Մարգարյան, Արամ Արտեմի

Литература

Այս աշխատանքը նվիրված է Զանգեզուրի տարածաշրջանի, մասնավորապես Գորիսի և Կապանի բնակավայրերի բանահյուսական ժառանգության ուսումնասիրությանը և ներկայացմանը։ Այն արժեքավոր աղբյուր է տարածաշրջանի ժողովրդական մշակույթի, բանավոր ավանդույթների, աշխարհընկալման և պատմամշակութային հիշողության ուսումնասիրման համար։ Հետազոտության հիմքում ընկած է այն բանահյուսական նյութը, որը ձևավորվել և սերնդեսերունդ փոխանցվել է Զանգեզուրի բնակչության շրջանում՝ արտացոլելով տեղի մարդկանց կենցաղը, աշխատանքը, հավատալիքները, սովորույթները, ընտանեկան և հասարակական հարաբերությունները, ինչպես նաև պատմական իրադարձությունների վերաբերյալ ժողովրդական հիշողությունը։ Նյութը կարող է ներառել ժողովրդական երգեր, զրույցներ, ավանդություններ, լեգենդներ, հեքիաթներ, ասույթներ, առածներ, հանելուկներ և բանավոր խոսքի այլ ձևեր, որոնց միջոցով բացահայտվում են տարածաշրջանի մշակութային առանձնահատկությունները։ Հատուկ նշանակություն ունի Գորիսի և Կապանի բանահյուսության համադրական ուսումնասիրությունը, քանի որ նույն տարածաշրջանի տարբեր բնակավայրերում ձևավորված բանավոր ավանդույթները կարող են ունենալ ընդհանուր հիմքեր, սակայն միաժամանակ առանձնանալ թեմատիկ, լեզվական, ոճական և բովանդակային յուրահատկություններով։ Բանահյուսական ստեղծագործություններում արտահայտվում են ժողովրդի վերաբերմունքը հայրենի բնաշխարհի, ընտանիքի, աշխատանքի, սիրո, բարու և չարի, հերոսության ու արդարության նկատմամբ։ Պատմական թեմաներով նյութերը հատկապես կարևոր են, քանի որ ժողովրդական բանավոր ավանդությունը հաճախ պահպանել է անցյալի իրադարձությունների, նշանավոր մարդկանց և համայնքային հիշողության հետ կապված տեղեկություններ, որոնք փոխանցվել են ոչ պաշտոնական, բայց մշակութային առումով նշանակալի ձևով։ Աշխատանքի արժեքը պայմանավորված է նաև ժողովրդական խոսքի և տեղական լեզվական առանձնահատկությունների պահպանմամբ, քանի որ բանահյուսական նյութերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու տարածաշրջանի բարբառային արտահայտությունները, պատկերավոր խոսքը և ավանդական լեզվամտածողությունը։ Բանահյուսության հավաքագրումն ու համակարգումը կարևոր նշանակություն ունեն նաև մշակութային ժառանգության պահպանության համար, քանի որ բանավոր կերպով փոխանցվող ստեղծագործությունները ժամանակի ընթացքում կարող են մոռացվել կամ փոփոխվել։ Այս տեսանկյունից նյութը ոչ միայն գիտական ուսումնասիրության աղբյուր է, այլև Զանգեզուրի մշակութային ինքնության պահպանման միջոց։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է Գորիսի և Կապանի ժողովրդական բանահյուսության բազմազանությունը՝ բացահայտելով տարածաշրջանի պատմական հիշողությունը, կենցաղը, արժեքային համակարգը, աշխարհընկալումը և բանավոր ստեղծագործության ինքնատիպ գեղարվեստական առանձնահատկությունները։