Книги автора (1)

Онлайн

История

Հոները Մերձավոր Արևելքի և Հռոմեական Արևմուտքի հետ հարաբերություններում

Գիրքը նվիրված է եվրոպական հոների քաղաքական պատմության, արտաքին հարաբերությունների և միջազգային ասպարեզում նրանց դերակատարության ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Մերձավոր Արևելքի, Հռոմեական կայսրության արևմտյան հատվածի, Հայաստանի, Իրանի և Կովկասի հետ ունեցած քաղաքական ու ռազմադիվանագիտական առնչություններին։ Հեղինակը քննության է առնում հոների՝ որպես ուշ անտիկ աշխարհի կարևոր ռազմաքաղաքական ուժի ձևավորման և միջազգային հարաբերությունների համակարգում նրանց աստիճանական ներգրավման գործընթացը՝ փորձելով վերանայել նրանց պատմության մի շարք վիճահարույց ու դեռևս ամբողջությամբ չուսումնասիրված հարցեր։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից մեկը հոների՝ Սևծովյան տարածաշրջան և Դանուբի ավազան տեղափոխվելու նախապատմության բացահայտումն է, որի շրջանակում քննարկվում են նրանց սկզբնական բնակության վայրի տեղորոշման, գաղթի ժամանակագրության, քաղաքական նախադրյալների և այդ շարժման առաջնորդների գործունեության հետ կապված հիմնահարցերը։ Հեղինակը ուշադրություն է դարձնում այն հանգամանքին, որ հոների արտաքին քաղաքական ակտիվությունը սկսվել էր դեռևս նրանց՝ Եվրոպայի արևելյան և կենտրոնական շրջաններում հաստատվելուց առաջ, իսկ Մերձավոր Արևելքի ուղղությամբ իրականացված ռազմարշավներն ու դիվանագիտական շփումները վկայում են նրանց քաղաքական հավակնությունների ավելի լայն աշխարհագրական ընդգրկման մասին։ Ուսումնասիրության առանցքային տեղերից մեկը զբաղեցնում է Աթիլայի ժամանակաշրջանը, երբ հոնական իշխանությունը հասավ իր քաղաքական և ռազմական ազդեցության նշանակալի աստիճանի՝ դառնալով Հռոմեական կայսրության և հարևան պետությունների արտաքին քաղաքականության կարևոր գործոններից մեկը։ Հեղինակը դիտարկում է Աթիլայի հարաբերությունները Հռոմեական կայսրության հետ, նրա քաղաքական նպատակները, դիվանագիտական նախաձեռնությունները և Արևելքի նկատմամբ որդեգրած ռազմավարությունը՝ առանձնահատուկ անդրադառնալով 448–449 թվականներին Հայաստանի, Հյուսիսային Սևծովյան տարածաշրջանի և Իրանի ուղղությամբ իրականացված քաղաքական քայլերին։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում 449–450 թվականներին Իրանի դեմ հնարավոր ռազմական արշավանքի ծրագրին, դրա քաղաքական նախադրյալներին և միջազգային իրադրության հետ ունեցած կապին։ Այս համատեքստում բացահայտվում են հոների և Սասանյան Իրանի հարաբերությունների առանձնահատկությունները, տարածաշրջանային ուժերի փոխազդեցությունը և Հարավային Կովկասի ռազմաքաղաքական նշանակությունը։ Աշխատության կարևոր առանձնահատկություններից է նաև Աթիլայի անձի, աշխարհընկալման և գաղափարախոսական պատկերացումների ուսումնասիրությունը, քանի որ հեղինակը դրանք դիտարկում է որպես նրա արտաքին քաղաքական որոշումների և ռազմավարական ընտրությունների ձևավորման էական գործոններ։ Մասնավորապես քննության է առնվում 452 թվականին Իտալիա կատարած հաղթական ներխուժումից հետո Հռոմի դեմ հետագա արշավանքը շարունակելուց Աթիլայի հրաժարվելու հանգամանքը՝ փորձելով այն մեկնաբանել նրա քաղաքական մտածողության և աշխարհընկալման առանձնահատկությունների տեսանկյունից։ Պատմական խնդիրների լուսաբանման համար հեղինակը կարևոր նշանակություն է տալիս ինչպես անտիկ և վաղ միջնադարյան պատմագրական վկայություններին, այնպես էլ հայկական ու բյուզանդական պատմական ավանդույթներին։ Ուսումնասիրության մեջ առանձնահատուկ տեղ ունեն Փիլոստորգիոսի, Պրիսկոս Պանիոնի, Փավստոս Բուզանդի և Ղազար Փարպեցու երկերում պահպանված տեղեկությունները, որոնց համադրական քննությունը հնարավորություն է տալիս նորովի դիտարկել հոների վաղ քաղաքական պատմության, ռազմական տեղաշարժերի և արտաքին կապերի մի շարք հարցեր։ Տարբեր պատմական աղբյուրների համեմատությունը, դրանցում պահպանված տեղեկությունների վերագնահատումը և տարածաշրջանային իրադարձությունների փոխկապակցված ուսումնասիրությունը կազմում են աշխատության գիտական մոտեցման կարևոր բաղադրիչները։ Գիրքը նշանակալի է հատկապես այն առումով, որ հոների պատմությունը չի սահմանափակում միայն նրանց ռազմական արշավանքներով կամ Հռոմեական կայսրության հետ հակամարտություններով, այլ ներկայացնում է այն որպես ավելի լայն աշխարհաքաղաքական գործընթացների մաս՝ ներառելով Մերձավոր Արևելքի, Հայաստանի, Իրանի, Կովկասի և եվրոպական տարածքների միջև ձևավորված քաղաքական փոխազդեցությունները։ Աշխատությունը նպաստում է ուշ անտիկ աշխարհի միջազգային հարաբերությունների, ժողովուրդների տեղաշարժերի, քոչվորական միավորումների քաղաքական կազմակերպման, ռազմական դիվանագիտության և տարածաշրջանային ուժերի հարաբերակցության վերաբերյալ պատկերացումների խորացմանը։ Այն առանձնակի արժեք ունի նաև Հայաստանի պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ հոների քաղաքականության և Իրանի հետ նրանց հարաբերությունների համատեքստում անդրադառնում է Հարավային Կովկասում ստեղծված իրավիճակին և Հայաստանի՝ ժամանակաշրջանի միջազգային քաղաքական զարգացումներում ունեցած նշանակությանը։ Հեղինակի ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է հոների պատմության այն հիմնահարցերի լուսաբանման գործում, որոնք առնչվում են ոչ միայն նրանց ծագմանը և տարածքային շարժերին, այլև արտաքին քաղաքական մտածողությանը, դիվանագիտական գործունեությանը և հարևան քաղաքակրթությունների հետ փոխհարաբերություններին։ Այն հնարավորություն է տալիս ընթերցողին ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու հոների՝ որպես վաղ միջնադարի եվրասիական քաղաքական գործընթացներում ազդեցիկ դերակատարի մասին, հասկանալու Հռոմեական կայսրության և Արևելքի պետությունների միջև գոյություն ունեցող բարդ հարաբերությունները և գնահատելու Աթիլայի իշխանության նշանակությունը տարածաշրջանի պատմական զարգացումների վրա։ Գիրքը կարևոր գիտահետազոտական և ճանաչողական արժեք ունի հին աշխարհի ու վաղ միջնադարի պատմությամբ, հռոմեական և բյուզանդական պատմությամբ, հայկական պատմագիտությամբ, Իրանի պատմությամբ, միջազգային հարաբերություններով և ժողովուրդների պատմական փոխազդեցություններով հետաքրքրվող ընթերցողների, պատմաբանների, արևելագետների և ուսանողների համար։

Обновлено. 2026-11-17
Հոները Մերձավոր Արևելքի և Հռոմեական Արևմուտքի հետ հարաբերություններում

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Подробнее Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Подробнее Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Подробнее Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Подробнее Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Подробнее Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Подробнее