Шестаков, Анатолий Павлович

Шестаков, Анатолий Павлович

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Բանակը և հեղափոխական գործընթացը Իրանում (1978–1981 թթ.)

Աշխատությունը նվիրված է Իրանի պատմության բեկումնային ժամանակաշրջաններից մեկի՝ 1978–1981 թվականներին երկրում տեղի ունեցած հեղափոխական գործընթացների և դրանցում բանակի ունեցած դերի համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Այն անդրադառնում է Իրանի միապետական համակարգի ճգնաժամին, շահ Մոհամմադ Ռեզա Փահլավիի իշխանության դեմ ծավալված համաժողովրդական շարժմանը, 1978–1979 թվականների Իսլամական հեղափոխությանը և դրա արդյունքում ձևավորված նոր քաղաքական կարգի հաստատման գործընթացին՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով զինված ուժերի քաղաքական, ռազմական և հասարակական նշանակությանը։ Ուսումնասիրության առանցքում բանակի՝ որպես պետական իշխանության պահպանման կարևորագույն հենարաններից մեկի, դիրքորոշման, ներքին կառուցվածքի, հրամանատարական համակարգի և քաղաքական իրադարձությունների նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքի փոփոխությունն է։ Հատուկ նշանակություն է ստանում այն հանգամանքը, որ շահական վարչակարգը բանակը դիտարկում էր որպես միապետության կայունության և իշխանության շարունակականության հիմնական երաշխիքներից մեկը՝ ձգտելով պահպանել զինված ուժերի հավատարմությունը գահին և վերահսկել դրանց քաղաքական կողմնորոշումը։ Սակայն հեղափոխական իրադարձությունների զարգացումը աստիճանաբար փոխեց զինվորական հաստատության դիրքը հասարակական ու քաղաքական կյանքում՝ առաջ բերելով իշխանության նկատմամբ հավատարմության, հրամանատարական ենթակայության, զինվորականների քաղաքական ընտրության և պետության ապագա կառավարման հարցեր։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու, թե ինչպես հասարակական դժգոհության խորացումը, հակաշահական ցույցերի տարածումը, գործադուլները, քաղաքական կազմակերպությունների ակտիվացումը և պետական կառավարման ճգնաժամը ներգործեցին բանակի ներքին վիճակի վրա՝ սահմանափակելով նախկին իշխանության՝ զինված ուժերի միջոցով իրավիճակը վերահսկելու հնարավորությունները։ Կարևորվում է նաև 1979 թվականի փետրվարյան իրադարձությունների նշանակությունը, երբ միապետական համակարգի փլուզումը և հեղափոխական ուժերի հաղթանակը հանգեցրին բանակի քաղաքական կարգավիճակի արմատական վերափոխման։ Հեղափոխությունից հետո զինված ուժերը հայտնվեցին նոր պետական համակարգի ձևավորման բարդ պայմաններում՝ կանգնելով նախկին վարչակարգի հետ ունեցած կապերի վերանայման, զինվորական կառույցների վերակազմավորման, նոր իշխանության նկատմամբ հավատարմության ապահովման և երկրի անվտանգության պահպանման խնդիրների առջև։ 1979–1981 թվականների զարգացումների դիտարկումը կարևոր է հասկանալու համար, թե ինչպես հեղափոխական իշխանությունը փորձեց վերահսկողություն հաստատել նախկինում շահին ենթարկվող ռազմական հաստատության նկատմամբ, ինչպիսի փոփոխություններ տեղի ունեցան զինված ուժերի կառավարման և կազմակերպման համակարգում, և ինչպես փոխվեց բանակի հարաբերությունը պետական իշխանության ու հասարակության հետ։ Հեղափոխական գործընթացի ուսումնասիրությունը միաժամանակ ընդգրկում է Իրանի ներքաղաքական կյանքի ավելի լայն իրողությունները՝ հասարակական տարբեր խմբերի շահերի բախումը, հեղափոխական շարժման ներսում քաղաքական ուժերի մրցակցությունը, պետական հաստատությունների վերափոխումը և նոր քաղաքական գաղափարախոսության ազդեցությունը երկրի կառավարման համակարգի վրա։ Առանձնահատուկ կարևորություն ունի բանակի և հեղափոխության փոխազդեցության դիտարկումը, քանի որ զինված ուժերի վարքագիծը վճռորոշ նշանակություն կարող է ունենալ ինչպես գործող իշխանության պահպանման, այնպես էլ քաղաքական վարչակարգի տապալման և նոր պետական կարգի հաստատման ընթացքում։ Աշխատության թեման հնարավորություն է տալիս բացահայտելու նաև Իրանի հեղափոխության առանձնահատկությունները՝ ցույց տալով, որ միապետության անկումը պարզապես իշխանության փոփոխություն չէր, այլ պետական և հասարակական հարաբերությունների խորքային վերակառուցման գործընթաց, որի հետևանքները տարածվեցին երկրի քաղաքական, ռազմական և գաղափարական կյանքի գրեթե բոլոր ոլորտներում։ Պատմագիտական տեսանկյունից ուսումնասիրությունն արժեքավոր է Իրանի նորագույն պատմության, 1979 թվականի Իսլամական հեղափոխության և հետհեղափոխական պետականության ձևավորման գործընթացների հետազոտման համար։ Այն կարևոր նյութ է տրամադրում հասկանալու համար, թե ինչպիսի դեր կարող են ունենալ զինված ուժերը հեղափոխական իրավիճակներում, ինչպես է փոխվում դրանց գործառույթը քաղաքական վարչակարգի փլուզման պայմաններում, և ինչ դժվարություններ են առաջանում ռազմական հաստատությունների վերափոխման ու նոր իշխանության ենթակայության ներքո դրանց գործունեության կազմակերպման ընթացքում։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում Իրանի պատմությամբ, Մերձավոր և Միջին Արևելքի քաղաքական զարգացումներով, հեղափոխական շարժումներով, ռազմական հաստատությունների պատմությամբ և պետական կառավարման վերափոխման հիմնախնդիրներով զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների ու ընթերցողների համար։ Այն հատկապես արժեքավոր է որպես մասնագիտական պատմագիտական ուսումնասիրություն, որը հնարավորություն է տալիս Իրանի հեղափոխությունը դիտարկել ոչ միայն հասարակական շարժումների և քաղաքական առաջնորդության տեսանկյունից, այլև պետական իշխանության ռազմական հենարանի փոփոխության, բանակի ինստիտուցիոնալ վերափոխման և հետհեղափոխական քաղաքական համակարգի կայացման համատեքստում։

Updated: 2026-11-21
Բանակը և հեղափոխական գործընթացը Իրանում (1978–1981 թթ.)

Free

Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Read more Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Read more Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Read more Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Read more Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Read more Հրանտ Մաթևոսյան Հրանտ Մաթևոսյան 1935 թ․ – 2002 թ․ Հրանտ Մաթևոսյանը համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի մեծագույն վարպետներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում խորությամբ ներկայացված են գյուղական կյանքը, մարդկային հարաբերությունները և ազգային մտածողությունը։Հրանտ Մաթևոսյանը հայ արձակի ամենամեծ վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական աշխարհի, մարդու և բնության փոխհարաբերությունը։ Նա հայտնի է իր խորը հոգեբանական դիտարկումներով և յուրահատուկ լեզվով։ Նրա գործերը հաճախ ներկայացնում են մարդու ներքին պայքարը և ազգային մտածողությունը։ Մաթևոսյանի հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը» և բազմաթիվ պատմվածքներ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից գրականության վրա։ Նրա լեզուն պատկերավոր և փիլիսոփայական է։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս ուսումնասիրվում են։ Նա համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի հիմնասյուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book4 Read more