Մկրտչյան, Լիլիթ Սերյոժայի

История

Գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության կրթական համակարգում 1991-2005 թվականներին իրականացված վերափոխումների պատմական, քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական և մանկավարժական առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ անկախ պետականության ձևավորման և հասարակական հարաբերությունների արմատական փոփոխությունների համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակներում քննության են առնվում խորհրդային կրթական համակարգից անկախ Հայաստանի ազգային կրթական համակարգին անցման գործընթացները, կրթության պետական քաղաքականության ձևավորման նախադրյալները, օրենսդրական և ինստիտուցիոնալ բարեփոխումները, ինչպես նաև կրթության կառավարման նոր սկզբունքների ներդրման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում անկախության առաջին տարիներին կրթության ոլորտում առաջացած դժվարություններին, տնտեսական ճգնաժամի, ֆինանսական միջոցների սահմանափակության, սոցիալական փոփոխությունների և ժողովրդագրական տեղաշարժերի ազդեցությանը ուսումնական հաստատությունների գործունեության ու կրթության մատչելիության վրա։ Ուսումնասիրվում են հանրակրթության բովանդակության վերանայման, ազգային կրթական չափորոշիչների ձևավորման, ուսումնական ծրագրերի և դասագրքերի մշակման, հայոց լեզվի, պատմության և ազգային մշակույթի դասավանդման դերի վերարժևորման գործընթացները։ Քննարկվում են կրթության համակարգի ապակենտրոնացման, պետական կառավարման մեխանիզմների կատարելագործման, ուսումնական հաստատությունների ինքնուրույնության ընդլայնման և կրթության որակի ապահովմանն ուղղված նախաձեռնությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նախադպրոցական, հանրակրթական, միջին մասնագիտական և բարձրագույն կրթության համակարգերում տեղի ունեցած կառուցվածքային ու բովանդակային փոփոխություններին, մասնավոր կրթական հաստատությունների ձևավորմանը, կրթական ծառայությունների շուկայի զարգացմանը և պետական ու ոչ պետական կրթական կազմակերպությունների գործունեության իրավական կարգավորմանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է բարձրագույն կրթության վերափոխումների ուսումնասիրությունը, մասնավորապես՝ բուհական կառավարման համակարգի փոփոխությունները, կրթական ծրագրերի արդիականացումը, միջազգային կրթական համագործակցության ընդլայնումը և եվրոպական բարձրագույն կրթական տարածքին ինտեգրվելու նախադրյալների ձևավորումը։ Դիտարկվում են նաև 2005 թվականին Հայաստանի՝ Բոլոնիայի գործընթացին միանալու նշանակությունը, բարձրագույն կրթության աստիճանակարգման, կրեդիտային համակարգի և որակի ապահովման նոր մոտեցումների ներդրման հեռանկարները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ուսուցիչների և դասախոսների մասնագիտական պատրաստվածության բարձրացմանը, մանկավարժական կադրերի վերապատրաստման անհրաժեշտությանը, կրթության ֆինանսավորման մեխանիզմների փոփոխությանը և կրթական հաստատությունների նյութատեխնիկական պայմանների բարելավման հիմնախնդիրներին։ Քննության են առնվում միջազգային կազմակերպությունների և արտաքին գործընկերների մասնակցությամբ իրականացված կրթական ծրագրերի նշանակությունը, կրթության ոլորտում միջազգային փորձի կիրառման հնարավորությունները և ազգային կրթական ավանդույթների պահպանման ու նորարարական մոտեցումների ներդրման փոխհարաբերությունները։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակում կարևորվում են կրթական բարեփոխումների սոցիալական հետևանքները, կրթության հասանելիության և հավասար հնարավորությունների ապահովման խնդիրները, քաղաքային ու գյուղական բնակավայրերի կրթական պայմանների տարբերությունները, ինչպես նաև կրթության դերը նոր հասարակական արժեքների, քաղաքացիական գիտակցության և մասնագիտական ներուժի ձևավորման գործում։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ուսումնասիրվող ժամանակահատվածում կրթական քաղաքականության հիմնական ուղղությունները, իրականացված փոփոխությունների ձեռքբերումներն ու սահմանափակումները և դրանց ազդեցությունը Հայաստանի կրթական համակարգի հետագա զարգացման վրա։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել կրթության պատմության հետազոտողների, մանկավարժների, պատմաբանների, կրթության կառավարման մասնագետների, պետական քաղաքականության ուսումնասիրողների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և ուսանողների, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետության անկախության առաջին տասնամյակներում կրթական համակարգի զարգացման և բարեփոխումների պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։