Срвандзтянц, Гарегин Аветисович, 1840-1892

Туризм

Այս ուղեցույցը՝ Торос Ахпар, путеводитель по Армении, ներկայացնում է Հայաստանի պատմամշակութային և աշխարհագրական տարածքի համակողմանի նկարագրությունը՝ նպատակ ունենալով աջակցել զբոսաշրջային և ճանաչողական ուղևորություններին։ Աշխատության մեջ ընդգրկվում են Հայաստանի հիմնական պատմական հուշարձանները, մշակութային կենտրոնները, ճարտարապետական արժեքները, բնական լանդշաֆտները և տարածաշրջանային առանձնահատկությունները՝ ներկայացված որպես միասնական ճանապարհորդական ուղեցույց։ Հեղինակը ուշադրություն է դարձնում տարբեր տարածաշրջանների պատմական շերտերին, տեղական ավանդույթներին և մշակութային ինքնությանը՝ փորձելով ընթերցողին փոխանցել երկրի բազմաշերտ կերպարը։ Ուղեցույցում համադրվում են տեղեկատվական և նկարագրական մոտեցումները, ինչը հնարավորություն է տալիս ինչպես ճանաչողական, այնպես էլ գործնական օգտագործման համար։ Աշխատությունը կարևոր է զբոսաշրջության, հայրենագիտության և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրության տեսանկյունից՝ նպաստելով Հայաստանի մասին համակարգված պատկերացման ձևավորմանը։

История

Աշխատությունը նվիրված է Վասպուրական աշխարհի և նրան հարակից բնակավայրերի պատմական, ազգագրական, հասարակական և մշակութային նկարագրությանը՝ հիմնվելով Գարեգին Սրվանձտյանցի դիտարկումների, ճանապարհորդական գրառումների և ժողովրդական կյանքի վերաբերյալ հավաքած նյութերի վրա։ Հեղինակը, լինելով հայ հոգևորական, բանասեր, բանահավաք և ազգագրագետ, առանձնահատուկ կարևորություն է տվել Արևմտյան Հայաստանի տարբեր գավառների բնակչության առօրյայի, կենցաղի, սովորույթների, հավատալիքների, ժողովրդական բանահյուսության և հասարակական կյանքի փաստագրմանը։ Նրա գործունեությունը XIX դարի երկրորդ կեսի հայ ազգագրության և բանահավաքչության կարևորագույն էջերից է, իսկ Վասպուրականի վերաբերյալ նյութերը արժեքավոր սկզբնաղբյուր են տարածաշրջանի հայ բնակչության կյանքի ուսումնասիրության համար։ Աշխատության մեջ ներկայացվող նյութը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել Վասպուրականի բնակավայրերի, տեղի բնակչության կենցաղի և սոցիալական հարաբերությունների, տնտեսական զբաղմունքների, ազգային սովորույթների ու ծեսերի մասին։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում ժողովրդական բանավոր ստեղծագործության նմուշները, ավանդությունները, զրույցները, երգերը և ժողովրդական պատկերացումները, որոնց գրառման և պահպանման գործում Սրվանձտյանցը մեծ ներդրում է ունեցել։ Նրա հավաքած բանահյուսական և ազգագրական նյութերը հետագայում դարձել են հայ մշակույթի և ժողովրդական կյանքի ուսումնասիրության կարևոր աղբյուրներ։ Աշխատության արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն ներկայացնում է ոչ միայն առանձին բնակավայրերի կամ ազգագրական երևույթների նկարագրություններ, այլև հնարավորություն է տալիս վերականգնելու պատմական Վասպուրականի մշակութային միջավայրի, ժողովրդական մտածողության և հասարակական կյանքի բազմաթիվ կողմեր։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հայոց պատմությամբ, Արևմտյան Հայաստանի պատմությամբ, ազգագրությամբ, բանահյուսությամբ, մշակութաբանությամբ և հայագիտությամբ զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և ընթերցողների համար՝ որպես պատմական ու ազգագրական արժեքավոր աղբյուր։