Արտակարգ իրավիճակների և քաղպաշտպանության հիմնահարցեր

Математика

Այս գիրքը նվիրված է կոմպոզիտային բազմաշերտ կառուցվածքով նյութերի ուսումնասիրությանը և դրանց կիրառությանը պարամետրական գործընթացներում՝ ներկայացնելով ժամանակակից նյութագիտության և ինժեներական մեթոդների կարևոր ուղղություններից մեկը։ Այն անդրադառնում է տարբեր բաղադրիչներից կազմված բարդ նյութական համակարգերի կառուցվածքային առանձնահատկություններին, ֆիզիկական հատկություններին և գործնական կիրառություններին՝ բացահայտելով դրանց հնարավորությունները տարբեր տեխնիկական ոլորտներում։ Գրքում քննարկվում են բազմաշերտ կոմպոզիտների ձևավորման սկզբունքները, մեխանիկական և ֆիզիկական բնութագրերը, ինչպես նաև այն մեթոդները, որոնց միջոցով հնարավոր է կառավարել նյութերի վարքագիծը փոփոխվող պայմաններում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել նյութագետների, ինժեներների, հետազոտողների և ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրվում են առաջատար նյութերով, կառուցվածքային համակարգերի նախագծմամբ և նորարարական տեխնոլոգիաների զարգացմամբ։

Психология

Աշխատությունը նվիրված է հոգեբանական պատերազմի պայմաններում անձի արժեհամակարգի կառուցվածքի, հիմնական բաղադրատարրերի և դրանց փոփոխության հոգեբանական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են անձի արժեքային կողմնորոշումների ձևավորման տեսական հիմքերը, համոզմունքների, դիրքորոշումների, բարոյական սկզբունքների և սոցիալական պատկերացումների փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև դրանց դերը անհատի վարքագծի և որոշումների կայացման գործընթացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղեկատվական և հոգեբանական ազդեցությունների պայմաններում անձի արժեքային համակարգի կայունությանը, հասարակական կարծիքի ձևավորման մեխանիզմներին, հուզական արձագանքներին և սոցիալական միջավայրի ազդեցությանը։ Ուսումնասիրվում են հոգեբանական ճնշման, ապատեղեկատվության, քարոզչության և մանիպուլյատիվ հաղորդակցության հնարավոր հետևանքները անհատի աշխարհայացքի, ինքնագիտակցության, ինքնության և արժեքային առաջնահերթությունների վրա։ Անդրադարձ է կատարվում անձի հոգեբանական դիմակայունության, քննադատական մտածողության, տեղեկատվության գիտակցված ընկալման և արժեքային ինքնուրույնության պահպանման նշանակությանը։ Կարևորվում են անհատական և խմբային հոգեբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը, սոցիալ-մշակութային գործոնների ազդեցության գնահատումը, ինչպես նաև հոգեբանական ազդեցությունների բացասական հետևանքների կանխարգելման և հոգեբանական անվտանգության ամրապնդման հնարավորությունները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հոգեբանների, սոցիոլոգների, սոցիալական հոգեբանության հետազոտողների, կրթության մասնագետների, տեղեկատվական անվտանգության ոլորտի ուսումնասիրողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

История

Աշխատությունը նվիրված է հայկական միջնադարյան ժողովրդական մշակույթի համակարգում պաշտամունքային և հիշատակային հուշարձանների դերի, պատմական զարգացման և խորհրդանշական նշանակության ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են միջնադարյան Հայաստանի կրոնական պատկերացումները, ժողովրդական հավատալիքները, ծիսական ավանդույթները և դրանց արտացոլումը նյութական մշակույթի տարբեր հուշարձաններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում խաչքարերի, տապանաքարերի, հուշակոթողների, սրբավայրերի և պաշտամունքային նշանակություն ունեցող այլ կառույցների ձևաբանական, գեղարվեստական ու իմաստաբանական առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրվում են դրանց ստեղծման պատմամշակութային նախադրյալները, տարածքային տարածվածությունը, կառուցվածքային լուծումները, զարդաքանդակային հորինվածքները և խորհրդանշական պատկերների մեկնաբանությունները։ Անդրադարձ է կատարվում քրիստոնեական աշխարհայացքի և նախաքրիստոնեական հավատալիքների փոխազդեցությանը, ժողովրդական ծիսակարգերի շարունակականությանը, ինչպես նաև հիշատակի, նախնիների պաշտամունքի և սրբազան տարածության ընկալման առանձնահատկություններին։ Կարևորվում են հուշարձանների սոցիալական և համայնքային գործառույթները, դրանց կապը թաղման սովորույթների, ուխտագնացությունների, հիշատակի արարողությունների և ժողովրդական տոնածիսական մշակույթի հետ։ Դիտարկվում են պատմական, հնագիտական, ազգագրական և արվեստաբանական հետազոտության մեթոդների կիրառման հնարավորությունները՝ հուշարձանների ծագման, նշանակության և մշակութային փոխակերպումների բացահայտման նպատակով։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, հնագետների, ազգագրագետների, արվեստաբանների, մշակութաբանների, կրոնագետների, հայագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Лингвистика

Այս աշխատությունը ներկայացնում է հայ բարբառագիտության հիմնարար հարցերը՝ ուսումնասիրելով հայերենի տարածքային տարբերակների ձևավորումը, զարգացումը և լեզվական առանձնահատկությունները։ Նյութում վերլուծվում են հայոց լեզվի բարբառների դասակարգման սկզբունքները, դրանց հնչյունաբանական, բառապաշարային, ձևաբանական և շարահյուսական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև բարբառների միջև առկա ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հայերենի պատմական զարգացման ընթացքում ձևավորված բարբառային համակարգին, աշխարհագրական տարածվածությանը և տարբեր պատմամշակութային պայմանների ազդեցությանը լեզվական փոփոխությունների վրա։ Աշխատությունը նաև անդրադառնում է բարբառների դերին գրական լեզվի ձևավորման, ազգային ինքնության պահպանման և լեզվամշակութային ժառանգության ուսումնասիրման գործընթացներում։ Միաժամանակ ներկայացվում են հայ բարբառագիտության տեսական և մեթոդաբանական հիմքերը՝ ընդգծելով դաշտային հետազոտությունների, լեզվական տվյալների հավաքագրման և համեմատական վերլուծության նշանակությունը հայերենի բազմազանության գիտական ուսումնասիրության համար։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի բնակիչների առողջական վիճակի, ֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունների և պաթոֆիզիոլոգիական փոփոխությունների գնահատմանը, որոնք մասնակցել են Չեռնոբիլի ատոմակայանի վթարի հետևանքների վերացման աշխատանքներին։ Ուսումնասիրության հիմքում ճառագայթային ազդեցության պայմաններում մարդու օրգանիզմում առաջացող հնարավոր փոփոխությունների բացահայտումն ու դրանց բժշկական գնահատումն է։ Չեռնոբիլի վթարի հետևանքների վերացման աշխատանքներին մասնակցած անձինք ենթարկվել են տարբեր բնույթի մասնագիտական և շրջակա միջավայրի գործոնների ազդեցության, ինչի պատճառով նրանց առողջության երկարաժամկետ դիտարկումը կարևոր նշանակություն ունի ինչպես կլինիկական, այնպես էլ կանխարգելիչ բժշկության տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է ներառել օրգանիզմի տարբեր ֆունկցիոնալ համակարգերի վիճակի ուսումնասիրություն՝ ուշադրություն դարձնելով արյան շրջանառությանը, նյարդային համակարգին, իմունային և արյունաստեղծ համակարգերին, նյութափոխանակության գործընթացներին և ընդհանուր ֆիզիոլոգիական ցուցանիշներին։ Միաժամանակ պաթոֆիզիոլոգիական փոփոխությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու այն շեղումները, որոնք կարող են կապված լինել նախկին ճառագայթային և այլ վնասակար ազդեցությունների հետ, ինչպես նաև գնահատելու դրանց արտահայտվածությունն ու հնարավոր երկարատև հետևանքները։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև տարբեր բժշկական ցուցանիշների համադրումը և դրանց դինամիկայի գնահատումը՝ առողջական վիճակի փոփոխությունների առավել ամբողջական պատկեր ստանալու նպատակով։ Այսպիսի ուսումնասիրությունները կարևոր են հատկապես այն պատճառով, որ ճառագայթային ազդեցության հետևանքները միշտ չէ, որ սահմանափակվում են անմիջական ժամանակահատվածով և կարող են պահանջել երկարաժամկետ բժշկական հսկողություն։ Աշխատության գործնական նշանակությունը կապված է ռիսկային խմբերի առողջական վիճակի գնահատման, հետագա բժշկական դիտարկման կազմակերպման, հնարավոր բարդությունների վաղ հայտնաբերման և կանխարգելիչ միջոցառումների մշակման հետ։ Այն կարող է հետաքրքրել ճառագայթային բժշկության, ֆիզիոլոգիայի, պաթոֆիզիոլոգիայի, հիգիենայի և աղետների բժշկության մասնագետներին, ինչպես նաև բժշկական բուհերի ուսանողներին և հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը կարևոր է Չեռնոբիլի վթարի հետևանքների վերացման աշխատանքներին մասնակցած Հայաստանի բնակիչների առողջության երկարաժամկետ գնահատման և ճառագայթային ազդեցության հնարավոր կենսաբանական հետևանքների գիտական ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Экономика

Գիրքը նվիրված է հիփոթեքային վարկավորման ոլորտում առկա հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով։ Աշխատության շրջանակում վերլուծվում են բնակարանային ֆինանսավորման ժամանակակից մեխանիզմները, հիփոթեքային վարկի դերը բնակչության բնակարանային պայմանների բարելավման և ֆինանսական համակարգի զարգացման գործում, ինչպես նաև այն տնտեսական, սոցիալական և ինստիտուցիոնալ գործոնները, որոնք ազդում են հիփոթեքային վարկավորման մատչելիության և արդյունավետության վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ՀՀ հիփոթեքային շուկայի ձևավորման և զարգացման առանձնահատկություններին, բանկերի և վարկային կազմակերպությունների գործունեությանը, վարկավորման պայմաններին, տոկոսադրույքներին, վարկի ժամկետներին, կանխավճարի պահանջներին և վարկառուների վճարունակության գնահատման մեխանիզմներին։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է հիփոթեքային վարկավորման հասանելիության խնդիրը, քանի որ բնակարանների գների, բնակչության եկամուտների, տոկոսադրույքների և վարկային պարտավորությունների հարաբերակցությունը էական ազդեցություն ունի ընտանիքների ֆինանսական հնարավորությունների վրա։ Քննարկվում են նաև հիփոթեքային վարկավորման հետ կապված ռիսկերը՝ ներառյալ վարկային, տոկոսադրույքային, իրացվելիության և շուկայական ռիսկերը, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը ինչպես առանձին վարկառուների, այնպես էլ ֆինանսական համակարգի կայունության վրա։ Գիրքը կարող է անդրադառնալ նաև անշարժ գույքի շուկայի և հիփոթեքային վարկավորման փոխկապակցվածությանը՝ ցույց տալով, թե բնակարանների գների փոփոխությունները, պահանջարկի տատանումները և շուկայի ակտիվությունը ինչպես են անդրադառնում վարկավորման ծավալների և պայմանների վրա։ Առանձին նշանակություն ունի պետական քաղաքականության և աջակցության ծրագրերի ուսումնասիրությունը, որոնց միջոցով փորձ է արվում ընդլայնել բնակարան ձեռք բերելու հնարավորությունները, խթանել հիփոթեքային վարկավորումը և որոշակի սոցիալական խմբերի համար նվազեցնել ֆինանսական բեռը։ Աշխատությունը կարևոր է նաև այն տեսանկյունից, որ անդրադառնում է հիփոթեքային շուկայի զարգացման խոչընդոտներին և հնարավոր բարեփոխումներին՝ դիտարկելով վարկավորման պայմանների կատարելագործումը, ֆինանսական ռիսկերի կառավարումը, վարկառուների պաշտպանության մեխանիզմները և ֆինանսական շուկայի կայունության ապահովումը։ ՀՀ օրինակի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել տեղական շուկայի առանձնահատկությունները և գնահատել այն խնդիրները, որոնք ձևավորվում են տնտեսական փոփոխությունների, գնաճային գործընթացների, եկամուտների դինամիկայի, անշարժ գույքի գների և ֆինանսական շուկայի զարգացումների ազդեցությամբ։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, ֆինանսիստների, բանկային ոլորտի մասնագետների, պետական կառավարման համակարգի ներկայացուցիչների, հետազոտողների և ուսանողների համար՝ որպես հիփոթեքային վարկավորման տեսական և գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրման նյութ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու Հայաստանի հիփոթեքային շուկայի զարգացման տրամաբանությունը, բացահայտելու դրա հիմնական խնդիրներն ու ռիսկերը և դիտարկելու այն հնարավոր ուղղությունները, որոնց միջոցով կարելի է բարձրացնել հիփոթեքային վարկավորման արդյունավետությունը, մատչելիությունը և կայունությունը։