Սահակյան, Արծրունի Սամվելի

Литература

Աշխատությունը ներկայացնում է հայ հին վիպական ավանդույթի և պատմագրական մտածողության փոխկապակցված զարգացումը՝ բացահայտելով դրանց ձևավորման աղբյուրները, կառուցվածքային առանձնահատկությունները և գաղափարական հիմքերը։ Ուսումնասիրվում են բանավոր ավանդույթի դերը վիպական նյութի պահպանման և փոխանցման մեջ, հերոսական պատումների ձևերը, առասպելական ու պատմական շերտերի միահյուսումը, ինչպես նաև ազգային ինքնության ձևավորման գործընթացում դրանց ունեցած նշանակությունը։ Միաժամանակ վերլուծվում է հայ պատմագրության զարգացումը որպես մշակութային և գաղափարական համակարգ, որտեղ փաստագրական տարրերը հաճախ համադրվում են վիպական մտածողության հետ՝ ստեղծելով պատմության յուրահատուկ գեղարվեստական ընկալում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում վաղ միջնադարյան հեղինակների ստեղծագործություններին, նրանց աշխարհայացքին, պատմության մեկնաբանման սկզբունքներին և գրական ձևերին, որոնք կապում են պատմագրությունը վիպական ավանդույթի հետ։ Աշխատությունը կարևոր է հայագիտության, պատմագրության, բանագիտության և միջնադարյան մշակույթի ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվողների համար՝ բացահայտելով հայ հին մտքի ամբողջական համակարգը և դրա տեղը համաշխարհային մշակութային համատեքստում։

История

Աշխատությունը նվիրված է հայկական միջնադարյան ժողովրդական մշակույթի համակարգում պաշտամունքային և հիշատակային հուշարձանների դերի, պատմական զարգացման և խորհրդանշական նշանակության ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են միջնադարյան Հայաստանի կրոնական պատկերացումները, ժողովրդական հավատալիքները, ծիսական ավանդույթները և դրանց արտացոլումը նյութական մշակույթի տարբեր հուշարձաններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում խաչքարերի, տապանաքարերի, հուշակոթողների, սրբավայրերի և պաշտամունքային նշանակություն ունեցող այլ կառույցների ձևաբանական, գեղարվեստական ու իմաստաբանական առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրվում են դրանց ստեղծման պատմամշակութային նախադրյալները, տարածքային տարածվածությունը, կառուցվածքային լուծումները, զարդաքանդակային հորինվածքները և խորհրդանշական պատկերների մեկնաբանությունները։ Անդրադարձ է կատարվում քրիստոնեական աշխարհայացքի և նախաքրիստոնեական հավատալիքների փոխազդեցությանը, ժողովրդական ծիսակարգերի շարունակականությանը, ինչպես նաև հիշատակի, նախնիների պաշտամունքի և սրբազան տարածության ընկալման առանձնահատկություններին։ Կարևորվում են հուշարձանների սոցիալական և համայնքային գործառույթները, դրանց կապը թաղման սովորույթների, ուխտագնացությունների, հիշատակի արարողությունների և ժողովրդական տոնածիսական մշակույթի հետ։ Դիտարկվում են պատմական, հնագիտական, ազգագրական և արվեստաբանական հետազոտության մեթոդների կիրառման հնարավորությունները՝ հուշարձանների ծագման, նշանակության և մշակութային փոխակերպումների բացահայտման նպատակով։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, հնագետների, ազգագրագետների, արվեստաբանների, մշակութաբանների, կրոնագետների, հայագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

История

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան ժողովրդաքրիստոնեական գրավոր և բանավոր աղբյուրների ուսումնասիրությանը, դրանց պատմամշակութային նշանակության բացահայտմանը և Հայ առաքելական եկեղեցու պատմության տարբեր հիմնախնդիրների լուսաբանմանը։ Ուսումնասիրության առանցքում են միջնադարյան հայ հասարակության կրոնական պատկերացումները, ժողովրդական հավատալիքների և պաշտոնական քրիստոնեական վարդապետության փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև եկեղեցական ավանդույթների ձևավորման ու զարգացման պատմական առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում քրիստոնեության տարածման և ամրապնդման գործընթացում ժողովրդական կրոնական մտածողության ունեցած դերին, նախաքրիստոնեական հավատալիքների վերափոխմանը և դրանց որոշ տարրերի պահպանմանը քրիստոնեական ծիսական ու մշակութային միջավայրում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միջնադարյան ձեռագրերում, վարքագրական երկերում, սրբախոսական պատումներում, ավանդություններում, ժողովրդական զրույցներում և կրոնական բնույթի այլ սկզբնաղբյուրներում արտացոլված տեղեկություններին, որոնք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու եկեղեցու և հասարակության փոխհարաբերությունները։ Քննարկվում են հոգևորականության գործունեության, եկեղեցական հաստատությունների հասարակական ազդեցության, վանական կենտրոնների մշակութային նշանակության և կրոնական գաղափարների տարածման հետ կապված հարցեր։ Կարևորվում է ժողովրդական քրիստոնեության առանձնահատկությունների բացահայտումը՝ որպես միջնադարյան հայ ժողովրդի հոգևոր կյանքի, աշխարհընկալման, բարոյական արժեքների և սոցիալական հարաբերությունների ուսումնասիրության կարևոր ուղղություն։ Աշխատության մեջ դիտարկվող հիմնախնդիրները առնչվում են նաև եկեղեցական տոների, ծեսերի, սրբերի պաշտամունքի, ուխտագնացության, սրբավայրերի նկատմամբ ժողովրդական վերաբերմունքի և կրոնական սովորույթների պատմական զարգացմանը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պարզաբանելու, թե ինչպես էին պաշտոնական եկեղեցական ուսմունքները փոխազդում ժողովրդական կրոնական ավանդույթների հետ, ինչպիսի ընդհանրություններ և տարբերություններ էին ձևավորվում դրանց միջև, և ինչպես էին այդ գործընթացներն արտահայտվում միջնադարյան հայ հասարակության առօրյա կյանքում։ Հատուկ նշանակություն է տրվում պատմական սկզբնաղբյուրների քննությանը, դրանց ծագման հանգամանքների, բովանդակային առանձնահատկությունների և պատմական հավաստիության գնահատմանը։ Ժողովրդաքրիստոնեական նյութերի ուսումնասիրությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես կրոնական պատմության ճանաչման միջոց, այլև որպես հայ ժողովրդի մշակութային հիշողության, ազգային ինքնության և հոգևոր ժառանգության ձևավորման գործընթացները հասկանալու կարևոր աղբյուր։ Աշխատությունը նպաստում է միջնադարյան հայ եկեղեցական պատմության վերաբերյալ պատկերացումների ընդլայնմանը, կրոնական և ժողովրդական մշակույթների փոխազդեցության առավել խորքային ընկալմանը, ինչպես նաև պատմագիտական, աղբյուրագիտական և կրոնագիտական հետազոտությունների զարգացմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, աստվածաբանների, կրոնագետների, միջնադարագետների, ազգագրագետների, բանագետների, մշակութաբանների, բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների դասախոսների, ուսանողների և հայ ժողովրդի հոգևոր ու մշակութային պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։