Տնտեսական համակարգի վերափոխման արդյունավետության գնահատումը (ինստիտուցիոնալ մոտեցում)

Литература

Աշխատանքը ներկայացնում է 2016 թվականին հրատարակված նոր գրքերի համակարգված տեղեկատվական ցանկը՝ նպատակ ունենալով ընթերցողներին, հետազոտողներին, ուսանողներին, դասախոսներին և գրադարանների մասնագետներին տեղեկացնել տվյալ տարվա նոր գրքային արտադրանքի մասին։ Հայաստանի ազգային գրադարանի համահավաք գրացուցակի տվյալների համաձայն՝ այս մատենագիտական շարքի 2016 թվականի թողարկումը կազմել է 552 էջ և շարքի նախորդ թողարկումների հետ մեկտեղ ներառված է «Նոր գրքեր» շարունակվող հրատարակության կազմում։ A armunicat.nla.am Ցանկը կարող է ընդգրկել տարբեր բնագավառների՝ գիտության, կրթության, պատմության, մշակույթի, արվեստի, տնտեսագիտության, իրավագիտության, տեխնիկայի, հասարակական և հումանիտար գիտությունների, ինչպես նաև գեղարվեստական գրականության վերաբերյալ հրատարակություններ։ Յուրաքանչյուր գրքի մատենագիտական տվյալների համակարգված ներկայացումը հնարավորություն է տալիս նույնականացնել հրատարակությունը, պարզել դրա հեղինակային և հրատարակչական տվյալները և անհրաժեշտության դեպքում օգտագործել այն հետագա գիտական, ուսումնագիտական կամ մասնագիտական աշխատանքներում։ Նման տեղեկատվական ցանկը կարևոր նշանակություն ունի նոր գրականության վերաբերյալ տեղեկության արագ տարածման, գրադարանային ֆոնդերի համալրման, ընթերցողների սպասարկման և անհրաժեշտ աղբյուրների որոնման գործընթացների արդյունավետ կազմակերպման համար։ Այն միաժամանակ կարող է դիտարկվել որպես 2016 թվականի Հայաստանի գրահրատարակչական կյանքի տեղեկատվական արտացոլում՝ հնարավորություն տալով պատկերացում կազմել այդ ժամանակահատվածում հրատարակված գրքերի թեմատիկ բազմազանության և գիտամշակութային հետաքրքրությունների մասին։ Աշխատանքը հատկապես օգտակար է այն անձանց համար, ովքեր ցանկանում են որոշակի ժամանակաշրջանի գրականության մեջ արագ կողմնորոշվել և ընտրել իրենց ուսումնագիտական կամ մասնագիտական նպատակներին համապատասխան աղբյուրներ։ Ընդհանուր առմամբ, ցանկը հանդիսանում է 2016 թվականի նոր հրատարակությունների վերաբերյալ կարևոր մատենագիտական կողմնորոշիչ՝ նպաստելով գրականության հայտնաբերմանը, ընտրությանը, ուսումնասիրմանը և գիտական շրջանառությանը։

Философия

Այս գիրքը ներկայացնում է փիլիսոփայության հիմնական խնդիրներն ու գաղափարական ուղղությունները՝ բացատրելով մարդու մտածողության, գոյության, գիտելիքի և արժեքների վերաբերյալ հիմնարար հարցերը։ Այն անդրադառնում է փիլիսոփայության պատմական զարգացման փուլերին՝ սկսած հին հունական մտածողներից մինչև նոր և ժամանակակից փիլիսոփայական դպրոցներ՝ ընդգծելով գաղափարների շարունակական փոփոխությունն ու զարգացումը։ Գրքում քննարկվում են այնպիսի կարևոր թեմաներ, ինչպիսիք են գոյաբանությունը, իմացաբանությունը, էթիկան, տրամաբանությունը և սոցիալական փիլիսոփայությունը։ Հեղինակը ներկայացնում է տարբեր փիլիսոփայական ուղղություններ՝ ռացիոնալիզմ, էմպիրիզմ, իդեալիզմ, էքզիստենցիալիզմ և այլ հոսանքներ՝ ցույց տալով դրանց ազդեցությունը մարդու աշխարհայացքի ձևավորման վրա։ Նյութը համադրում է տեսական բացատրություններ և օրինակներ, որոնք օգնում են զարգացնել քննադատական մտածողություն և խորքային պատկերացում իրականության մասին։ Գիրքը օգտակար է ուսանողների, դասավանդողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր ցանկանում են ուսումնասիրել մարդու մտածողության հիմքերը և աշխարհի ընկալման փիլիսոփայական մոտեցումները։

Менеджмент

Գիրքը ներկայացնում է մենեջմենթի տեսական հիմքերը և կառավարման ժամանակակից մոտեցումները՝ ընդգրկելով կազմակերպությունների արդյունավետ ղեկավարման հիմնական սկզբունքները, կառավարչական գործառույթները և որոշումների կայացման գործընթացները։ Աշխատության մեջ մանրամասն քննարկվում են պլանավորման, կազմակերպման, մոտիվացիայի և վերահսկման գործառույթները, ինչպես նաև ղեկավարության տարբեր ոճերը և դրանց ազդեցությունը կազմակերպության աշխատանքի արդյունավետության վրա։ Հեղինակը վերլուծում է կառավարման կառուցվածքների ձևավորման առանձնահատկությունները, մարդկային ռեսուրսների կառավարման հիմնախնդիրները, թիմային աշխատանքի կազմակերպման մեթոդները և կազմակերպական մշակույթի դերը հաջող կառավարման համակարգում։ Գրքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռազմավարական կառավարմանը, փոփոխությունների կառավարմանը, առաջնորդության զարգացմանը և ժամանակակից կազմակերպությունների մրցունակության ապահովման գործոններին։ Ներկայացվում են նաև գործնական օրինակներ և մոտեցումներ, որոնք օգնում են հասկանալ կառավարման տեսության կիրառումը իրական բիզնես միջավայրում՝ դարձնելով այն օգտակար աղբյուր ուսանողների, դասախոսների և գործարար ոլորտի մասնագետների համար։

Биология

Աշխատանքը նվիրված է Macrovipera lebetina obtusa տեսակի օձի թույնի պրոտեկտորային, այսինքն՝ պաշտպանիչ և կենսաբանական կարգավորիչ ազդեցությունների ուսումնասիրմանը Կրոկերի սարկոմայի և Ալցհեյմերի հիվանդության կենդանական մոդելներում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել թույնի կենսաբանորեն ակտիվ բաղադրիչների ազդեցության հնարավոր մեխանիզմները տարբեր ախտաբանական գործընթացների ժամանակ և գնահատել, թե ինչպես կարող են դրանք փոփոխել ուռուցքային և նեյրոդեգեներատիվ հիվանդություններին բնորոշ բջջային ու մոլեկուլային երևույթները։ Ուսումնասիրության հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ օձի թույնը բարդ կենսաբանական համակարգ է, որը պարունակում է բազմաթիվ սպիտակուցային և պեպտիդային բաղադրիչներ՝ տարբեր ֆիզիոլոգիական թիրախների վրա ազդեցության ներուժով։ Դրանցից որոշները կարող են ազդել բջջային ազդանշանային ուղիների, բորբոքային արձագանքի, օքսիդատիվ գործընթացների, արյան մակարդման համակարգի, բջջային մահվան և հյուսվածքային փոխազդեցությունների վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ուռուցքային գործընթացի վրա ազդեցության ուսումնասիրությունը։ Կրոկերի սարկոմայի կենդանական մոդելը հնարավորություն է տալիս գնահատելու փորձարարական ուռուցքի աճի, բջջային կազմի և հյուսվածքային փոփոխությունների նկատմամբ ուսումնասիրվող կենսաբանական գործոնի ազդեցությունը։ Կարող են վերլուծվել ուռուցքի աճի դինամիկան, բջիջների բազմացման ակտիվությունը, ապոպտոզի դրսևորումները, ուռուցքային հյուսվածքի կառուցվածքային փոփոխությունները և օրգանիզմի ընդհանուր պատասխանները։ Այս տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե արդյոք թույնի ազդեցությունը կապված է ուռուցքային բջիջների կենսունակության փոփոխության, բջջային մահվան ակտիվացման կամ ուռուցքային միկրոմիջավայրի փոփոխությունների հետ։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել օքսիդատիվ սթրեսի և հակաօքսիդանտային համակարգի վիճակին։ Ուռուցքային և նեյրոդեգեներատիվ գործընթացներում ռեակտիվ թթվածնային տեսակների առաջացման և հակաօքսիդանտային պաշտպանության միջև հավասարակշռության խախտումը կարող է նպաստել բջջային վնասմանը։ Հետևաբար լիպիդների, սպիտակուցների կամ այլ կենսամոլեկուլների օքսիդացման ցուցանիշների, ինչպես նաև հակաօքսիդանտային ֆերմենտների ակտիվության ուսումնասիրությունը կարող է բացահայտել թույնի ազդեցության որոշ կենսաքիմիական մեխանիզմներ։ Հետազոտության մյուս հիմնական ուղղությունը Ալցհեյմերի հիվանդության կենդանական մոդելի ուսումնասիրությունն է։ Այս դեպքում ուշադրությունը կարող է կենտրոնանալ հիշողության և ճանաչողական վարքի փոփոխությունների, նյարդային հյուսվածքի կառուցվածքային վիճակի, բորբոքային գործընթացների և նեյրոնների վնասման հետ կապված կենսաքիմիական ցուցանիշների վրա։ Ալցհեյմերի հիվանդության պաթոգենեզը բազմագործոն գործընթաց է, որում կարևոր դեր ունեն ամիլոիդային կուտակումները, տաու-սպիտակուցի պաթոլոգիական փոփոխությունները, նեյրոբորբոքումը, օքսիդատիվ սթրեսը և սինապտիկ ֆունկցիայի խանգարումները։ Այդ պատճառով ուսումնասիրվող ազդեցության գնահատումը կարող է ներառել այս գործընթացների տարբեր բաղադրիչների ուսումնասիրություն։ Կենդանիների վարքային թեստերի կիրառումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ուսումնասիրվող նյութի ազդեցությունը հիշողության, ուսուցման և տարածական կողմնորոշման վրա։ Վարքային արդյունքները կարող են համադրվել ուղեղի հյուսվածքի կենսաքիմիական և հյուսվածաբանական ցուցանիշների հետ՝ պարզելու համար, թե վարքային փոփոխությունները ինչպիսի նեյրոկենսաբանական հիմք ունեն։ Հատուկ նշանակություն ունի նեյրոբորբոքային գործընթացների ուսումնասիրությունը։ Գլիալ բջիջների ակտիվացումը և բորբոքային միջնորդների փոփոխությունները կարող են նպաստել նեյրոնների վնասմանը և նեյրոդեգեներատիվ գործընթացների առաջընթացին։ Եթե ուսումնասիրվող ազդեցությունը փոխում է այդ գործընթացների ինտենսիվությունը, ապա դա կարող է վկայել ուղեղի հյուսվածքի վրա դրա կարգավորիչ կամ պաշտպանիչ ազդեցության հնարավոր մեխանիզմների մասին։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել նաև բջջային մահվան և գոյատևման ազդանշանային ուղիները։ Ապոպտոզի ակտիվացումը, միտոքոնդրիալ ֆունկցիայի խանգարումը և բջջային սթրեսի տարբեր ձևերը կարևոր նշանակություն ունեն ինչպես ուռուցքային, այնպես էլ նեյրոդեգեներատիվ հիվանդությունների դեպքում, սակայն դրանց դերը տարբեր հիվանդություններում կարող է լինել հակադիր։ Այդ պատճառով տարբեր կենդանական մոդելների համադրումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու կենսաբանական ակտիվ նյութի բազմազան ազդեցությունները և դրանց պայմանավորող մեխանիզմները։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև թույնի ազդեցության դոզա-կախյալ և ժամանակային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը։ Տարբեր դոզաներով և տարբեր ժամանակահատվածներում ստացված տվյալների համեմատությունը թույլ է տալիս գնահատել ազդեցության ուժգնությունը, կայունությունը և հնարավոր օպտիմալ պայմանները։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է գնահատել կենդանիների ընդհանուր վիճակը և հնարավոր անցանկալի ազդեցությունները, քանի որ թույնի բաղադրիչներն ունեն բազմազան կենսաբանական ակտիվություն։ Մոլեկուլային և կենսաքիմիական ցուցանիշների համադրումը վարքային ու հյուսվածաբանական տվյալների հետ կարող է հնարավորություն տալ կառուցելու ազդեցության հնարավոր մեխանիստական պատկերը։ Այս մոտեցումը կարևոր է, քանի որ միայն մեկ կենսաքիմիական ցուցանիշի փոփոխությունը բավարար չէ պաշտպանիչ ազդեցության մեխանիզմը հիմնավորելու համար։ Ուսումնասիրությունը կարող է նաև նպաստել օձի թույնի առանձին բաղադրիչների կենսաբժշկական ներուժի հետագա գնահատմանը։ Եթե բացահայտվում են այնպիսի մոլեկուլային թիրախներ կամ ազդանշանային ուղիներ, որոնց վրա ազդեցությունը կապված է բարենպաստ կենսաբանական փոփոխությունների հետ, դրանք կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել նոր դեղաբանական միջոցների որոնման համար։ Միաժամանակ կենդանական մոդելներում ստացված արդյունքները պետք է դիտարկել որպես նախակլինիկական գիտական տվյալներ, որոնք ինքնին չեն նշանակում մարդկանց մոտ բուժական արդյունավետության ապացույց։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը միավորում է կենսաքիմիայի, դեղաբանության, փորձարարական ուռուցքաբանության և նեյրոկենսաբանության մոտեցումները՝ ուսումնասիրելով օձի թույնի ազդեցությունը երկու էապես տարբեր, սակայն բարդ պաթոգենետիկ մեխանիզմներ ունեցող հիվանդությունների կենդանական մոդելներում։ Թեման ունի գիտական նշանակություն, քանի որ կարող է նպաստել թույնի կենսաբանական ակտիվության, բջջային պաշտպանության և հիվանդաբանական գործընթացների կարգավորման միջև փոխհարաբերությունների ավելի խոր ըմբռնմանը և նոր կենսաակտիվ միացությունների հետագա հետազոտության հնարավոր ուղղությունների բացահայտմանը։

Математика

Աշխատությունը վերաբերում է Բյուրականի աստղադիտարանի կողմից իրականացված երկնքի սպեկտրային ուսումնասիրությունների կարևոր ուղղություններից մեկին՝ աստղերի սպեկտրների համակարգված դիտարկմանը և դրանց ֆիզիկական հատկությունների հետազոտությանը։ Նման սպեկտրային տեսությունների հիմնական նպատակն է երկնքի տարբեր հատվածներում գտնվող աստղերի սպեկտրների ստացումը, դասակարգումը և վերլուծությունը՝ դրանց միջոցով աստղերի ջերմաստիճանի, քիմիական կազմի, լուսատվության, էվոլյուցիոն վիճակի և այլ ֆիզիկական բնութագրերի մասին տեղեկություններ ստանալու համար։ Աստղային սպեկտրը պարունակում է բազմաթիվ կլանման և ճառագայթման գծեր, որոնց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս նույնականացնել աստղային մթնոլորտում առկա քիմիական տարրերը և գնահատել դրանց հարաբերական պարունակությունները։ Սպեկտրների համեմատական վերլուծությունը նաև հնարավորություն է տալիս աստղերին դասակարգել ըստ սպեկտրային տիպերի և առանձնացնել սովորական ու առանձնահատուկ հատկություններ ունեցող օբյեկտները։ Երկնքի լայնածավալ սպեկտրային դիտարկումները կարևոր նշանակություն ունեն հատկապես այն պատճառով, որ ստեղծում են աստղագիտական տվյալների մեծածավալ շտեմարան, որը կարող է օգտագործվել հետագա հետազոտությունների համար։ Դրանց հիման վրա հնարավոր է ուսումնասիրել աստղերի տարածական բաշխումը, տարբեր աստղային բնակչությունների առանձնահատկությունները, աստղառաջացման գործընթացները և Գալակտիկայի կառուցվածքային ու էվոլյուցիոն խնդիրները։ Այսպիսի հետազոտությունները կարևոր ներդրում են աստղաֆիզիկական դիտողական տվյալների հավաքագրման և համակարգման գործում, իսկ ստացված սպեկտրային նյութը կարող է կիրառվել ինչպես առանձին աստղերի ուսումնասիրության, այնպես էլ աստղային համակարգերի և Գալակտիկայի ընդհանուր հատկությունների վերլուծության համար։ Աշխատանքի գիտական նշանակությունը պայմանավորված է աստղերի սպեկտրային բնութագրերի միջոցով դրանց ֆիզիկական էության բացահայտման հնարավորությամբ և երկարաժամկետ դիտողական տվյալների պահպանմամբ, որոնք արժեքավոր հիմք են հետագա աստղագիտական ուսումնասիրությունների, համեմատական վերլուծությունների և նոր օբյեկտների բացահայտման համար։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է ադենազա ֆերմենտի ուսումնասիրությանը համեմատական-էվոլյուցիոն տեսանկյունից՝ տարբեր օրգանիզմներում դրա կառուցվածքային, կենսաքիմիական և ֆունկցիոնալ առանձնահատկությունների բացահայտմամբ։ Քննարկվում են ֆերմենտի կատալիտիկ հատկությունները, ակտիվ կենտրոնի կառուցվածքը, սուբստրատի հետ փոխազդեցությունը, ֆերմենտային ակտիվության փոփոխությունները տարբեր կենսաբանական խմբերում և այդ հատկանիշների հնարավոր կապը օրգանիզմների էվոլյուցիոն առանձնահատկությունների հետ։ Կարող են համեմատվել ադենազայի մոլեկուլային ձևերը, ամինաթթվային կազմի և կառուցվածքի տարբերությունները, ֆերմենտի ակտիվության վրա ազդող գործոնները, ինչպես նաև պահպանված և փոփոխված հատվածները։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել տարբեր տեսակների միջև ֆերմենտի հոմոլոգիայի, կառուցվածք–ֆունկցիա կապի և էվոլյուցիոն պահպանվածության ուսումնասիրությանը։ Նման հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս ավելի լավ հասկանալու ֆերմենտների ձևավորման և փոփոխության օրինաչափությունները, նյութափոխանակային գործընթացների էվոլյուցիան և տարբեր օրգանիզմների կենսաքիմիական համակարգերի ընդհանրություններն ու տարբերությունները։