Մկրտչյան, Սամվել

Социология

Աշխատությունը նվիրված է հայ հասարակության արդի կյանքում տոների դերին, դրանց պահպանմանն ու փոփոխություններին, ինչպես նաև տոնական ավանդույթների և ժամանակակից սոցիալական հարաբերությունների փոխազդեցությանը։ Ուսումնասիրության առանցքում տոնն է՝ որպես ոչ միայն ուրախության, հանգստի և ժամանցի առիթ, այլև հասարակական հիշողության, ազգային ինքնության, մշակութային ժառանգության և համայնքային համախմբվածության կարևոր արտահայտություն։ Աշխատության մեջ դիտարկվում են հայերի տոնական կենցաղի ձևավորման առանձնահատկությունները, ավանդական տոնակատարությունների շարունակականությունն ու դրանց հարմարեցումը հասարակական նոր պայմաններին, ինչպես նաև այն փոփոխությունները, որոնք տեղի են ունենում տոների ընկալման, կազմակերպման և նշման ձևերում։ Էթնոսոցիոլոգիական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս տոնական երևույթները դիտարկել ոչ միայն մշակութային սովորույթների տեսանկյունից, այլև հասարակության կառուցվածքի, մարդկանց վարքագծի, արժեքային պատկերացումների և միջանձնային կապերի համատեքստում։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ավանդույթի և արդիականության փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը․ ինչպես են պահպանվում սերունդներից սերունդ փոխանցվող տոնական սովորույթները, ինչպիսի նոր տարրեր են ներմուծվում դրանց մեջ, և ինչպես են սոցիալական ու մշակութային փոփոխություններն ազդում տոնակատարությունների բովանդակության վրա։ Հայկական տոնական մշակույթը դիտարկվում է որպես բազմաշերտ համակարգ, որում միահյուսվում են կրոնական, ազգային, պատմական, ընտանեկան և հասարակական բաղադրիչները։ Տոների միջոցով արտահայտվում են ժողովրդի պատմական հիշողությունը, հավատալիքները, աշխարհընկալումը, բարոյական արժեքները և համայնքային պատկանելության զգացումը։ Ուսումնասիրությունը կարևորում է նաև տոնական արարողությունների հասարակական նշանակությունը՝ ընտանիքի անդամների, հարազատների, ընկերների և տարբեր համայնքների միջև կապերի ամրապնդման, համատեղ մասնակցության և փոխադարձ հաղորդակցության տեսանկյունից։ Տոնական սովորույթների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են հասարակության տարբեր սերունդներ յուրացնում մշակութային ժառանգությունը, ինչ նշանակություն են տալիս ավանդական տոներին և ինչպես են դրանք ներառում իրենց առօրյա կյանքում։ Միաժամանակ ուշադրության կենտրոնում է տոների՝ որպես մշակութային ինքնության պահպանման և վերարտադրության միջոցի նշանակությունը ժամանակակից հասարակության պայմաններում։ Աշխատանքը արժեքավոր է հայոց արդի կենցաղի, տոնական մշակույթի և հասարակական հարաբերությունների ուսումնասիրության համար, քանի որ ներկայացնում է տոները ոչ թե մեկուսացված ծիսական իրադարձությունների, այլ հասարակական կյանքի և մշակութային գործընթացների անբաժանելի մասի տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել ազգագրությամբ, էթնոսոցիոլոգիայով, մշակութաբանությամբ և հայ ժողովրդի ավանդական ու ժամանակակից մշակույթով հետաքրքրվող հետազոտողների, ուսանողների և ընթերցողների համար՝ նպաստելով հայկական տոնական սովորույթների շարունակականության, փոփոխությունների և ժամանակակից հասարակության մեջ դրանց ունեցած նշանակության ավելի ամբողջական ընկալմանը։