Հասարակական կառավարման համակարգի բարեփոխումների ռազմավարությունը Հայաստանի Հանրապետությունում

Право

Գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի միջնադարյան իրավունքի զարգացման և առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը Ժ-ԺԳ դարերի ընթացքում։ Այս ժամանակաշրջանը հայկական իրավական մտքի և իրավակարգավորման պատմության մեջ կարևոր փուլ է, քանի որ այն ընդգրկում է քաղաքական, սոցիալական և տնտեսական նշանակալի փոփոխությունների ժամանակաշրջան, երբ հայկական տարբեր իշխանություններում և թագավորություններում ձևավորվում ու կիրառվում էին հասարակական հարաբերությունները կարգավորող բազմաբնույթ իրավական նորմեր։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակն է ներկայացնել միջնադարյան հայկական իրավունքի աղբյուրները, դրա հիմնական ճյուղերն ու ինստիտուտները, ինչպես նաև պարզել դրանց ձևավորման վրա ազդած պատմական և հասարակական գործոնները։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է իրավական աղբյուրների ուսումնասիրությունը։ Դրանց թվում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն հայկական իրավագիտական երկերը, եկեղեցական կանոնները, աշխարհիկ իշխանությունների իրավական ակտերը, դատական և վարչական պրակտիկային վերաբերող նյութերը, ինչպես նաև ժամանակագրական ու պատմագրական աղբյուրներում պահպանված տեղեկությունները։ Այդ աղբյուրների համադրումը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու այն իրավական միջավայրը, որի պայմաններում կարգավորվում էին հասարակության տարբեր շերտերի փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել եկեղեցական և աշխարհիկ իրավունքի փոխհարաբերությանը։ Միջնադարյան հայկական հասարակության մեջ Հայ եկեղեցին կարևոր դեր էր կատարում ոչ միայն հոգևոր, այլև հասարակական և իրավական կյանքում։ Կանոնական իրավունքի նորմերը կարգավորում էին ամուսնության, ընտանիքի, ժառանգության, բարոյական վարքի և եկեղեցական հարաբերությունների մի շարք հարցեր, իսկ աշխարհիկ իրավական կարգավորումները վերաբերում էին սեփականությանը, պարտավորություններին, հանցագործություններին, պատժին և այլ հասարակական հարաբերություններին։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև սեփականության և հողատիրության իրավական հարաբերությունները, քանի որ միջնադարյան հասարակության տնտեսական կառուցվածքում հողը հիմնական հարստություններից էր։ Կարևոր են նաև ժառանգության, պայմանագրային հարաբերությունների, պարտավորությունների և առևտրային գործունեության իրավական կարգավորումները, որոնք արտացոլում են ժամանակաշրջանի տնտեսական կյանքի առանձնահատկությունները։ Քրեական իրավունքի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու միջնադարյան հասարակության կողմից վտանգավոր համարվող արարքների շրջանակը, դրանց համար նախատեսված պատժատեսակները և պատժի կիրառման սկզբունքները։ Կարող են դիտարկվել նաև դատավարական գործընթացների առանձնահատկությունները, ապացույցների տեսակները, դատարանների իրավասությունը և դատական իշխանության իրականացման ձևերը։ Իրավական համակարգի զարգացման ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս նկատել, որ միջնադարյան հայկական իրավունքը ձևավորվել է ինչպես տեղական իրավական ավանդույթների, այնպես էլ քրիստոնեական, բյուզանդական և տարածաշրջանային իրավական մշակույթների ազդեցության պայմաններում։ Միաժամանակ այն պահպանել է սեփական առանձնահատկությունները և արտահայտել հայկական հասարակության սոցիալական կառուցվածքը, կրոնական պատկերացումները և տնտեսական հարաբերությունները։ Ժ-ԺԳ դարերի ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս հետևելու իրավական ինստիտուտների զարգացմանը տարբեր քաղաքական պայմաններում և բացահայտելու դրանց շարունակականությունն ու փոփոխությունները։ Աշխատության կարևորությունը նաև այն է, որ միջնադարյան իրավունքի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել հայ ժողովրդի պետական, հասարակական և մշակութային պատմության մասին։ Իրավական նորմերը ոչ միայն կարգավորում էին հարաբերությունները, այլև արտացոլում էին տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական արժեքները, իշխանության կառուցվածքը, սոցիալական շերտավորումը և մարդու ու համայնքի փոխհարաբերությունների ընկալումները։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է Ժ-ԺԳ դարերի հայկական իրավական մշակույթը որպես բազմաշերտ համակարգ, որտեղ փոխկապակցված էին աշխարհիկ և եկեղեցական իրավունքը, ավանդական սովորութային նորմերը և գրավոր իրավական աղբյուրները։ Թեման կարևոր նշանակություն ունի հայ իրավունքի պատմության, միջնադարյան Հայաստանի հասարակական կառուցվածքի և հայկական իրավական մտքի զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրման համար։

Медицина

Գիրքը նվիրված է միզապարկի մակերեսային ուռուցքների ախտորոշման և բուժման արդյունավետության բարձրացման գործում ֆլյուորեսցենտային ախտորոշման նշանակության ուսումնասիրությանը։ Աշխատության կենտրոնում միզապարկի ուռուցքային ախտահարումների վաղ և առավել ճշգրիտ հայտնաբերման, ինչպես նաև վիրաբուժական բուժման արմատականության բարելավման խնդիրներն են։ Ներկայացվում են միզապարկի մակերեսային ուռուցքների կլինիկական առանձնահատկությունները, ախտորոշման ավանդական մեթոդների հնարավորություններն ու սահմանափակումները և ֆլյուորեսցենտային տեխնոլոգիաների կիրառման սկզբունքները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ ուռուցքային հյուսվածքը ֆլյուորեսցենտային հետազոտության ժամանակ կարող է ավելի հստակ տարբերակվել շրջակա առողջ լորձաթաղանթից, ինչը հնարավորություն է տալիս հայտնաբերելու նույնիսկ փոքր կամ դժվար տեսանելի ախտահարումներ։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում է այս մեթոդի կիրառումը էնդոսկոպիկ հետազոտությունների և վիրաբուժական միջամտությունների ընթացքում՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել ուռուցքային հյուսվածքի ամբողջական հեռացման հավանականությունը։ Քննարկվում է նաև հայտնաբերված ուռուցքների քանակի, տեղակայման և տարածվածության ավելի ճշգրիտ գնահատման հնարավորությունը, ինչպես նաև լրացուցիչ ախտահարումների հայտնաբերման նշանակությունը բուժական մարտավարության ընտրության համար։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում բուժման արմատականության, հետագա կրկնությունների և հիվանդների դինամիկ հսկողության միջև կապին։ Գրքում վերլուծվում են ֆլյուորեսցենտային ախտորոշման առավելություններն ու սահմանափակումները, դրա գործնական կիրառման պայմանները և կլինիկական արդյունքների գնահատման մոտեցումները։ Աշխատությունը կարևոր է միզապարկի մակերեսային ուռուցքների բուժման ժամանակակից էնդոսկոպիկ ռազմավարությունների ուսումնասիրության տեսանկյունից և կարող է նպաստել ախտորոշման ու վիրաբուժական բուժման հնարավորությունների ավելի խորքային ընկալմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել ուրոլոգների, ուռուցքաբանների, էնդոսկոպիստների, վիրաբույժների, բժշկական հետազոտողների, կլինիկական օրդինատորների և բժշկական բուհերի համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Информатика

Աշխատությունը նվիրված է բարձր հաճախականությամբ աշխատող մեծ ինտեգրալ սխեմաների միջմիացումների և սնուցման հաղորդագծերի ավտոմատացված մոդելավորման միջոցների մշակմանն ու կատարելագործմանը։ Հետազոտության շրջանակում ինտեգրալ սխեմայի միջմիացումները դիտարկվում են որպես էլեկտրական համակարգի կարևոր բաղադրիչներ, որոնց պարամետրերը բարձր աշխատանքային հաճախականությունների պայմաններում կարող են էական ազդեցություն ունենալ ամբողջ սխեմայի արագագործության, ազդանշանների ամբողջականության և աշխատանքի կայունության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում միջմիացումների էլեկտրական հատկությունների ներկայացմանը համապատասխան մոդելների միջոցով՝ հաշվի առնելով հաղորդիչների դիմադրությունը, ունակային և ինդուկտիվ փոխազդեցությունները, ինչպես նաև հարակից գծերի միջև առաջացող փոխադարձ ազդեցությունները։ Քննվում է այն հանգամանքը, որ ինտեգրալ սխեմաների տարրերի չափերի փոքրացման և աշխատանքի հաճախականության բարձրացման պայմաններում միջմիացումների ազդեցությունը հնարավոր չէ միշտ բավարար ճշտությամբ ներկայացնել պարզեցված մոտեցումներով, ինչի հետևանքով անհրաժեշտ են ավելի զարգացած հաշվարկային և մոդելավորման մեթոդներ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է սնուցման հաղորդագծերի և ցանցերի վարքի ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանց պարամետրերը կապված են ինտեգրալ սխեմայի տարբեր հանգույցներին անհրաժեշտ սնուցման կայուն ապահովման հետ։ Դիտարկվում են լարման անկումների, անցումային գործընթացների, էլեկտրական փոխազդեցությունների և այլ գործոնների մոդելավորման խնդիրները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ավտոմատացված նախագծման համակարգերում կիրառելի ծրագրային և ալգորիթմական միջոցների մշակմանը, որոնք կարող են նվազեցնել բարդ կառուցվածքների ձեռքով վերլուծության անհրաժեշտությունը և արագացնել նախագծման գործընթացը։ Կարևորվում է ինտեգրալ սխեմայի ֆիզիկական կառուցվածքից համապատասխան էլեկտրական պարամետրերի ավտոմատ որոշման և դրանց հիման վրա համարժեք մոդելների ստեղծման խնդիրը։ Քննվում են նաև մոդելների հաշվարկային բարդության և ճշգրտության միջև հավասարակշռության ապահովման հարցերը, քանի որ մեծ ինտեգրալ սխեմաներում միջմիացումների մեծ քանակը կարող է զգալիորեն մեծացնել մոդելավորման համար անհրաժեշտ հաշվարկային ռեսուրսները։ Մոդելների պարզեցման և արդյունավետ ներկայացման մեթոդները կարող են հնարավորություն տալ պահպանելու նախագծման համար անհրաժեշտ ճշգրտությունը՝ միաժամանակ կրճատելով հաշվարկների տևողությունը։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել մշակված ալգորիթմների և ծրագրային միջոցների ստուգում տարբեր կառուցվածքային տարբերակների վրա՝ գնահատելով դրանց արդյունավետությունը և կիրառելիությունը բարձր հաճախականային սխեմաների նախագծման խնդիրներում։ Աշխատությունը կարող է ունենալ կիրառական նշանակություն ինտեգրալ սխեմաների ավտոմատացված նախագծման, ազդանշանային և սնուցման ցանցերի վերլուծության, միկրոէլեկտրոնային համակարգերի հուսալիության բարձրացման և նախագծման գործընթացների օպտիմալացման համար։

Медицина

Աշխատությունը նվիրված է արգանդի միոմայի առաջացման և զարգացման մեխանիզմների կլինիկական ու կենսաքիմիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է հիվանդության կլինիկական դրսևորումների և օրգանիզմում տեղի ունեցող կենսաքիմիական փոփոխությունների միջև հնարավոր փոխկապակցվածությունների բացահայտման վրա՝ նպատակ ունենալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել ախտաբանական գործընթացի ձևավորման ու զարգացման մասին։ Արգանդի միոման դիտարկվում է որպես բարորակ գոյացություն, որի զարգացման մեջ կարող են նշանակություն ունենալ հորմոնային կարգավորման, բջջային աճի, նյութափոխանակային գործընթացների և հյուսվածքային փոխազդեցությունների փոփոխությունները։ Քննության են առնվում հիվանդների կլինիկական վիճակի առանձնահատկությունները, ախտանշանների բնույթը, գոյացությունների չափը, քանակը և տեղակայումը, ինչպես նաև հիվանդության ընթացքի տարբեր ձևերը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում վերարտադրողական համակարգի հորմոնային կարգավորման դերին և այն կենսաբանական գործոններին, որոնք կարող են ազդել միոմատոզ հանգույցների աճի վրա։ Կենսաքիմիական ուսումնասիրությունների միջոցով գնահատվում են օրգանիզմի նյութափոխանակային և կարգավորիչ գործընթացների հնարավոր փոփոխությունները՝ դրանք համադրելով կլինիկական տվյալների հետ։ Կարևորվում է հորմոնների, ֆերմենտային համակարգերի, սպիտակուցային և այլ կենսաքիմիական ցուցանիշների ուսումնասիրությունը՝ հիվանդության զարգացման մեխանիզմների վերաբերյալ լրացուցիչ տեղեկատվություն ստանալու նպատակով։ Հետազոտության շրջանակում կլինիկական և լաբորատոր տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել այն ցուցանիշները, որոնք կարող են կապված լինել ախտաբանական գործընթացի ակտիվության կամ ընթացքի առանձնահատկությունների հետ։ Առանձին նշանակություն է տրվում հիվանդության տարբեր կլինիկական ձևերի համեմատությանը՝ պարզելու համար, թե արդյոք որոշակի կենսաքիմիական փոփոխություններ պայմանավորված են գոյացությունների չափով, տեղակայմամբ, աճի առանձնահատկություններով կամ հիվանդության տևողությամբ։ Դիտարկվում են նաև հիվանդների տարիքային և վերարտադրողական առանձնահատկությունները, քանի որ հորմոնային միջավայրի փոփոխությունները կարող են կարևոր դեր ունենալ հիվանդության կենսաբանական վարքագծի ձևավորման մեջ։ Աշխատությունում կարևորվում է ախտածագման բազմագործոն բնույթը, երբ հորմոնային, կենսաքիմիական, բջջային և հյուսվածքային մեխանիզմները փոխկապակցված կերպով մասնակցում են ախտաբանական գործընթացին։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս հիվանդությունը դիտարկել ոչ միայն տեղային գոյացության, այլև օրգանիզմի կարգավորիչ համակարգերի հետ կապված ավելի լայն գործընթացի համատեքստում։ Կլինիկակենսաքիմիական ցուցանիշների ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել հիվանդության ընթացքի գնահատման և տարբեր կլինիկական խմբերի առանձնացման գիտական հիմքերի կատարելագործմանը։ Կարևորվում է նաև ստացված տվյալների համադրումը բուժման արդյունքների և հիվանդների հետագա կլինիկական վիճակի հետ, ինչը հնարավորություն է տալիս գնահատել որոշ կենսաքիմիական ցուցանիշների հնարավոր տեղեկատվական նշանակությունը։ Հետազոտության կիրառական արժեքը կապված է հիվանդության ախտածագման վերաբերյալ գիտելիքների խորացման, կլինիկական և լաբորատոր գնահատման մեթոդների կատարելագործման և հիվանդների նկատմամբ անհատականացված մոտեցումների գիտական հիմնավորման հետ։ Կլինիկական բժշկության և կենսաքիմիայի տվյալների համատեղ ուսումնասիրությունը նպաստում է հիվանդության զարգացման մեխանիզմների առավել ամբողջական ընկալմանը և կարող է հիմք հանդիսանալ հետագա գիտական հետազոտությունների համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել գինեկոլոգիայի, վերարտադրողական բժշկության, կլինիկական կենսաքիմիայի և պաթոֆիզիոլոգիայի ոլորտների հետազոտողների, բժիշկների, դասախոսների և բժշկական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Литература

Ստեղծագործությունը սոցիալական-բարոյական ուղղվածությամբ արձակ գործ է, որտեղ հեղինակը ներկայացնում է մարդկային կարեկցանքի, բարեգործության և ինքնազոհության գաղափարները՝ կենտրոնանալով հիվանդների ու կարիքավորների խնամքով զբաղվող «գթության քույրերի» կերպարի վրա։ Գործում կարևորվում է այն հակադրությունը, որը գոյություն ունի իրական մարդասիրության և արտաքին ձևական բարեգործության միջև՝ ընդգծելով, որ իսկական բարությունը պետք է լինի անկեղծ, անձնազոհ և ներշնչված ներքին համոզմունքից, այլ ոչ թե հասարակական ճանաչում ստանալու ցանկությունից։ Մուրացանը ստեղծում է հոգեբանական խորությամբ կերպարներ, որոնց միջոցով բացահայտում է կարեկցանքի, պարտքի զգացման և մարդկային ցավի նկատմամբ վերաբերմունքի տարբեր դրսևորումներ։ Ստեղծագործության մեջ առանձնանում է նաև հասարակական շերտը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են սոցիալական պայմանները ազդում մարդկանց ճակատագրերի և արժեքային համակարգի վրա։ Լեզուն պարզ է, հուզական և միաժամանակ գաղափարապես հագեցած, ինչը թույլ է տալիս ընդգծել բարոյական ուղերձը։ Ընդհանուր առմամբ «Գթության քույրեր»-ը կարելի է դիտարկել որպես բարոյական և սոցիալական արձակ, որտեղ Մուրացանը բարձրացնում է մարդասիրության և հոգևոր արժեքների կարևորության գաղափարը։

Право

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդիր մարմնի սահմանադրաիրավական դիրքի, լիազորությունների, պետական իշխանության համակարգում նրա դերի և երկրում պառլամենտարիզմի հետագա զարգացման հիմնական ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է խորհրդարանի՝ որպես ներկայացուցչական և օրենսդիր մարմնի իրավական բնույթի, ձևավորման սկզբունքների, ներքին կառուցվածքի և սահմանադրությամբ ամրագրված գործառույթների վերլուծության վրա։ Քննության են առնվում օրենսդրական գործունեության կազմակերպումը, օրենքների ընդունման ընթացակարգերը, պատգամավորների իրավական կարգավիճակը, խորհրդարանական խմբակցությունների գործունեությունը և մշտական հանձնաժողովների նշանակությունը օրենսդրական գործընթացում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում իշխանությունների բաժանման և հավասարակշռման համակարգում խորհրդարանի զբաղեցրած տեղին՝ ուսումնասիրելով նրա հարաբերությունները գործադիր և դատական իշխանությունների, ինչպես նաև պետական այլ սահմանադրական մարմինների հետ։ Կարևորվում են կառավարության ձևավորման, նրա գործունեության նկատմամբ խորհրդարանական վերահսկողության, քաղաքական պատասխանատվության և հաշվետվողականության մեխանիզմները։ Վերլուծվում են հարցապնդումների, խորհրդարանական լսումների, հանձնաժողովների գործունեության և վերահսկողական այլ գործիքների նշանակությունը՝ պետական կառավարման թափանցիկության և պատասխանատվության բարձրացման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրվում է նաև պատգամավորական մանդատի բնույթը, պատգամավորների իրավունքներն ու պարտականությունները, անձեռնմխելիության իրավական սահմանները և նրանց գործունեության կազմակերպական երաշխիքները։ Պառլամենտարիզմը դիտարկվում է ոչ միայն որպես պետական կառավարման ինստիտուցիոնալ ձև, այլև որպես քաղաքական մշակույթի, ներկայացուցչական ժողովրդավարության, քաղաքական բազմակարծության և հանրային շահերի արտահայտման համակարգ։ Անդրադարձ է կատարվում Հայաստանի սահմանադրական զարգացման տարբեր փուլերում խորհրդարանի կարգավիճակի փոփոխություններին և դրանց ազդեցությանը պետական իշխանության կառուցվածքի վրա։ Կարևորվում է սահմանադրական բարեփոխումների դերը խորհրդարանի լիազորությունների և քաղաքական նշանակության վերափոխման գործընթացում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել հայկական և արտասահմանյան խորհրդարանական համակարգերի փորձը՝ բացահայտելու համար այն ինստիտուցիոնալ մեխանիզմները, որոնք նպաստում են ներկայացուցչական մարմինների արդյունավետ գործունեությանը։ Առանձին նշանակություն է տրվում քաղաքական կուսակցությունների և խորհրդարանական խմբակցությունների դերին, ընդդիմության իրավունքների պաշտպանության մեխանիզմներին և քաղաքական մեծամասնության ու փոքրամասնության միջև հարաբերությունների իրավական կարգավորմանը։ Քննության են առնվում նաև ընտրական համակարգի և խորհրդարանի ներկայացուցչական բնույթի փոխկապակցվածությունը, քաղաքացիների քաղաքական մասնակցության հնարավորությունները և օրենսդիր մարմնի նկատմամբ հասարակական վստահության ամրապնդման խնդիրները։ Պառլամենտարիզմի զարգացման հեռանկարները դիտարկվում են խորհրդարանական վերահսկողության արդյունավետության բարձրացման, օրենսդրական աշխատանքի որակի բարելավման, քաղաքական պատասխանատվության ամրապնդման և ժողովրդավարական հաստատությունների կայուն զարգացման համատեքստում։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմել խորհրդարանի սահմանադրական նշանակության և արդյունավետ ներկայացուցչական կառավարման ձևավորման համար անհրաժեշտ իրավական ու քաղաքական նախադրյալների մասին։ Նյութը կարող է օգտակար լինել սահմանադրական իրավունքի, պետական կառավարման, քաղաքագիտության և պառլամենտարիզմի խնդիրներով զբաղվող իրավաբանների, հետազոտողների, պետական կառավարման մասնագետների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։