Բանավեճի տեսություն և արվեստ. փիլիսոփայական քննախոսություն

История

Ուսումնասիրությունը նվիրված է XIX դարի առաջին երեսնամյակում ռուս-պարսկական և ռուս-թուրքական պատերազմների ընթացքում հայերի մասնակցության պատմությանը՝ այդ ժամանակաշրջանի ռազմական, քաղաքական և հասարակական իրադարձությունների համատեքստում։ Աշխատության կենտրոնում հայ բնակչության ներգրավվածությունն է ռազմական գործողություններում, ինչպես նաև այդ մասնակցության պատճառները, ձևերը և հետևանքները։ Հետազոտության շրջանակում լուսաբանվում են Արևելյան Հայաստանի և հարակից տարածքների հայության դրությունը, տարածաշրջանում ռուսական և պարսկական ու օսմանյան իշխանությունների միջև հակասությունները և դրանց ազդեցությունը հայ հասարակության քաղաքական կողմնորոշումների վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հայկական կամավորական ջոկատների և առանձին զինվորականների մասնակցությանը, նրանց կատարած ռազմական գործողություններին, տեղական բնակչության աջակցությանը և ռազմական գործողությունների ընթացքում ունեցած դերակատարությանը։ Ուսումնասիրության մեջ դիտարկվում են նաև հայերի քաղաքական ակնկալիքները, մասնավորապես՝ օտար տիրապետությունից ազատագրվելու և իրենց պատմական բնակավայրերում ավելի անվտանգ ու կայուն պայմաններ ձևավորելու ձգտումները։ Աշխատությունը ներկայացնում է պատերազմների ազդեցությունը հայ բնակչության ժողովրդագրական, սոցիալական և տնտեսական վիճակի վրա, ինչպես նաև տեղաշարժերի, գաղթի և բնակեցման գործընթացների հետ կապված հետևանքները։ Կարևորվում է հայերի մասնակցության դերը ռուսական զորքերի առաջխաղացման և տարածաշրջանում ռազմական գործողությունների իրականացման ընթացքում, ինչպես նաև այդ համագործակցության ազդեցությունը հետագա քաղաքական զարգացումների վրա։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս հայերի ռազմական մասնակցությունը դիտարկել ոչ միայն որպես առանձին ռազմական դրվագների ամբողջություն, այլև որպես XIX դարի սկզբի հայ քաղաքական և ազգային կյանքի կարևոր գործընթացների բաղկացուցիչ մաս։

Литература

Այս ստեղծագործությունը Շիրվանզադեի սոցիալ-հոգեբանական արձակի բնորոշ օրինակներից է, որտեղ կենտրոնական ուշադրությունը դարձված է կնոջ ճակատագրի, հասարակական միջավայրի ազդեցության և անձնական երջանկության որոնման բարդ հարաբերակցության վրա։ Պատմության հիմքում կանգնած է Արմենուհու կերպարը՝ որպես զգայուն, ներաշխարհով հարուստ, բայց միևնույն ժամանակ հասարակական պայմաններից սահմանափակված անձ, որի կյանքը ձևավորվում է ընտանիքի, միջավայրի և բարոյական նորմերի ճնշման ներքո։ Շիրվանզադեն մանրակրկիտ հոգեբանական վերլուծությամբ բացահայտում է, թե ինչպես են սոցիալական անհավասարությունը, նյութական պայմանները և շրջապատի վերաբերմունքը ազդում մարդու որոշումների և ճակատագրի վրա։ Ստեղծագործությունը բնորոշ է 19-20-րդ դարերի սահմանագծի հայ ռեալիզմին՝ համադրելով դրամատիկ իրադարձություններ, բարոյական հարցադրումներ և կերպարների ներքին պայքար, ինչը ընթերցողին հնարավորություն է տալիս խորապես ընկալել մարդկային հարաբերությունների բարդությունը։ Լեզուն հստակ է, զգացմունքային լարվածությամբ և դիտողական մանրամասներով հարուստ, ինչի շնորհիվ պատմությունը ձեռք է բերում և՛ գեղարվեստական, և՛ սոցիալական արժեք։

Право

Աշխատությունը նվիրված է պետությունների տիպաբանության ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով դրա պատմատեսական և մեթոդաբանական հիմքերը։ Հեղինակը պետության տարբեր ձևերի և տեսակների դասակարգումը ներկայացնում է որպես պետության էությունը, պատմական զարգացումը, հասարակական կառուցվածքը և քաղաքական կազմակերպման առանձնահատկությունները հասկանալու կարևոր գիտական գործիք։ Ուսումնասիրության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում պետությունների դասակարգման հիմնական չափանիշներին, դրանց ձևավորման ու փոփոխության պատմական պայմաններին, ինչպես նաև տարբեր գիտական մոտեցումների և տեսական հայեցակարգերի համեմատությանը։ Առանձին նշանակություն ունի մեթոդաբանական խնդիրը, քանի որ պետությունների տիպաբանությունը պահանջում է համադրել պատմական, սոցիալ-քաղաքական, իրավական և հասարակագիտական գործոնները՝ խուսափելով պետությունների զարգացման գործընթացը միայն մեկ չափանիշով բացատրելուց։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են տարբեր ժամանակաշրջաններում ձևավորվել պետության տեսակների վերաբերյալ պատկերացումները, ինչ սկզբունքներով են առանձնացվել պետությունների տարբեր տիպեր և ինչպիսի սահմանափակումներ ու հնարավորություններ ունի յուրաքանչյուր դասակարգման մոտեցում։ Քննարկվող թեման կարևոր է պետության պատմական էվոլյուցիան ուսումնասիրելու տեսանկյունից, քանի որ տարբեր քաղաքական համակարգերի համեմատությունը թույլ է տալիս բացահայտել դրանց ընդհանուր օրինաչափություններն ու առանձնահատկությունները։ Միաժամանակ աշխատությունը կարող է օգտակար լինել ժամանակակից պետության բնույթի, պետական կառավարման ձևերի, քաղաքական ինստիտուտների և հասարակության ու պետության փոխհարաբերությունների տեսական ընկալման համար։ Նյութը հատկապես արժեքավոր է քաղաքագիտության, պետության և իրավունքի տեսության, պատմական հասարակագիտության և իրավաքաղաքական մտքի ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվողների համար՝ որպես պետությունների բազմազանությունը համակարգելու և դրանց զարգացման գործընթացը գիտականորեն մեկնաբանելու տեսական-մեթոդաբանական ուսումնասիրություն։

История

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի և Վրաստանի միջև հարաբերությունների ձևավորմանն ու զարգացմանը Խորհրդային Միության փլուզումից հետո՝ 1991-1999 թվականների ընթացքում։ Ուսումնասիրության կենտրոնում երկու նորանկախ պետությունների միջև քաղաքական, տնտեսական, դիվանագիտական և տարածաշրջանային փոխգործակցության հիմնական ուղղություններն են, ինչպես նաև այն ներքին և արտաքին գործոնները, որոնք ազդեցություն են ունեցել երկկողմ հարաբերությունների բնույթի և զարգացման ընթացքի վրա։ Աշխատանքը ներկայացնում է հետխորհրդային առաջին տասնամյակի քաղաքական իրողությունները, երբ Հայաստանը և Վրաստանը միաժամանակ կանգնած էին պետական կառավարման նոր համակարգերի ձևավորման, տնտեսական վերափոխումների, ազգային անվտանգության ապահովման և արտաքին քաղաքականության ինքնուրույն առաջնահերթությունների մշակման անհրաժեշտության առաջ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատմանը, բարձր մակարդակի քաղաքական շփումներին, փոխադարձ պետական և հասարակական շահերի համադրմանը, ինչպես նաև տարածաշրջանային կայունության պահպանման խնդիրներին։ Ուսումնասիրվում է նաև տնտեսական համագործակցությունը, մասնավորապես՝ առևտրատնտեսական կապերը, տրանսպորտային հաղորդակցությունները և հաղորդակցության ուղիների նշանակությունը երկու երկրների համար։ Կարևոր տեղ է հատկացվում տարածաշրջանային հակամարտություններին և դրանց ազդեցությանը երկկողմ հարաբերությունների վրա, այդ թվում՝ Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի հակամարտությունների հետևանքներին, տարածաշրջանային անվտանգության խնդիրներին և հարևան պետությունների հետ Հայաստանի ու Վրաստանի հարաբերությունների փոխազդեցությանը։ Աշխատությունը դիտարկում է նաև Հայաստանի և Վրաստանի աշխարհաքաղաքական դիրքի առանձնահատկությունները, Ռուսաստանի ազդեցությունը տարածաշրջանում, Թուրքիայի և Ադրբեջանի գործոնը, ինչպես նաև միջազգային և տարածաշրջանային կազմակերպությունների շրջանակներում ձևավորվող նոր հարաբերությունները։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է երկու երկրների արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունների համեմատական դիտարկումը և այն հարցի վերլուծությունը, թե ինչպես են տարբեր ազգային ու ռազմավարական շահերը համադրվել ընդհանուր տարածաշրջանային և երկկողմ հետաքրքրությունների հետ։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու հետխորհրդային Հարավային Կովկասում պետությունների միջև հարաբերությունների ձևավորման բարդ գործընթացի մասին և հասկանալու Հայաստանի ու Վրաստանի փոխհարաբերությունների զարգացման պատմական հիմքերը։ Նյութը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, քաղաքագետներին, միջազգային հարաբերությունների մասնագետներին, տարածաշրջանագիտությամբ զբաղվող հետազոտողներին, դասախոսներին և ուսանողներին, ինչպես նաև Հարավային Կովկասի քաղաքական պատմությամբ և հայ-վրացական կապերի զարգացմամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Культура

Հրատարակությունը մատենագիտական և տեղեկատվական բնույթի ընթացիկ տեղեկատու է, որի հիմնական նպատակն է համակարգված ձևով ներկայացնել Հայկական ԽՍՀ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ տվյալ ժամանակահատվածում լույս տեսած նոր գրականությունը և ընթերցողին ժամանակին տեղեկացնել համապատասխան հրատարակությունների մասին։ Այն նախատեսված է գիտնականների, մշակույթի և արվեստի ոլորտի մասնագետների, դասախոսների, ասպիրանտների ու ուսանողների, գրադարանների աշխատակիցների, ինչպես նաև թեմայով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Տեղեկատուն ընդգրկում է մշակույթի պատմությանը, մշակութային շինարարությանը, մշակութալուսավորչական աշխատանքին, թանգարանագիտությանը և պատմության ու մշակույթի հուշարձանների պահպանությանը վերաբերող նյութեր, ինչպես նաև արվեստի տարբեր բնագավառների, գրադարանագիտության և մատենագիտության վերաբերյալ նոր հրատարակություններ։ Մատենագիտական գրառումները հնարավորություն են տալիս կողմնորոշվել գրքերի, հոդվածների, ժողովածուների և այլ նյութերի թեմատիկ շրջանակում, արագ հայտնաբերել անհրաժեշտ աղբյուրները և հետևել տվյալ ժամանակաշրջանում մշակույթի ու արվեստի վերաբերյալ գիտական ու մասնագիտական գրականության համալրմանը։ Տեղեկատուի կարևոր առանձնահատկությունն ընթացիկ բնույթն է․ այն արտացոլում է նոր ստացվող կամ նոր հրատարակված գրականությունը և այդպիսով հանդես է գալիս որպես մասնագիտական տեղեկատվության օպերատիվ տարածման միջոց։ Հրատարակության կազմման հիմքում ընկած է գրադարանային-մատենագիտական աշխատանքի համակարգը, որի շնորհիվ տարբեր բնագավառների նյութերը դասակարգվում և ներկայացվում են ընթերցողի համար գործնականորեն կիրառելի ձևով։ Առանձին կարևորություն ունի նաև այն հանգամանքը, որ տեղեկատուն ընդգրկում է հայերեն և ռուսերեն լեզուներով հրատարակված նյութեր, ինչը ընդլայնում է դրա տեղեկատվական ընդգրկումը և հնարավորություն տալիս ուսումնասիրելու ժամանակաշրջանի մշակութային ու արվեստագիտական գրականությունը տարբեր լեզվական աղբյուրների միջոցով։ Հրատարակությունը արժեքավոր է ոչ միայն որպես գրականության որոնման օժանդակ միջոց, այլև որպես տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային և գիտական կյանքի յուրօրինակ մատենագիտական արտացոլում․ դրա միջոցով հնարավոր է պատկերացում կազմել, թե մշակույթի և արվեստի որ ուղղություններով էին իրականացվում ուսումնասիրություններ, ինչ թեմաներ էին առավել ակտիվորեն ներկայացվում և ինչպիսի հրատարակչական արտադրանք էր շրջանառվում։ Այն կարող է օգտագործվել գիտական աշխատանքների համար գրականության որոնման և մատենագիտական ցանկերի կազմման, գրադարանային տեղեկատու-մատենագիտական սպասարկման, մշակութաբանական ու արվեստագիտական հետազոտությունների, ինչպես նաև ուսումնական աշխատանքների նախապատրաստման ընթացքում։ Հետազոտողի համար տեղեկատուն հատկապես օգտակար է որպես սկզբնական որոնողական աղբյուր, որը հնարավորություն է տալիս սահմանել անհրաժեշտ գրականության շրջանակը և հետագայում կատարել ավելի խորքային ուսումնասիրություն։ Ընդհանուր առմամբ, հրատարակությունը կարևոր տեղեկատվական գործիք է, որը նպաստում է Հայկական ԽՍՀ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր գրականության համակարգմանը, տարածմանը և մատչելիությանը՝ միաժամանակ պահպանելով տվյալ ժամանակաշրջանի մասնագիտական և մշակութային տեղեկատվության արժեքավոր մատենագիտական պատկերը։

Химия

Работа посвящена синтезу и исследованию свойств бензо[h]хиназолинов, содержащих спироциклический фрагмент, и направлена на разработку эффективных подходов к получению новых структурно сложных азотсодержащих гетероциклических соединений. В центре исследования находятся методы формирования хиназолинового каркаса, его сочетания со спироциклической системой и установление закономерностей, определяющих строение и свойства получаемых соединений. Особое внимание уделяется синтетическим превращениям исходных органических соединений, выбору реагентов и условий реакций, влияющих на направление циклизации, выход целевых продуктов и их структурную однородность. Спироциклический фрагмент представляет особый интерес, поскольку его включение в молекулярную структуру существенно изменяет пространственную организацию соединения и может влиять на физические, химические и биологические характеристики получаемых веществ. В работе исследуются особенности образования конденсированной бензо[h]хиназолиновой системы, содержащей атомы азота, и рассматриваются возможные механизмы протекания соответствующих реакций циклообразования. Существенное значение имеет подтверждение строения синтезированных соединений с помощью современных физико-химических методов анализа, позволяющих определить молекулярную структуру, состав и чистоту продуктов. Могут исследоваться спектроскопические характеристики, температурные параметры и другие физические свойства полученных веществ, а также их устойчивость и реакционная способность в различных условиях. Сравнение производных с различными заместителями позволяет выявлять взаимосвязь между строением молекулы и её свойствами и определять влияние электронных и пространственных факторов на ход синтеза. Работа может включать разработку универсальной или оптимизированной синтетической схемы, позволяющей получать серию структурно родственных соединений с различными характеристиками. Такой подход имеет значение для расширения химического пространства азотсодержащих гетероциклов и создания новых соединений, пригодных для дальнейших превращений. Бензо[h]хиназолиновая система представляет интерес также с точки зрения поиска веществ с потенциально ценными биологическими и фармакологическими свойствами, поскольку многие конденсированные азотсодержащие гетероциклы используются в качестве основы для разработки функционально активных органических соединений. При этом исследование прежде всего сосредоточено на синтетических закономерностях и физико-химической характеристике получаемых структур. Полученные результаты могут расширить представления о реакционной способности соответствующих исходных соединений, механизмах гетероциклизации и возможностях конструирования спироциклических гетероциклических систем. Работа представляет интерес для специалистов в области органической и медицинской химии, химии гетероциклических соединений, синтетической химии и молекулярного дизайна, а также для исследователей и студентов химических специальностей.