Հեղինակի գրքերը (1)

Օնլայն

Պատմություն

Պատմական ճառ․ Օմարի և Լևոնի նամակագրությունը

Գիրքը ներկայացնում է հայ միջնադարյան պատմագրության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը՝ Ղևոնդ վարդապետի պատմական երկը, ինչպես նաև դրան կից պահպանված Օմար II խալիֆի և Լևոն III բյուզանդական կայսեր միջև ենթադրյալ նամակագրությունը՝ բացահայտելով արաբական նվաճումների ժամանակաշրջանի քաղաքական, ռազմական, կրոնական և հասարակական իրադարձությունները։ Հիմնական աշխատության առանցքում Հայաստանի պատմական ճակատագիրն է՝ Մուհամմադ մարգարեի մահից և Բյուզանդական կայսր Հերակլիոսի գահակալության ավարտից հետո սկսված արաբական արշավանքների, իսլամական խալիֆայության ընդարձակման և տարածաշրջանում ուժերի հարաբերակցության փոփոխությունների համատեքստում։ Հեղինակը պատմական իրադարձությունները դիտարկում է ոչ միայն որպես ռազմական նվաճումների և իշխանափոխությունների հաջորդականություն, այլև որպես հայ ժողովրդի քաղաքական, ազգային և հոգևոր կյանքի վրա խոր ազդեցություն ունեցած պատմական գործընթաց։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի նկատմամբ արաբական իշխանության հաստատմանը, երկրի կառավարման համակարգի փոփոխություններին, բնակչության սոցիալական և տնտեսական վիճակին, հարկային ու վարչական ճնշումներին, քրիստոնեական եկեղեցու դրությանը և հայ հասարակության ինքնուրույնության պահպանման խնդիրներին։ Աշխատության մեջ արտացոլված են նաև խալիֆայության ներքին քաղաքական զարգացումները, տարբեր կառավարիչների գործունեությունը, արաբական նվաճումների շարունակականությունը, իշխանական հակամարտությունները, քաղաքացիական պատերազմները և Օմայանների իշխանությունից Աբբասյանների հարստությանն անցնելու պատմական գործընթացը։ Ղևոնդ վարդապետը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես անցյալի իրադարձությունները գրանցող պատմագիր, այլև որպես իր ժամանակի քաղաքական ու հոգևոր իրողություններին արձագանքող աստվածաբան, որի համար պատմությունը մարդկային ճակատագրերի, հավատքի փորձությունների և հասարակական պատասխանատվության մասին խորհրդածության միջոց է։ Նա իրադարձությունները մեկնաբանում է քրիստոնեական աշխարհայացքի և աստվածաշնչյան պատկերացումների տեսանկյունից՝ փորձելով բացահայտել պատմական ցնցումների հոգևոր նշանակությունը և ընթերցողին փոխանցել բարոյական ու կրոնական ուղերձներ։ Հատկապես կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ ժողովրդի առջև ծառացած բարդ ընտրության խնդիրը՝ ինչպես արձագանքել օտար տիրապետությանը, երբ անհրաժեշտ է միաժամանակ պահպանել ազգային ինքնությունը, քրիստոնեական հավատը և հասարակության գոյության հիմքերը։ Հեղինակի դիտարկումներում արտահայտվում են դիմադրության, հնազանդության, քաղաքական զգուշավորության և ժամանակ շահելու տարբեր մոտեցումների շուրջ միջնադարյան հայ հասարակության մտահոգությունները։ Այս առումով աշխատությունը արժեքավոր նյութ է տրամադրում ոչ միայն պատմական իրադարձությունների, այլև միջնադարյան հայ քաղաքական մտածողության, հասարակական տրամադրությունների և եկեղեցական շրջանակների աշխարհընկալման ուսումնասիրության համար։ Պատմական պատկերը լրացվում է Օմար II-ի և Լևոն III-ի միջև ներկայացվող նամակագրությամբ, որը միջնադարյան քրիստոնեական և իսլամական մտավոր ավանդույթների փոխհարաբերությունների ուշագրավ վկայություն է։ Այդ նամակագրության հիմքում ընկած է երկու կրոնական աշխարհների միջև աստվածաբանական բանավեճը, որի ընթացքում արծարծվում են հավատքի ճշմարտության, կրոնական հեղինակության, աստվածային հայտնության, քրիստոնեական և իսլամական ուսմունքների տարբերությունների ու փոխհարաբերությունների հարցերը։ Նամակների երկխոսային կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու այն մտավոր միջավայրի մասին, որտեղ կրոնական համոզմունքները ոչ միայն դավանանքի, այլև բանական քննարկման, փաստարկման և փոխադարձ քննադատության առարկա էին։ Հատկանշական է, որ այս նամակագրությունը ներկայացվում է որպես Ղևոնդի պատմական երկին ավելի ուշ ներմուծված հավելված, և դրա ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի միջնադարյան հայկական գրավոր ավանդության, կրոնական բանավեճերի և քրիստոնեա-իսլամական հարաբերությունների պատմության համար։ Աշխատության գրական առանձնահատկություններից են պատմողական և մեկնաբանական խոսքի համադրությունը, պատմական փաստերի ներկայացումը հեղինակի անձնական ու գաղափարական գնահատականների հետ, աստվածաշնչյան պատկերների և կրոնական խորհրդածությունների կիրառությունը, ինչպես նաև իրադարձությունների պատճառահետևանքային կապերը բացահայտելու ձգտումը։ Պատմական շարադրանքը միաժամանակ ունի տարեգրական, վերլուծական և խրատական բնույթ, ինչի շնորհիվ այն արժեքավոր է թե՛ որպես պատմական վկայություն, թե՛ որպես միջնադարյան մտավոր կյանքի արտահայտություն։ Հրատարակության կարևոր առանձնահատկություններից է բնագրի քննադատական մշակված տարբերակի, թարգմանության և պատմագիտական ու բանասիրական մեկնաբանությունների համադրությունը, ինչը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին ավելի խորությամբ ընկալելու ստեղծագործության ժամանակաշրջանը, կառուցվածքը, գաղափարական ուղղվածությունն ու պատմական նշանակությունը։ Գիրքը մեծ կարևորություն ունի Հայաստանի արաբական տիրապետության ժամանակաշրջանի ուսումնասիրության համար, քանի որ ներկայացնում է այնպիսի տեղեկություններ, որոնք էական նշանակություն ունեն VIII դարի Հայաստանի քաղաքական պատմության, հայ-արաբական հարաբերությունների, Բյուզանդիայի հետ կապերի և տարածաշրջանային ուժերի փոխազդեցության վերակազմության համար։ Այն նաև նպաստում է հայ և բյուզանդական պատմագրական ավանդույթների համեմատական ուսումնասիրությանը՝ ցույց տալով, թե ինչպես էին միջնադարյան հեղինակները մեկնաբանում իրենց ժամանակի աշխարհաքաղաքական փոփոխությունները։ Օմարի և Լևոնի նամակագրությունն իր հերթին ընդլայնում է գրքի գիտական նշանակությունը՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու քրիստոնեության և իսլամի միջև վաղ միջնադարյան աստվածաբանական երկխոսությունը, կրոնական ինքնության ձևավորման գործընթացները և տարբեր դավանանքների միջև գաղափարական փոխազդեցությունները։ Ստեղծագործությունը կարևոր ընթերցանության նյութ է հայոց պատմությամբ, միջնադարյան պատմագրությամբ, արաբական խալիֆայության պատմությամբ, Բյուզանդիայի քաղաքական զարգացումներով և կրոնների փոխհարաբերություններով հետաքրքրվողների համար։ Այն առանձնահատուկ արժեք ունի պատմաբանների, արևելագետների, աստվածաբանների, բանասերների և միջնադարագետների համար՝ միաժամանակ ընթերցողին ներկայացնելով հայ ժողովրդի պատմության այն բարդ ժամանակաշրջանը, երբ արտաքին քաղաքական գերիշխանության պայմաններում ազգային, հոգևոր և մշակութային ինքնության պահպանումը դարձել էր գոյաբանական նշանակության խնդիր։

Թարմացվել է՝ 2026-11-18
Պատմական ճառ․ Օմարի և Լևոնի նամակագրությունը

Անվճար

Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Տեսնել ավելին Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Տեսնել ավելին Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Տեսնել ավելին Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Տեսնել ավելին Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Տեսնել ավելին Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Տեսնել ավելին