Յուստինոս Ս

Религия

Ստեղծագործությունը ներկայացնում է վաղ քրիստոնեական ջատագովական գրականության կարևորագույն ուղղություններից մեկը՝ քրիստոնեական հավատի, ուսմունքի և հավատացյալների իրավունքների պաշտպանությունը փիլիսոփայական, բարոյական և կրոնական փաստարկների միջոցով։ Այն առնչվում է Սուրբ Հուստինոս Փիլիսոփայի ջատագովական երկերին, որոնցում քրիստոնեությունը ներկայացվում է ոչ թե որպես հասարակական կարգին հակասող կամ անհիմն հավատալիքների ամբողջություն, այլ որպես ճշմարտության, բանականության, բարոյական կատարելության և աստվածային իմաստության վրա հիմնված ուսմունք։ Առաջին և երկրորդ ջատագովությունները արտացոլում են վաղ քրիստոնեական համայնքների պատմական իրադրությունը, երբ նոր կրոնը ենթարկվում էր հասարակական ու պետական կասկածամտության, իսկ քրիստոնյաները հաճախ ստիպված էին պաշտպանել իրենց հավատը տարբեր մեղադրանքներից և անհիմն դատապարտումներից։ Հեղինակը ձգտում է բացատրել քրիստոնեական վարդապետության էությունը, հիմնավորել դրա բարոյական բարձր արժեքը և ցույց տալ, որ քրիստոնյաներին պետք է գնահատել ոչ թե նրանց կրոնական պատկանելության կամ տարածված նախապաշարմունքների հիման վրա, այլ նրանց իրական համոզմունքների, վարքի և գործերի միջոցով։ Երկում կարևոր տեղ է զբաղեցնում հավատքի և բանականության փոխհարաբերության հարցը։ Հուստինոսը քրիստոնեական ճշմարտությունը դիտարկում է փիլիսոփայական որոնումների շարունակության և կատարելագործման համատեքստում՝ ընդգծելով, որ ճշմարտության նկատմամբ անկեղծ ձգտումը, արդարությունը, իմաստությունը և առաքինությունը համահունչ են քրիստոնեական ուսմունքին։ Հեղինակի մտավոր մոտեցման առանձնահատկություններից է հունական փիլիսոփայության հասկացությունների և քրիստոնեական աստվածաբանական գաղափարների համադրությունը, որի շնորհիվ ստեղծագործությունը ձեռք է բերում ոչ միայն կրոնական, այլև փիլիսոփայական նշանակություն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հիսուս Քրիստոսի անձին, աստվածային բնությանը, ուսմունքին և փրկագործական առաքելությանը, ինչպես նաև քրիստոնեական հավատքի հիմքում ընկած աստվածաբանական ճշմարտություններին։ Ջատագովական խոսքի միջոցով հեղինակը ներկայացնում է քրիստոնյաների բարոյական սկզբունքները, նրանց վերաբերմունքը կյանքի, հասարակության, իշխանության, արդարության և մարդկային արժանապատվության նկատմամբ՝ հակադրելով քրիստոնեական վարքի սկզբունքները տարածված մոլորություններին ու անարդար դատողություններին։ Երկի մյուս կարևոր բաղադրիչը հեղինակի վկայության պատմությունն է, որն ընդգծում է նրա անձնական մտավոր և հոգևոր որոնումների նշանակությունը։ Հուստինոսի կերպարը մարմնավորում է այն մտածողի ուղին, որը փիլիսոփայական տարբեր դպրոցների գաղափարներին ծանոթանալուց և ճշմարտության որոնումներից հետո հանգում է քրիստոնեական հավատքին՝ այն ընդունելով որպես իմաստության և ճշմարտության առավել ամբողջական արտահայտություն։ Այս առումով ստեղծագործությունն ունի նաև ինքնակենսագրական և հոգևոր վկայության արժեք՝ բացահայտելով քրիստոնեության տարածման վաղ շրջանի մտավոր միջավայրը, կրոնական համոզմունքների ձևավորման գործընթացը և փիլիսոփայական մտածողության ազդեցությունը քրիստոնեական աստվածաբանության զարգացման վրա։ Գրական առումով երկն առանձնանում է փաստարկային, բանավիճային և բացատրական շարադրանքով, տրամաբանական կառուցվածքով, փիլիսոփայական դատողություններով և համոզելու նպատակ ունեցող հռետորական ոճով։ Հեղինակը համադրում է բանական հիմնավորումները, բարոյական դատողությունները և աստվածաբանական մեկնաբանությունները՝ ստեղծելով մի ամբողջություն, որտեղ հավատքի պաշտպանությունը միաժամանակ դառնում է ճշմարտության, արդարության և մարդկային արժանապատվության պաշտպանության խնդիր։ Պատմական և մշակութային առումով ստեղծագործությունն առանձնահատուկ նշանակություն ունի վաղ քրիստոնեական մտքի, եկեղեցու ջատագովական ավանդույթի և քրիստոնեական փիլիսոփայության սկզբնավորման ուսումնասիրության համար։ Այն հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու քրիստոնեության և անտիկ փիլիսոփայական մշակույթի հանդիպման, վաղ եկեղեցու ինքնության ձևավորման, կրոնական հանդուրժողականության խնդրի և հավատքի ազատ դավանման իրավունքի մասին։ Սուրբ Հուստինոս Փիլիսոփայի գաղափարները կարևոր դեր են ունեցել քրիստոնեական մտքի պատմության մեջ՝ նպաստելով աստվածաբանական լեզվի և փիլիսոփայական հասկացությունների փոխազդեցությանը։ Հայերեն հրատարակությունը կարևոր է նաև հայ ընթերցողի համար՝ ապահովելով վաղ քրիստոնեական գրավոր ժառանգության և համաքրիստոնեական աստվածաբանական մտքի հասանելիությունը հայերենով։ Այն արժեքավոր է աստվածաբանության, եկեղեցու պատմության, փիլիսոփայության, հայրաբանական գրականության և կրոնական մտքի պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, ինչպես նաև քրիստոնեական վարդապետության սկզբնավորման, հավատի ու բանականության փոխհարաբերության և վաղ քրիստոնեական հասարակության հոգևոր ու մտավոր կյանքի նկատմամբ հետաքրքրություն ունեցող ընթերցողների համար։