Книги автора (1)

Онлайн

История

Խորհրդային Ռուսաստանը և հայ-իրանական հարաբերությունները (1920–1922 թթ.)

Աշխատությունը նվիրված է 1920–1922 թվականներին հայ-իրանական հարաբերությունների ձևավորման, զարգացման և առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ Խորհրդային Ռուսաստանի քաղաքական ազդեցության և տարածաշրջանային միջազգային իրադրության համատեքստում։ Այն անդրադառնում է հայ ժողովրդի պատմության բարդագույն ժամանակաշրջաններից մեկին, երբ Հայաստանի քաղաքական կարգավիճակի արմատական փոփոխությունները, խորհրդային իշխանության հաստատումը, Ռուսաստանի արտաքին քաղաքականության նոր ուղղությունները և հարևան պետությունների հետ հարաբերությունների վերակազմավորումը վճռորոշ նշանակություն ունեին Հարավային Կովկասի հետագա զարգացման համար։ Ուսումնասիրության առանցքում Հայաստանի, Իրանի և Խորհրդային Ռուսաստանի փոխհարաբերություններն են, որոնց զարգացումը պայմանավորված էր ոչ միայն երկու հարևան ժողովուրդների պատմական, աշխարհագրական, տնտեսական և մշակութային կապերով, այլև տարածաշրջանում ձևավորված նոր քաղաքական իրողություններով, միջազգային ուժերի շահերով և դիվանագիտական գործընթացներով։ Հեղինակը դիտարկում է այն պատմական միջավայրը, որտեղ Հայաստանի խորհրդայնացումից հետո անհրաժեշտ էր վերանայել արտաքին քաղաքական հարաբերությունների նախկին սկզբունքները և նոր պայմաններում կազմակերպել կապերը Իրանի հետ։ Առանձնահատուկ նշանակություն է ստանում Խորհրդային Ռուսաստանի դերը, որի արտաքին քաղաքական ռազմավարությունը, տարածաշրջանային ազդեցության ընդլայնման ձգտումը և հարևան երկրների հետ հարաբերությունների կարգավորման քաղաքականությունը անմիջականորեն առնչվում էին Հայաստանի միջազգային դրությանը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու հայ-իրանական հարաբերությունների քաղաքական և դիվանագիտական կողմերը, դրանց վրա ազդող տարածաշրջանային զարգացումները, ինչպես նաև Հայաստանի և Իրանի միջև փոխգործակցության հնարավորություններն ու սահմանափակումները նոր աշխարհաքաղաքական պայմաններում։ Հատուկ կարևորություն ունի այն հանգամանքը, որ տվյալ ժամանակաշրջանում Իրանը Հայաստանի համար պարզապես հարևան պետություն չէր, այլ տարածաշրջանային կարևոր դերակատար, որի հետ հարաբերությունները նշանակություն ունեին արտաքին քաղաքական կողմնորոշումների, սահմանային անվտանգության, տնտեսական կապերի և միջազգային հաղորդակցությունների տեսանկյունից։ Իրանի հետ հարաբերությունների ուսումնասիրությունը միաժամանակ բացահայտում է Հայաստանի արտաքին քաղաքականության այն խնդիրները, որոնք ձևավորվում էին մեծ տերությունների մրցակցության, խորհրդային պետական համակարգի հաստատման և Անդրկովկասում քաղաքական նոր հարաբերությունների առաջացման պայմաններում։ Հեղինակը պատմական իրադարձությունները դիտարկում է փոխկապակցված գործընթացների շրջանակում՝ հնարավորություն տալով հասկանալու, թե ինչպես էին համաշխարհային և տարածաշրջանային քաղաքական զարգացումները ներգործում Հայաստանի ու Իրանի հարաբերությունների վրա, ինչպես էր փոխվում Հայաստանի միջազգային դիրքը, և ինչ նշանակություն ուներ Խորհրդային Ռուսաստանի քաղաքականությունը այդ փոփոխությունների ընթացքի համար։ Աշխատության կարևոր կողմերից է հայ-իրանական հարաբերությունների դիտարկումը ոչ միայն երկկողմ կապերի պատմության, այլև ավելի լայն միջազգային հարաբերությունների համակարգի շրջանակում, որտեղ քաղաքական որոշումները, դիվանագիտական նախաձեռնությունները և տարածաշրջանային շահերի բախումները փոխադարձաբար պայմանավորում էին միմյանց։ Այս մոտեցումը թույլ է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմել 1920–1922 թվականների պատմական իրադարձությունների մասին՝ բացահայտելով Հայաստանի արտաքին քաղաքականության առանձնահատկությունները խորհրդային իշխանության հաստատման սկզբնական շրջանում։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի նաև հայ-իրանական պատմական կապերի ուսումնասիրության համար, քանի որ անդրադառնում է երկու հարևան ժողովուրդների հարաբերությունների այն փուլին, երբ դարավոր պատմական և մշակութային առնչությունները հայտնվեցին նոր պետական և քաղաքական համակարգերի ազդեցության ներքո։ Այն արժեքավոր է Հայաստանի նորագույն պատմության, խորհրդային արտաքին քաղաքականության, Իրանի հետ հարաբերությունների և Հարավային Կովկասի միջազգային դրության ուսումնասիրությամբ զբաղվող պատմաբանների, արևելագետների, քաղաքագետների, դիվանագիտության պատմության մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։ Աշխատությունը նպաստում է 1920-ական թվականների սկզբի քաղաքական գործընթացների համակողմանի ընկալմանը, օգնում է հասկանալ Հայաստանի արտաքին քաղաքականության պատմական պայմանավորվածությունները և լուսաբանում է Խորհրդային Ռուսաստանի ազդեցության նշանակությունը հայ-իրանական հարաբերությունների զարգացման գործում։ Այն կարևոր աղբյուր է Հայաստանի և Իրանի հարաբերությունների պատմական ընթացքն ուսումնասիրելու, տարածաշրջանային դիվանագիտության առանձնահատկությունները բացահայտելու և Հայաստանի նորագույն պատմության միջազգային համատեքստն ավելի խորությամբ ըմբռնելու համար։

Обновлено. 2026-11-18
Խորհրդային Ռուսաստանը և հայ-իրանական հարաբերությունները (1920–1922 թթ.)

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Подробнее Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Подробнее Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Подробнее Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Подробнее Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Подробнее Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Подробнее