Шестаков, Анатолий Павлович

Шестаков, Анатолий Павлович

menu_book Посмотреть материалы

Книги автора (1)

Онлайн

История

Բանակը և հեղափոխական գործընթացը Իրանում (1978–1981 թթ.)

Աշխատությունը նվիրված է Իրանի պատմության բեկումնային ժամանակաշրջաններից մեկի՝ 1978–1981 թվականներին երկրում տեղի ունեցած հեղափոխական գործընթացների և դրանցում բանակի ունեցած դերի համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Այն անդրադառնում է Իրանի միապետական համակարգի ճգնաժամին, շահ Մոհամմադ Ռեզա Փահլավիի իշխանության դեմ ծավալված համաժողովրդական շարժմանը, 1978–1979 թվականների Իսլամական հեղափոխությանը և դրա արդյունքում ձևավորված նոր քաղաքական կարգի հաստատման գործընթացին՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով զինված ուժերի քաղաքական, ռազմական և հասարակական նշանակությանը։ Ուսումնասիրության առանցքում բանակի՝ որպես պետական իշխանության պահպանման կարևորագույն հենարաններից մեկի, դիրքորոշման, ներքին կառուցվածքի, հրամանատարական համակարգի և քաղաքական իրադարձությունների նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքի փոփոխությունն է։ Հատուկ նշանակություն է ստանում այն հանգամանքը, որ շահական վարչակարգը բանակը դիտարկում էր որպես միապետության կայունության և իշխանության շարունակականության հիմնական երաշխիքներից մեկը՝ ձգտելով պահպանել զինված ուժերի հավատարմությունը գահին և վերահսկել դրանց քաղաքական կողմնորոշումը։ Սակայն հեղափոխական իրադարձությունների զարգացումը աստիճանաբար փոխեց զինվորական հաստատության դիրքը հասարակական ու քաղաքական կյանքում՝ առաջ բերելով իշխանության նկատմամբ հավատարմության, հրամանատարական ենթակայության, զինվորականների քաղաքական ընտրության և պետության ապագա կառավարման հարցեր։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու, թե ինչպես հասարակական դժգոհության խորացումը, հակաշահական ցույցերի տարածումը, գործադուլները, քաղաքական կազմակերպությունների ակտիվացումը և պետական կառավարման ճգնաժամը ներգործեցին բանակի ներքին վիճակի վրա՝ սահմանափակելով նախկին իշխանության՝ զինված ուժերի միջոցով իրավիճակը վերահսկելու հնարավորությունները։ Կարևորվում է նաև 1979 թվականի փետրվարյան իրադարձությունների նշանակությունը, երբ միապետական համակարգի փլուզումը և հեղափոխական ուժերի հաղթանակը հանգեցրին բանակի քաղաքական կարգավիճակի արմատական վերափոխման։ Հեղափոխությունից հետո զինված ուժերը հայտնվեցին նոր պետական համակարգի ձևավորման բարդ պայմաններում՝ կանգնելով նախկին վարչակարգի հետ ունեցած կապերի վերանայման, զինվորական կառույցների վերակազմավորման, նոր իշխանության նկատմամբ հավատարմության ապահովման և երկրի անվտանգության պահպանման խնդիրների առջև։ 1979–1981 թվականների զարգացումների դիտարկումը կարևոր է հասկանալու համար, թե ինչպես հեղափոխական իշխանությունը փորձեց վերահսկողություն հաստատել նախկինում շահին ենթարկվող ռազմական հաստատության նկատմամբ, ինչպիսի փոփոխություններ տեղի ունեցան զինված ուժերի կառավարման և կազմակերպման համակարգում, և ինչպես փոխվեց բանակի հարաբերությունը պետական իշխանության ու հասարակության հետ։ Հեղափոխական գործընթացի ուսումնասիրությունը միաժամանակ ընդգրկում է Իրանի ներքաղաքական կյանքի ավելի լայն իրողությունները՝ հասարակական տարբեր խմբերի շահերի բախումը, հեղափոխական շարժման ներսում քաղաքական ուժերի մրցակցությունը, պետական հաստատությունների վերափոխումը և նոր քաղաքական գաղափարախոսության ազդեցությունը երկրի կառավարման համակարգի վրա։ Առանձնահատուկ կարևորություն ունի բանակի և հեղափոխության փոխազդեցության դիտարկումը, քանի որ զինված ուժերի վարքագիծը վճռորոշ նշանակություն կարող է ունենալ ինչպես գործող իշխանության պահպանման, այնպես էլ քաղաքական վարչակարգի տապալման և նոր պետական կարգի հաստատման ընթացքում։ Աշխատության թեման հնարավորություն է տալիս բացահայտելու նաև Իրանի հեղափոխության առանձնահատկությունները՝ ցույց տալով, որ միապետության անկումը պարզապես իշխանության փոփոխություն չէր, այլ պետական և հասարակական հարաբերությունների խորքային վերակառուցման գործընթաց, որի հետևանքները տարածվեցին երկրի քաղաքական, ռազմական և գաղափարական կյանքի գրեթե բոլոր ոլորտներում։ Պատմագիտական տեսանկյունից ուսումնասիրությունն արժեքավոր է Իրանի նորագույն պատմության, 1979 թվականի Իսլամական հեղափոխության և հետհեղափոխական պետականության ձևավորման գործընթացների հետազոտման համար։ Այն կարևոր նյութ է տրամադրում հասկանալու համար, թե ինչպիսի դեր կարող են ունենալ զինված ուժերը հեղափոխական իրավիճակներում, ինչպես է փոխվում դրանց գործառույթը քաղաքական վարչակարգի փլուզման պայմաններում, և ինչ դժվարություններ են առաջանում ռազմական հաստատությունների վերափոխման ու նոր իշխանության ենթակայության ներքո դրանց գործունեության կազմակերպման ընթացքում։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում Իրանի պատմությամբ, Մերձավոր և Միջին Արևելքի քաղաքական զարգացումներով, հեղափոխական շարժումներով, ռազմական հաստատությունների պատմությամբ և պետական կառավարման վերափոխման հիմնախնդիրներով զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների ու ընթերցողների համար։ Այն հատկապես արժեքավոր է որպես մասնագիտական պատմագիտական ուսումնասիրություն, որը հնարավորություն է տալիս Իրանի հեղափոխությունը դիտարկել ոչ միայն հասարակական շարժումների և քաղաքական առաջնորդության տեսանկյունից, այլև պետական իշխանության ռազմական հենարանի փոփոխության, բանակի ինստիտուցիոնալ վերափոխման և հետհեղափոխական քաղաքական համակարգի կայացման համատեքստում։

Обновлено. 2026-11-21
Բանակը և հեղափոխական գործընթացը Իրանում (1978–1981 թթ.)

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Подробнее Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Подробнее Սիլվա Կապուտիկյան Սիլվա Կապուտիկյան 1919 թ․ – 2006 թ․ Սիլվա Կապուտիկյանը հայ պոեզիայի ամենաազդեցիկ կին հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն հայրենիքը, սերը, լեզուն և ազգային ինքնությունը։ Կապուտիկյանը գրել է բազմաթիվ բանաստեղծություններ և հրապարակախոսական նյութեր։ Նրա լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել հայ լեզվի պահպանման հարցերին։ Նրա գործերը լայն ճանաչում են ստացել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ սփյուռքում։ Կապուտիկյանը նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ նվիրված են ազգային արժեքներին։ Նա համարվում է հայ կին պոեզիայի ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ ազդեցիկ։ menu_book2 Подробнее Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Подробнее Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Подробнее Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Подробнее