Шестаков, Анатолий Павлович

Шестаков, Анатолий Павлович

menu_book Տեսնել նյութերը

Հեղինակի գրքերը (1)

Օնլայն

Պատմություն

Բանակը և հեղափոխական գործընթացը Իրանում (1978–1981 թթ.)

Աշխատությունը նվիրված է Իրանի պատմության բեկումնային ժամանակաշրջաններից մեկի՝ 1978–1981 թվականներին երկրում տեղի ունեցած հեղափոխական գործընթացների և դրանցում բանակի ունեցած դերի համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Այն անդրադառնում է Իրանի միապետական համակարգի ճգնաժամին, շահ Մոհամմադ Ռեզա Փահլավիի իշխանության դեմ ծավալված համաժողովրդական շարժմանը, 1978–1979 թվականների Իսլամական հեղափոխությանը և դրա արդյունքում ձևավորված նոր քաղաքական կարգի հաստատման գործընթացին՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով զինված ուժերի քաղաքական, ռազմական և հասարակական նշանակությանը։ Ուսումնասիրության առանցքում բանակի՝ որպես պետական իշխանության պահպանման կարևորագույն հենարաններից մեկի, դիրքորոշման, ներքին կառուցվածքի, հրամանատարական համակարգի և քաղաքական իրադարձությունների նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքի փոփոխությունն է։ Հատուկ նշանակություն է ստանում այն հանգամանքը, որ շահական վարչակարգը բանակը դիտարկում էր որպես միապետության կայունության և իշխանության շարունակականության հիմնական երաշխիքներից մեկը՝ ձգտելով պահպանել զինված ուժերի հավատարմությունը գահին և վերահսկել դրանց քաղաքական կողմնորոշումը։ Սակայն հեղափոխական իրադարձությունների զարգացումը աստիճանաբար փոխեց զինվորական հաստատության դիրքը հասարակական ու քաղաքական կյանքում՝ առաջ բերելով իշխանության նկատմամբ հավատարմության, հրամանատարական ենթակայության, զինվորականների քաղաքական ընտրության և պետության ապագա կառավարման հարցեր։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու, թե ինչպես հասարակական դժգոհության խորացումը, հակաշահական ցույցերի տարածումը, գործադուլները, քաղաքական կազմակերպությունների ակտիվացումը և պետական կառավարման ճգնաժամը ներգործեցին բանակի ներքին վիճակի վրա՝ սահմանափակելով նախկին իշխանության՝ զինված ուժերի միջոցով իրավիճակը վերահսկելու հնարավորությունները։ Կարևորվում է նաև 1979 թվականի փետրվարյան իրադարձությունների նշանակությունը, երբ միապետական համակարգի փլուզումը և հեղափոխական ուժերի հաղթանակը հանգեցրին բանակի քաղաքական կարգավիճակի արմատական վերափոխման։ Հեղափոխությունից հետո զինված ուժերը հայտնվեցին նոր պետական համակարգի ձևավորման բարդ պայմաններում՝ կանգնելով նախկին վարչակարգի հետ ունեցած կապերի վերանայման, զինվորական կառույցների վերակազմավորման, նոր իշխանության նկատմամբ հավատարմության ապահովման և երկրի անվտանգության պահպանման խնդիրների առջև։ 1979–1981 թվականների զարգացումների դիտարկումը կարևոր է հասկանալու համար, թե ինչպես հեղափոխական իշխանությունը փորձեց վերահսկողություն հաստատել նախկինում շահին ենթարկվող ռազմական հաստատության նկատմամբ, ինչպիսի փոփոխություններ տեղի ունեցան զինված ուժերի կառավարման և կազմակերպման համակարգում, և ինչպես փոխվեց բանակի հարաբերությունը պետական իշխանության ու հասարակության հետ։ Հեղափոխական գործընթացի ուսումնասիրությունը միաժամանակ ընդգրկում է Իրանի ներքաղաքական կյանքի ավելի լայն իրողությունները՝ հասարակական տարբեր խմբերի շահերի բախումը, հեղափոխական շարժման ներսում քաղաքական ուժերի մրցակցությունը, պետական հաստատությունների վերափոխումը և նոր քաղաքական գաղափարախոսության ազդեցությունը երկրի կառավարման համակարգի վրա։ Առանձնահատուկ կարևորություն ունի բանակի և հեղափոխության փոխազդեցության դիտարկումը, քանի որ զինված ուժերի վարքագիծը վճռորոշ նշանակություն կարող է ունենալ ինչպես գործող իշխանության պահպանման, այնպես էլ քաղաքական վարչակարգի տապալման և նոր պետական կարգի հաստատման ընթացքում։ Աշխատության թեման հնարավորություն է տալիս բացահայտելու նաև Իրանի հեղափոխության առանձնահատկությունները՝ ցույց տալով, որ միապետության անկումը պարզապես իշխանության փոփոխություն չէր, այլ պետական և հասարակական հարաբերությունների խորքային վերակառուցման գործընթաց, որի հետևանքները տարածվեցին երկրի քաղաքական, ռազմական և գաղափարական կյանքի գրեթե բոլոր ոլորտներում։ Պատմագիտական տեսանկյունից ուսումնասիրությունն արժեքավոր է Իրանի նորագույն պատմության, 1979 թվականի Իսլամական հեղափոխության և հետհեղափոխական պետականության ձևավորման գործընթացների հետազոտման համար։ Այն կարևոր նյութ է տրամադրում հասկանալու համար, թե ինչպիսի դեր կարող են ունենալ զինված ուժերը հեղափոխական իրավիճակներում, ինչպես է փոխվում դրանց գործառույթը քաղաքական վարչակարգի փլուզման պայմաններում, և ինչ դժվարություններ են առաջանում ռազմական հաստատությունների վերափոխման ու նոր իշխանության ենթակայության ներքո դրանց գործունեության կազմակերպման ընթացքում։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում Իրանի պատմությամբ, Մերձավոր և Միջին Արևելքի քաղաքական զարգացումներով, հեղափոխական շարժումներով, ռազմական հաստատությունների պատմությամբ և պետական կառավարման վերափոխման հիմնախնդիրներով զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների ու ընթերցողների համար։ Այն հատկապես արժեքավոր է որպես մասնագիտական պատմագիտական ուսումնասիրություն, որը հնարավորություն է տալիս Իրանի հեղափոխությունը դիտարկել ոչ միայն հասարակական շարժումների և քաղաքական առաջնորդության տեսանկյունից, այլև պետական իշխանության ռազմական հենարանի փոփոխության, բանակի ինստիտուցիոնալ վերափոխման և հետհեղափոխական քաղաքական համակարգի կայացման համատեքստում։

Թարմացվել է՝ 2026-11-21
Բանակը և հեղափոխական գործընթացը Իրանում (1978–1981 թթ.)

Անվճար

Սիլվա Կապուտիկյան Սիլվա Կապուտիկյան 1919 թ․ – 2006 թ․ Սիլվա Կապուտիկյանը հայ պոեզիայի ամենաազդեցիկ կին հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն հայրենիքը, սերը, լեզուն և ազգային ինքնությունը։ Կապուտիկյանը գրել է բազմաթիվ բանաստեղծություններ և հրապարակախոսական նյութեր։ Նրա լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել հայ լեզվի պահպանման հարցերին։ Նրա գործերը լայն ճանաչում են ստացել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ սփյուռքում։ Կապուտիկյանը նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ նվիրված են ազգային արժեքներին։ Նա համարվում է հայ կին պոեզիայի ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ ազդեցիկ։ menu_book2 Տեսնել ավելին Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Տեսնել ավելին Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Տեսնել ավելին Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Տեսնել ավելին Ակսել Բակունց Ակսել Բակունց 1899 թ․ – 1937 թ․ Ակսել Բակունցը հայ արձակի ամենաբարձր մակարդակի վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական կյանքի, մարդու և բնության ներդաշնակության պատկերումը։ Բակունցը առանձնանում է նուրբ հոգեբանական դիտարկումներով և լեզվական ճշգրտությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Ալպիական մանուշակ», «Մթնաձոր» և այլ պատմվածքներ։ Նա համարվում է հայ կարճ արձակի անգերազանցելի հեղինակներից մեկը։ Բակունցի ստեղծագործությունները լի են մարդկային խորությամբ և լուռ տխրությամբ։ Նրա հերոսները հաճախ պայքարում են սոցիալական դժվարությունների հետ։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նա զոհվել է ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ։ menu_book5 Տեսնել ավելին Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Տեսնել ավելին