Մոսինյան, Դավիթ Ռոմիկի

Философия

Աշխատությունը նվիրված է իմացաբանության հիմնավորման հիմնախնդրի խորքային ուսումնասիրությանը և դրա մեթոդաբանական վերլուծությանը։ Հետազոտության կենտրոնում մարդկային գիտելիքի հավաստիության, հիմնավորվածության և ճշմարտացիության պայմանների բացահայտումն է, ինչպես նաև այն հարցը, թե ինչ հիմքերի վրա կարող է կառուցվել գիտելիքի վերաբերյալ հիմնավոր դատողություն։ Ուսումնասիրվում են ճանաչողության գործընթացի հիմնական հասկացությունները, գիտելիքի ձևավորման սկզբունքները, համոզմունքի և հիմնավորված համոզմունքի փոխհարաբերությունը, ինչպես նաև այն չափանիշները, որոնց միջոցով հնարավոր է տարբերակել հիմնավորված գիտելիքը ենթադրությունից, կարծիքից կամ սխալ համոզմունքից։ Աշխատության մեջ իմացաբանական հիմնավորումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես առանձին տեսական խնդիր, այլև որպես մեթոդաբանական հարց, որն առնչվում է գիտելիքի ստացման, ստուգման և հիմնավորման ընդհանուր եղանակներին։ Քննարկվում են հիմնավորման հնարավոր աղբյուրները, դրանց փոխհարաբերությունները և սահմանափակումները՝ ներառյալ զգայական փորձը, բանականությունը, տրամաբանական հետևությունը, հիշողությունը, վկայությունը և գիտական հետազոտության մեթոդները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում այն հակասություններին, որոնք առաջանում են, երբ որևէ գիտելիք հիմնավորելու համար անհրաժեշտ է հենվել մեկ այլ գիտելիքի վրա՝ առաջ բերելով հիմնավորման անվերջ հետընթացի, շրջանաձևության կամ որոշակի սկզբնական հիմքերի ընդունման խնդիրը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև հիմնավորման տարբեր տեսություններին, դրանց տրամաբանական կառուցվածքին և կիրառելիության սահմաններին՝ հնարավորություն տալով համեմատել գիտելիքի հիմնավորման տարբեր մեթոդաբանական մոտեցումներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սուբյեկտիվ և օբյեկտիվ հիմնավորման հարաբերակցությանը, ճանաչող սուբյեկտի դերին և գիտելիքի հավաստիության գնահատման չափանիշներին։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև գիտական ճանաչողության մեթոդաբանության համար, քանի որ գիտական գիտելիքի արժանահավատությունը մեծապես պայմանավորված է կիրառվող մեթոդների հիմնավորվածությամբ, փաստարկների հետևողականությամբ և ստացված արդյունքների ստուգելիությամբ։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել փիլիսոփաներին, իմացաբանության և գիտության փիլիսոփայության մասնագետներին, տրամաբաններին, մեթոդաբաններին, հետազոտողներին և հումանիտար ու հասարակագիտական ուղղությունների ուսանողներին։

Философия

Աշխատությունը նվիրված է պատմության փիլիսոփայական հայեցակերպերի մեթոդաբանական հիմքերի, կառուցվածքի և ճանաչողական նշանակության ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում պատմական գործընթացի բնույթի, զարգացման օրինաչափությունների, պատճառականության, շարունակականության և փոփոխության վերաբերյալ ձևավորված հիմնական փիլիսոփայական մոտեցումները։ Վերլուծվում են պատմության ընթացքի բացատրության տարբեր սկզբունքները, պատմական անհրաժեշտության և պատահականության հարաբերակցությունը, հասարակության զարգացման շարժիչ ուժերի վերաբերյալ պատկերացումները և պատմության մեջ անհատի ու հասարակական խմբերի դերի մեկնաբանությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պատմական ճանաչողության մեթոդաբանական խնդիրներին՝ փաստի և մեկնաբանության, օբյեկտիվության և սուբյեկտիվության, պատմական իրադարձության ու դրա տեսական վերակառուցման փոխհարաբերություններին։ Դիտարկվում են գծային, շրջափուլային, առաջընթացային և բազմակողմ զարգացման հայեցակերպերի մեթոդաբանական առանձնահատկությունները, դրանց բացատրական հնարավորություններն ու սահմանները։ Քննարկվում է պատմական ժամանակի, հասարակական փոփոխությունների, մշակույթի, քաղաքակրթության և արժեքային համակարգերի նշանակությունը պատմության փիլիսոփայական իմաստավորման գործընթացում։ Կարևորվում է տարբեր տեսական մոտեցումների համեմատական ուսումնասիրությունը՝ բացահայտելու դրանց ելակետային սկզբունքները, կիրառվող մեթոդները և պատմական իրականության մեկնաբանման առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև պատմության փիլիսոփայության և պատմագիտության մեթոդաբանության փոխառնչություններին, ինչպես նաև պատմական գիտելիքի ձևավորման ու հիմնավորման խնդիրներին։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված պատկերացում կազմելու պատմական գործընթացի փիլիսոփայական մեկնաբանությունների բազմազանության և դրանց մեթոդաբանական նշանակության մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել փիլիսոփայության, պատմագիտության, սոցիալական տեսության և գիտության մեթոդաբանության ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։