Ախթալա

Лингвистика

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Շիրակ տարածաշրջանի խոսվածքների համակարգային փոխհարաբերությունների և ներքին լեզվաբանական բազմազանության վերլուծությանը։ Աշխատությունում քննության են առնվում խոսվածքային շերտերը, դրանց ձևավորման պատմական և սոցիալական պայմանները, ինչպես նաև հարևան տարածաշրջանների լեզվական ազդեցությունները։ Հետազոտությունը բացահայտում է հնչյունական, ձևաբանական և բառապաշարային տարբերություններն ու համընկնումները՝ ցույց տալով, թե ինչպես են տեղական խոսվածքները պահպանել հնագույն լեզվական առանձնահատկություններ՝ միաժամանակ ենթարկվելով փոխազդեցությունների և փոփոխությունների։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում խոսվածքների փոխներթափանցման գործընթացներին, լեզվական նորարարություններին և պահպանողական միտումներին, որոնք ձևավորում են տվյալ տարածաշրջանի լեզվական ինքնությունը։ Աշխատությունը նաև քննարկում է սոցիալ-մշակութային գործոնների ազդեցությունը խոսակցական լեզվի զարգացման վրա՝ ընդգծելով լեզվի դերը որպես տարածաշրջանային ինքնության և մշակութային շարունակականության կարևոր բաղադրիչ։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է Արցախի Հանրապետության տարածքում հանդիպող միջատակեր կաթնասունների տեսակային կազմի, տարածվածության, կենսաբանական առանձնահատկությունների և էկոլոգիական նշանակության ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են միջատակերների կարգին ավանդաբար դասվող կենդանիների, մասնավորապես ոզնիների, խլուրդների և սրնչակների տեսակաբանական բնութագրերը, արտաքին կառուցվածքը, կենսակերպը և բնական միջավայրին հարմարվելու առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարածաշրջանի լեռնային, անտառային, մարգագետնային և այլ բնական էկոհամակարգերում այդ կենդանիների տարածվածությանը, բնակության պայմաններին և աշխարհագրական բաշխմանը։ Ուսումնասիրվում են տեսակների կենսամիջավայրային նախասիրությունները, սննդառության առանձնահատկությունները, բազմացման կենսաբանությունը, սեզոնային ակտիվությունը և վարքագծային հարմարվողականությունները։ Դիտարկվում են միջատակեր կաթնասունների դերը բնական էկոհամակարգերում, անողնաշարավոր կենդանիների քանակության կարգավորման գործընթացներում և սննդային շղթաների պահպանման գործում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ներկայացվել կենդանիների հայտնաբերման, հավաքագրման, տեսակային նույնականացման և տարածվածության գնահատման դաշտային ու լաբորատոր մեթոդները։ Կարևորվում են տեսակների ձևաբանական տարբերությունները, դրանց դասակարգման առանձնահատկությունները և տարածաշրջանի կենդանական աշխարհի այլ ներկայացուցիչների հետ ունեցած էկոլոգիական կապերը։ Անդրադարձ է կատարվում բնական միջավայրի փոփոխությունների, անտառահատումների, հողօգտագործման և մարդու տնտեսական գործունեության հնարավոր ազդեցություններին միջատակերների բնակավայրերի ու պոպուլյացիաների վրա։ Առանձնացվում են հազվադեպ հանդիպող և պահպանության կարիք ունեցող տեսակների ուսումնասիրության, դրանց կենսամիջավայրերի պաշտպանության և կենսաբազմազանության պահպանման խնդիրները։ Կարևորվում է տարածաշրջանի կենդանական աշխարհի վերաբերյալ գիտական տվյալների հավաքագրման, համակարգման և համեմատական վերլուծության նշանակությունը։ Աշխատությունը կարող է նպաստել Արցախի կաթնասունների ֆաունայի վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնմանը, տեսակների տարածման օրինաչափությունների բացահայտմանը և բնապահպանական հետազոտությունների զարգացմանը։ Այն օգտակար է կենդանաբանների, թերիոլոգների, էկոլոգների, բնապահպանների, կենսաբանների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Биология

Կենդանաբանական և բնապահպանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Դարևսկու իժի տարածվածության, կենսամիջավայրի առանձնահատկությունների, էկոլոգիայի և պահպանության խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են տեսակի տարածման սահմանները, տարբեր բնակավայրերում հանդիպման առանձնահատկությունները և գոյության համար անհրաժեշտ բնական պայմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կենսամիջավայրի կառուցվածքին, կլիմայական ու լանդշաֆտային գործոններին, սննդային առանձնահատկություններին, բազմացմանը և սեզոնային ակտիվությանը։ Ուսումնասիրվում են նաև պոպուլյացիաների վիճակը և դրանց վրա բնական ու մարդածին գործոնների հնարավոր ազդեցությունները։ Քննության են առնվում կենսամիջավայրերի փոփոխության և խախտման, մարդու տնտեսական գործունեության ու այլ բնապահպանական գործոնների հետ կապված վտանգները։ Կարևորվում է տեսակի բնական բնակավայրերի պահպանությունը, պոպուլյացիաների շարունակական ուսումնասիրությունն ու վիճակի գնահատումը, ինչպես նաև արդյունավետ բնապահպանական միջոցառումների իրականացումը։ Նման հետազոտությունները նպաստում են հազվադեպ և սահմանափակ տարածում ունեցող սողունների կենսաբանական առանձնահատկությունների վերաբերյալ գիտելիքների խորացմանը և կենսաբազմազանության պահպանության գիտական հիմքերի զարգացմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել կենդանաբանների, հերպետոլոգների, բնապահպանների, կենսաբանների, բնության պահպանության ոլորտի մասնագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Экономика

Տնտեսագիտական և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության տեղեկատվական ենթակառուցվածքների ձևավորման, մոդելավորման և զարգացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տեղեկատվական ենթակառուցվածքների տնտեսական նշանակությունը, դրանց կառուցվածքային բաղադրիչները, զարգացման հիմնական գործոնները և դերը տնտեսության թվայնացման ու մրցունակության բարձրացման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հեռահաղորդակցական ցանցերի, տվյալների մշակման և պահպանման համակարգերի, տեղեկատվական ծառայությունների, թվային հարթակների և կազմակերպությունների տեղեկատվական փոխգործակցության մեխանիզմներին։ Վերլուծվում են տեղեկատվական ենթակառուցվածքների զարգացման մակարդակի գնահատման, դրանց արդյունավետության չափման, տարածքային անհամաչափությունների և տեխնոլոգիական հասանելիության հետ կապված հիմնախնդիրները։ Քննարկվում են նաև տնտեսական և մաթեմատիկական մոդելավորման, համակարգային վերլուծության, կանխատեսման և տեղեկատվական հոսքերի կառավարման մեթոդների կիրառման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են տեղեկատվական ենթակառուցվածքների զարգացման վրա պետական քաղաքականության, մասնավոր ներդրումների, նորարարական գործունեության և միջազգային տեխնոլոգիական համագործակցության ազդեցությունները։ Անդրադարձ է կատարվում թվային տնտեսության զարգացման, էլեկտրոնային կառավարման, տեղեկատվական անվտանգության, տնտեսական գործընթացների ավտոմատացման և տեղեկատվական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման նշանակությանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել տեղեկատվական տնտեսագիտության, տնտեսական մոդելավորման, թվային փոխակերպման, տեղեկատվական համակարգերի կառավարման և Հայաստանի տնտեսական զարգացման ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է պիրիդիլ պորֆիրինների և ԴՆԹ-ի փոխազդեցության ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով մոլեկուլի կողային տեղակալների դերին կոմպլեքսագոյացման գործընթացում։ Հետազոտության կենտրոնում պորֆիրինային համակարգերի և նուկլեինաթթվի միջև ձևավորվող ոչ կովալենտային փոխազդեցություններն են, որոնց բնույթը կարող է էապես կախված լինել պիրիդիլ խմբերի դիրքից, թվից, լիցքից, չափից և այլ կառուցվածքային առանձնահատկություններից։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում է, թե կողային տեղակալների կառուցվածքային փոփոխություններն ինչպես են ազդում պիրիդիլ պորֆիրինների՝ ԴՆԹ-ի հետ կապվելու ունակության, կապի ամրության և ձևավորվող կոմպլեքսների կառուցվածքի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում էլեկտրաստատիկ փոխազդեցություններին, ջրածնային կապերին, հիդրոֆոբ փոխազդեցություններին և պորֆիրինային օղակի հնարավոր ինտերկալացմանը ԴՆԹ-ի կառուցվածքում։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է տարբեր տեղակալներով պիրիդիլ պորֆիրինների համեմատությունը, ինչը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու կառուցվածք–փոխազդեցություն փոխկապակցվածության օրինաչափությունները։ ԴՆԹ-ի հետ կոմպլեքսագոյացման բնույթը կարող է կախված լինել ինչպես մոլեկուլի տարածական կառուցվածքից, այնպես էլ դրա լիցքային վիճակից և տեղակալների միջոցով առաջացող լրացուցիչ կապերից։ Աշխատանքում կարող են կիրառվել սպեկտրոսկոպիական և ֆիզիկաքիմիական մեթոդներ՝ պորֆիրինների և ԴՆԹ-ի փոխազդեցության բնույթը, կապման աստիճանը, կոմպլեքսների կայունությունը և կառուցվածքային փոփոխությունները գնահատելու համար։ Հատուկ նշանակություն ունի նաև պորֆիրինների օպտիկական հատկությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ ԴՆԹ-ի հետ կապվելու դեպքում կարող են փոփոխվել դրանց կլանման և ֆլուորեսցենտային բնութագրերը։ Ստացված տվյալները հնարավորություն են տալիս ավելի լավ հասկանալու, թե մոլեկուլային կառուցվածքի որ տարրերն են որոշիչ ԴՆԹ-ի նկատմամբ կապման ընտրողականության և արդյունավետության համար։ Թեմայի կարևորությունը պայմանավորված է պորֆիրինների նկատմամբ կենսաբժշկական և կենսատեխնոլոգիական ոլորտների հետաքրքրությամբ․ նման միացությունները կարող են ուսումնասիրվել որպես ֆոտոզգայուն նյութեր, մոլեկուլային զոնդեր և կենսաբանական թիրախների հետ փոխազդող ֆունկցիոնալ միացություններ։ ԴՆԹ-ի հետ դրանց փոխազդեցության մեխանիզմների բացահայտումը կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ նոր ախտորոշիչ և թերապևտիկ մոտեցումների մշակման համար։ Աշխատության գիտական արժեքը կայանում է պիրիդիլ պորֆիրինների կառուցվածքային առանձնահատկությունների և ԴՆԹ-ի հետ դրանց կոմպլեքսագոյացման միջև կապերի բացահայտման մեջ, իսկ գործնական նշանակությունը՝ կանխատեսելի հատկություններով նոր մոլեկուլային համակարգերի նախագծման հնարավորության մեջ։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել կենսաֆիզիկոսներին, կենսաքիմիկոսներին, ֆիզիկական և օրգանական քիմիկոսներին, մոլեկուլային կենսաբաններին, դեղաքիմիկոսներին և համապատասխան ոլորտների հետազոտողներին ու ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը հնարավորություն է տալիս խորությամբ ուսումնասիրելու պիրիդիլ պորֆիրինների և ԴՆԹ-ի մոլեկուլային փոխազդեցությունները՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով կողային տեղակալների կառուցվածքային դերին և դրանց ազդեցությանը կոմպլեքսների կայունության ու բնույթի վրա։

Лингвистика

Այս աշխատությունը ներկայացնում է հայ բարբառագիտության հիմնարար հարցերը՝ ուսումնասիրելով հայերենի տարածքային տարբերակների ձևավորումը, զարգացումը և լեզվական առանձնահատկությունները։ Նյութում վերլուծվում են հայոց լեզվի բարբառների դասակարգման սկզբունքները, դրանց հնչյունաբանական, բառապաշարային, ձևաբանական և շարահյուսական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև բարբառների միջև առկա ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հայերենի պատմական զարգացման ընթացքում ձևավորված բարբառային համակարգին, աշխարհագրական տարածվածությանը և տարբեր պատմամշակութային պայմանների ազդեցությանը լեզվական փոփոխությունների վրա։ Աշխատությունը նաև անդրադառնում է բարբառների դերին գրական լեզվի ձևավորման, ազգային ինքնության պահպանման և լեզվամշակութային ժառանգության ուսումնասիրման գործընթացներում։ Միաժամանակ ներկայացվում են հայ բարբառագիտության տեսական և մեթոդաբանական հիմքերը՝ ընդգծելով դաշտային հետազոտությունների, լեզվական տվյալների հավաքագրման և համեմատական վերլուծության նշանակությունը հայերենի բազմազանության գիտական ուսումնասիրության համար։