև գաղափարական փոխազդեցությունները։ Ստեղծագործությունը կարևոր ընթերցանության նյութ է հայոց պատմությամբ, միջնադարյան պատմագրությամբ, արաբական խալիֆայության պատմությամբ, Բյուզանդիայի քաղաքական զարգացումներով և կրոնների փոխհարաբերություններով հետաքրքրվողների համար։ Այն առանձնահատուկ արժեք ունի պատմաբանների, արևելագետների, աստվածաբանների, բանասերների և միջնադարագետների համար՝ միաժամանակ ընթերցողին ներկայացնելով հայ ժողովրդի պատմության այն բարդ ժամանակաշրջանը, երբ արտաքին քաղաքական գերիշխանության պայմաններում ազգային, հոգևոր և մշակութային ինքնության պահպանումը դարձել էր գոյաբանական նշանակության խնդիր։

Обновлено. 2026-11-18
Պատմական ճառ․ Օմարի և Լևոնի նամակագրությունը

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Подробнее Ակսել Բակունց Ակսել Բակունց 1899 թ․ – 1937 թ․ Ակսել Բակունցը հայ արձակի ամենաբարձր մակարդակի վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական կյանքի, մարդու և բնության ներդաշնակության պատկերումը։ Բակունցը առանձնանում է նուրբ հոգեբանական դիտարկումներով և լեզվական ճշգրտությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Ալպիական մանուշակ», «Մթնաձոր» և այլ պատմվածքներ։ Նա համարվում է հայ կարճ արձակի անգերազանցելի հեղինակներից մեկը։ Բակունցի ստեղծագործությունները լի են մարդկային խորությամբ և լուռ տխրությամբ։ Նրա հերոսները հաճախ պայքարում են սոցիալական դժվարությունների հետ։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նա զոհվել է ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ։ menu_book5 Подробнее Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Подробнее Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Подробнее Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Подробнее Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Подробнее