Սարգսյան, Լիլիթ Սամվելի

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության մարզերի սոցիալ-տնտեսական զարգացման տարածքային անհամաչափությունների ուսումնասիրությանը և դրանց նվազեցման հիմնական ուղղությունների բացահայտմանը։ Հետազոտության շրջանակում տարածքային զարգացումը դիտարկվում է որպես երկրի ընդհանուր տնտեսական և սոցիալական առաջընթացի կարևոր բաղադրիչ՝ հաշվի առնելով մարզերի միջև առկա տարբերությունները տնտեսական ակտիվության, զբաղվածության, եկամուտների, ներդրումների, արտադրության, ենթակառուցվածքների, ժողովրդագրական իրավիճակի և սոցիալական ծառայությունների հասանելիության մակարդակներում։ Ուսումնասիրությունը նպատակ ունի բացահայտելու մարզերի զարգացման անհամաչափությունների առաջացման հիմնական պատճառներն ու դրանց խորացմանը նպաստող գործոնները՝ անդրադառնալով բնական և աշխարհագրական պայմաններին, տնտեսական մասնագիտացման առանձնահատկություններին, բնակչության տեղաբաշխմանը, մարդկային կապիտալի ներուժին, ենթակառուցվածքների զարգացման մակարդակին և ներդրումային միջավայրին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մարզերի սոցիալ-տնտեսական ներուժի գնահատմանը և դրանց զարգացման հնարավորությունների արդյունավետ օգտագործմանը։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս համեմատական դիտարկման միջոցով բացահայտելու մարզերի միջև զարգացման տարբերությունները և որոշելու այն ոլորտները, որոնցում նպատակային պետական և տեղական քաղաքականության իրականացումը կարող է նպաստել տարածքային հավասարակշռության բարձրացմանը։ Քննարկվում են տնտեսական գործունեության տարածքային դիվերսիֆիկացման, տեղական ձեռնարկատիրության խթանման, ներդրումների ներգրավման, աշխատատեղերի ստեղծման, ենթակառուցվածքների բարելավման, կրթության և առողջապահության հասանելիության ընդլայնման, ինչպես նաև մարդկային կապիտալի զարգացման հնարավոր ուղղությունները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև տարածքային կառավարման և տեղական ինքնակառավարման արդյունավետության բարձրացմանը, մարզերի զարգացման ծրագրերի կատարելագործմանը և պետական աջակցության ավելի հասցեական մեխանիզմների կիրառմանը։ Ուսումնասիրությունը շեշտադրում է այն մոտեցումը, որ տարածքային անհամաչափությունների նվազեցումը չի ենթադրում մարզերի զարգացման պայմանների ամբողջական նույնականացում, այլ պահանջում է յուրաքանչյուր տարածքի տնտեսական, սոցիալական և բնական առանձնահատկություններին համապատասխան զարգացման ռազմավարությունների ձևավորում։ Աշխատության արդյունքները կարող են հիմք ծառայել Հայաստանի մարզերի համաչափ և կայուն զարգացմանն ուղղված տնտեսական քաղաքականության և տարածաշրջանային ծրագրերի մշակման համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետներին, տարածաշրջանային զարգացման մասնագետներին, պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ներկայացուցիչներին, հետազոտողներին, դասախոսներին և ուսանողներին, ինչպես նաև Հայաստանի տարածքային զարգացման հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

География

Երկրաֆիզիկական և սեյսմաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ջրամբարների շահագործման հետ կապված հարուցված սեյսմիկության երևույթների և սեյսմիկ վտանգի գնահատման խնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետությունում գործող խոշոր ջրամբարների օրինակով։ Քննության են առնվում ջրամբարների լցման ու ջրի մակարդակի փոփոխությունների, երկրաբանական կառուցվածքի և երկրակեղևի լարվածային վիճակի միջև հնարավոր փոխազդեցությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ջրային զանգվածի լրացուցիչ ծանրաբեռնվածության, ապարների ծակոտկենային ճնշման փոփոխությունների և խզվածքային գոտիների ակտիվացման հետ կապված սեյսմիկ գործընթացների գնահատմանը։ Վերլուծվում են երկրաշարժերի տարածաժամանակային բաշխման, սեյսմիկ ակտիվության փոփոխությունների և ջրամբարների շահագործման ռեժիմների միջև հնարավոր կապերի ուսումնասիրման մոտեցումները։ Քննարկվում են նաև սեյսմիկ վտանգի գնահատման, մշտադիտարկման համակարգերի կիրառման և հիդրոտեխնիկական կառուցվածքների անվտանգության ապահովման խնդիրները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու խոշոր ջրամբարների և տարածաշրջանային սեյսմիկ գործընթացների փոխազդեցության վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել սեյսմաբանության, երկրաֆիզիկայի, հիդրոտեխնիկայի և բնական վտանգների գնահատման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։