Վարդանյան Նվարդ

Другие предметы

Աշխատությունը նվիրված է հայ բանագիտության ձևավորման և զարգացման ավանդական գիտական մոտեցումների քննությանը և ժամանակակից տեղեկատվական ու հաղորդակցական միջավայրում առաջացած նոր մարտահրավերների բացահայտմանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով համացանցային բանահյուսության ուսումնասիրման անհրաժեշտությանը։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ բանահյուսությունը փոփոխվող հասարակական և տեխնոլոգիական պայմաններին զուգընթաց փոխում է իր գոյության, տարածման և փոխանցման ձևերը, ուստի դրա ուսումնասիրության ավանդական մեթոդները անհրաժեշտ է լրացնել նոր մեթոդաբանական գործիքներով։ Աշխատությունը դիտարկում է հայ բանագիտության ավանդույթները՝ դրանց ձևավորման պատմությունը, հիմնական ուսումնասիրության առարկաները, աղբյուրագիտական սկզբունքները և բանահյուսական նյութի հավաքման, գրանցման ու դասակարգման եղանակները։ Դասական բանագիտության շրջանակում կարևոր նշանակություն են ունեցել բանավոր կերպով փոխանցվող հեքիաթների, առասպելների, ավանդազրույցների, երգերի, առածների, ասացվածքների, հանելուկների, ծեսերի և ժողովրդական այլ ստեղծագործությունների հավաքագրումն ու գիտական համակարգումը։ Սակայն թվային հաղորդակցության տարածումը ստեղծել է բանահյուսական ստեղծագործության նոր միջավայր, որտեղ նյութը կարող է առաջանալ, փոփոխվել և տարածվել ոչ միայն բանավոր շփման, այլև սոցիալական ցանցերի, առցանց հարթակների, քննարկումների, բլոգների, տեսանյութերի և հաղորդագրությունների միջոցով։ Հետազոտության առանցքային հասկացություններից է համացանցային բանահյուսությունը, որը կարելի է դիտարկել որպես ժողովրդական ստեղծագործության ժամանակակից դրսևորումների ամբողջություն։ Դրա օրինակներ կարող են լինել ինտերնետային մեմերը, կատակները, անեկդոտները, տարածվող պատմությունները, առցանց լեգենդները, շղթայական հաղորդագրությունները, ժողովրդական մեկնաբանությունները և թվային միջավայրում ձևավորվող այլ կայուն կամ կիսակայուն տեքստեր։ Այդ նյութերի առանձնահատկությունն այն է, որ դրանք հաճախ չունեն մեկ հաստատուն հեղինակ, արագորեն տարածվում են բազմաթիվ օգտատերերի միջոցով, ենթարկվում են փոփոխությունների և կարող են միաժամանակ գոյություն ունենալ տարբեր տեքստային, պատկերային ու տեսաձայնային տարբերակներով։ Աշխատությունը կարևորում է հենց այս փոփոխականության ուսումնասիրությունը, քանի որ ավանդական բանահյուսության նյութի համեմատ թվային ստեղծագործությունները հաճախ ունեն տարածման շատ ավելի արագ և լայն մեխանիզմներ։ Համացանցային միջավայրը փոխում է նաև հեղինակի և լսարանի հարաբերությունը․ օգտատերը կարող է միաժամանակ լինել նյութի սպառող, վերարտադրող, փոփոխող և նոր տարբերակի ստեղծող։ Այս հանգամանքը մարտահրավեր է առաջացնում բանագիտության դասական հեղինակային և տեքստաբանական մոտեցումների համար և պահանջում է մշակել թվային նյութի գրանցման, պահպանման, տարբերակների համադրման ու տարածման պատմության ուսումնասիրման նոր եղանակներ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև բանահյուսական նյութի համատեքստի խնդիրը։ Եթե ավանդական բանահյուսական տեքստը հաճախ գրանցվում էր կատարողի, բնակավայրի, ժամանակի և ծիսական կամ սոցիալական միջավայրի մասին տեղեկությունների հետ միասին, ապա առցանց նյութի դեպքում անհրաժեշտ է հաշվի առնել հրապարակման հարթակը, օգտատերերի փոխազդեցությունը, տարածման ժամանակագրությունը, մեկնաբանությունները, հղումները և նյութի փոփոխության տարբեր փուլերը։ Այսպիսի մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ոչ միայն տեքստը, այլև դրա թվային «կյանքը»։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև համացանցային բանահյուսության լեզվական առանձնահատկություններին՝ խոսակցական բառապաշարի, ժարգոնի, կրճատումների, նորաբանությունների, հումորի, պատկերային և տեքստային համադրությունների, ինչպես նաև տարբեր լեզուների ու մշակույթների տարրերի փոխներթափանցման դրսևորումներին։ Հատուկ նշանակություն ունի հայալեզու թվային բովանդակության ուսումնասիրությունը, քանի որ այն կարող է արտացոլել ժամանակակից հայ հասարակության արժեքները, կարծրատիպերը, հումորային պատկերացումները, հասարակական արձագանքները և առօրյա հաղորդակցության առանձնահատկությունները։ Հետազոտության գիտական նշանակությունն այն է, որ այն հիմնավորում է հայ բանագիտության մեթոդաբանական շրջանակի ընդլայնման անհրաժեշտությունը՝ ավանդական բանահյուսական ժառանգության ուսումնասիրությունը համադրելով թվային մշակույթի հետազոտության ժամանակակից մեթոդների հետ։ Համացանցային նյութերի համակարգված հավաքագրումը կարող է նաև կարևոր լինել մշակութային հիշողության պահպանման տեսանկյունից, քանի որ թվային բովանդակությունը հաճախ արագ փոփոխվում կամ անհետանում է։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել բանագետներին, ազգագրագետներին, մշակութաբաններին, լեզվաբաններին, մեդիա և թվային մշակույթի հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ բանահյուսությունը չի սահմանափակվում միայն ավանդական բանավոր ժառանգությամբ․ այն շարունակում է ստեղծվել և վերարտադրվել նոր հաղորդակցական միջավայրերում, իսկ համացանցը դարձել է ժողովրդական ստեղծագործության կարևոր տարածք։ Այդ պատճառով ժամանակակից հայ բանագիտության համար համացանցային բանահյուսության ուսումնասիրությունը ոչ միայն նոր թեմատիկ ուղղություն է, այլև անհրաժեշտ պայման՝ ժամանակակից մշակութային գործընթացները լիարժեք փաստագրելու, վերլուծելու և հայ բանահյուսության շարունակական զարգացումն ըմբռնելու համար։