ՀՀ տնտեսության տեղեկատվական ենթակառուցվածքների մոդելավորման և զարգացման հիմնախնդիրները

Աշխարհագրություն

Ջրաբանական և ֆիզիկաաշխարհագրական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է գետային հոսքի ձևավորման գործընթացում բնական պայմանների ազդեցության գնահատմանը՝ Դեբեդ գետի ջրհավաք ավազանի օրինակով։ Քննության են առնվում տեղումների, օդի ջերմաստիճանի, ձնածածկույթի, ռելիեֆի, երկրաբանական կառուցվածքի, հողային և բուսական ծածկույթի ազդեցությունները մակերևութային ու ստորերկրյա հոսքերի ձևավորման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ջրհավաք ավազանի բարձրաչափական և լանդշաֆտային առանձնահատկություններին, ջրային հաշվեկշռի բաղադրիչներին և գետային հոսքի սեզոնային փոփոխություններին։ Վերլուծվում են տարբեր բնական գործոնների փոխկապակցվածությունը, դրանց տարածական տարբերությունները և գետի ջրային ռեժիմի ձևավորման մեջ ունեցած նշանակությունը։ Քննարկվում են նաև հոսքի քանակական բնութագրերի գնահատման, ջրաբանական տվյալների համադրման և բնական պայմանների փոփոխությունների նկատմամբ գետային համակարգի արձագանքի ուսումնասիրման մոտեցումները։ Նման հետազոտությունները կարևոր են ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, գետավազանային կառավարման, ջրաբանական կանխատեսումների և բնական ռիսկերի գնահատման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ջրաբանների, աշխարհագրագետների, ջրային ռեսուրսների կառավարման մասնագետների, բնապահպանների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Կրոն

Աշխատությունը նվիրված է V–VIII դարերի հայկական կանոնական բնագրերի ուսումնասիրությանը և դրանց նշանակությանը հայ եկեղեցական իրավունքի վաղ պատմության վերակազմության համար։ Հետազոտության կենտրոնում այն իրավական ու եկեղեցական նորմերն են, որոնց միջոցով կարգավորվում էին եկեղեցու ներքին կազմակերպությունը, հոգևորականների կարգավիճակը, եկեղեցական կարգապահությունը, ծիսական կյանքի որոշ կողմերը, ամուսնաընտանեկան հարաբերություններին վերաբերող հարցերը և քրիստոնեական համայնքի անդամների վարքագիծը։ Կանոնական բնագրերը դիտարկվում են միաժամանակ որպես իրավական, պատմական և եկեղեցագիտական սկզբնաղբյուրներ, որոնց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու վաղ միջնադարյան Հայաստանում եկեղեցական իրավակարգավորման ձևավորման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կանոնների ծագման, հեղինակության, ժամանակագրության, ձեռագրային փոխանցման և տարբեր խմբագրությունների հարաբերակցության խնդիրներին, քանի որ առանձին կանոնների իրական պատմական միջավայրը և դրանց հետագա վերամշակումները որոշելը կարևոր նշանակություն ունի սկզբնաղբյուրների ճիշտ մեկնաբանման համար։ Ուսումնասիրվում է տեղական եկեղեցական ժողովների, հայրապետական կարգադրությունների և ավելի լայն քրիստոնեական աշխարհից փոխանցված կանոնական ավանդույթների փոխհարաբերությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես էին արտաքին իրավաեկեղեցական սկզբունքները յուրացվում և հարմարեցվում հայկական միջավայրին։ Կարևոր ուղղություն է նաև եկեղեցական և աշխարհիկ իրավակարգավորման հարաբերակցության քննությունը, քանի որ վաղ միջնադարյան հասարակությունում կրոնական, ընտանեկան, բարոյական և հասարակական հարաբերությունների կարգավորումը հաճախ ձևավորվում էր տարբեր նորմատիվ ավանդույթների փոխազդեցությամբ։ Կանոնական նյութի պատմահամեմատական և աղբյուրագիտական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու եկեղեցական հաստատությունների իրավասությունների զարգացումը, հոգևոր իշխանության կազմակերպումը և իրավական մտածողության աստիճանական համակարգումը։ Առանձին նշանակություն ունի կանոնական ժողովածուների ձևավորման խնդիրը, քանի որ տարբեր ժամանակներում ստեղծված նորմերի մեկտեղումը նպաստել է հայ եկեղեցական իրավունքի գրավոր ավանդույթի պահպանմանն ու հետագա զարգացմանը։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է իրավունքի պատմության, հայագիտության, ձեռագրագիտության, աղբյուրագիտության և եկեղեցու պատմության մեթոդները՝ հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել վաղ միջնադարյան հայկական եկեղեցական իրավական մշակույթի ձևավորման և զարգացման մասին։

Գյուղատնտեսություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսության ոլորտում իրականացվող բյուջետային ծրագրերի տնտեսական արդյունավետության գնահատման և բարձրացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում պետական ֆինանսական միջոցների պլանավորման, բաշխման և օգտագործման մեխանիզմներն են՝ գյուղատնտեսական քաղաքականության նպատակների իրականացման և հատկացվող ռեսուրսներից առավել հիմնավորված արդյունքներ ստանալու տեսանկյունից։ Գյուղատնտեսության պետական ֆինանսավորումը դիտարկվում է որպես ոլորտի զարգացմանը նպաստող տնտեսական գործիք, որի արդյունավետությունը պայմանավորված է ծրագրերի նպատակների հստակությամբ, շահառուների ընտրության սկզբունքներով, ֆինանսավորման մեխանիզմներով և արդյունքների գնահատման համակարգով։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել պետական աջակցության տարբեր ծրագրերի կառուցվածքը, ֆինանսավորման ուղղությունները և դրանց ազդեցությունը գյուղատնտեսական արտադրության, ներդրումների, արտադրողականության, տնտեսավարողների եկամուտների ու ոլորտի մրցունակության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բյուջետային ծախսերի արդյունավետության գնահատման մեթոդաբանությանը՝ համադրելով ծրագրային նպատակները, օգտագործված ֆինանսական ռեսուրսները և ստացված տնտեսական արդյունքները։ Կարևորվում է ծրագրերի արդյունքային ցուցանիշների այնպիսի համակարգի ձևավորումը, որը հնարավորություն կտա գնահատել ոչ միայն ֆինանսական միջոցների ծախսման մակարդակը, այլև դրանց իրական ազդեցությունը գյուղատնտեսության զարգացման վրա։ Առանձին ուղղություն կարող է լինել պետական աջակցության հասցեականության ուսումնասիրությունը՝ պարզելու, թե որքանով են համապատասխան միջոցները հասանելի տարբեր չափերի և մասնագիտացման գյուղատնտեսական տնտեսություններին։ Կարող են դիտարկվել նաև ծրագրերի պլանավորման, իրականացման, մշտադիտարկման և հետագա գնահատման միջև կապերը՝ պետական ֆինանսների կառավարման արդյունավետության բարձրացման նպատակով։ Կարևոր նշանակություն ունի բյուջետային ծրագրերի և գյուղատնտեսության զարգացման երկարաժամկետ առաջնահերթությունների համապատասխանությունը, քանի որ կարճաժամկետ ֆինանսական աջակցությունը առավել արդյունավետ է այն դեպքում, երբ այն նպաստում է արտադրողականության, տեխնոլոգիական զարգացման, ենթակառուցվածքների և տնտեսությունների տնտեսական կայունության բարելավմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են գնահատվել նաև ծրագրերի իրականացման ընթացքում առաջացող վարչական և կազմակերպական խնդիրները, տեղեկատվության հասանելիությունը և պետական կառավարման մարմինների ու շահառուների փոխգործակցությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ագրարային տնտեսագիտության, հանրային ֆինանսների, ծրագրային բյուջետավորման և պետական կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով հիմնավորել գյուղատնտեսության ոլորտի բյուջետային ծրագրերի տնտեսական արդյունավետության բարձրացման և պետական ռեսուրսների առավել նպատակային օգտագործման հնարավոր ուղղությունները։

Մշակույթ

Մշակութաբանական և պատմաճանաչողական բնույթի այս հրատարակությունը ներկայացնում է հայկական պատմամշակութային ժառանգության տարբեր դրսևորումներ՝ դրանք դիտարկելով Հայաստանի պատմության, արվեստի և հոգևոր մշակույթի լայն համատեքստում։ Նյութերում ուշադրություն է դարձվում հնագիտական արժեքներին, ճարտարապետական հուշարձաններին, ձեռագրերին, կիրառական արվեստի նմուշներին և մշակութային հիշողության պահպանմանը նպաստող այլ ժառանգություններին։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում հայկական մշակույթի պատմական զարգացմանը, տարբեր ժամանակաշրջանների գեղարվեստական ավանդույթներին և դրանց շարունակականությանը։ Քննարկվում են նաև Հայաստանի և Արարատի խորհրդանշական ընկալման հետ կապված մշակութային պատկերացումները, որոնք կարևոր տեղ են զբաղեցնում ազգային պատմական հիշողության մեջ։ Պատկերային և տեղեկատվական նյութերի համադրումը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին ծանոթանալու մշակութային արժեքների բազմազանությանը և դրանց պատմական միջավայրին։ Հրատարակությունը նպաստում է հայկական մշակույթի, արվեստի և պատմական ժառանգության վերաբերյալ ամբողջական պատկերացման ձևավորմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել հայագիտության, մշակութաբանության, արվեստի պատմության և պատմամշակութային ժառանգության ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող մասնագետների ու ընթերցողների համար։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է ամպրոպային պայմաններում գետնային բարձրացումների՝ Thunderstorm Ground Enhancements-ի ժամանակ էլեկտրոնների և գամմա ճառագայթների էներգետիկ սպեկտրների ուսումնասիրությանը 0.3–100 ՄէՎ էներգետիկ տիրույթում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է պարզել ամպրոպային ամպերի ներսում և դրանց հարակից մթնոլորտային միջավայրում բարձր էներգիայի էլեկտրոնների ու ֆոտոնների առաջացման, արագացման և տարածման ֆիզիկական մեխանիզմները։ Աշխատությունը վերաբերում է մթնոլորտում բարձր էներգիայի մասնիկների արագացման այն գործընթացներին, որոնք կարող են տեղի ունենալ ուժեղ էլեկտրական դաշտերի ազդեցությամբ և հանգեցնել գետնի մակարդակում բնական ճառագայթման ֆոնի ժամանակավոր ուժեղացման։ Ուսումնասիրության առանցքային խնդիրներից է էլեկտրոնների էներգետիկ բաշխման որոշումը և դրա համեմատությունը գամմա ճառագայթների սպեկտրի հետ։ Այս տվյալները հնարավորություն են տալիս գնահատելու արագացված էլեկտրոնների էներգիայի կորուստները, նրանց փոխազդեցությունը մթնոլորտային նյութի հետ և բարձր էներգիայի ֆոտոնների առաջացման գործընթացները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում 0.3–100 ՄէՎ լայն էներգետիկ միջակայքին, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել ինչպես համեմատաբար ցածր, այնպես էլ շատ բարձր էներգիայի բաղադրիչները և բացահայտել սպեկտրների ընդհանուր կառուցվածքն ու առանձնահատկությունները։ Աշխատությունում կարող են վերլուծվել ամպրոպների ժամանակ գետնին գրանցվող ճառագայթային ինտենսիվության փոփոխությունները, դրանց տևողությունը, էներգետիկ բաշխումը և կապը ամպրոպային ամպի էլեկտրական դաշտի ու օդերևութաբանական պայմանների հետ։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է դիտարկվող էներգետիկ սպեկտրների ֆիզիկական մեկնաբանությունը։ Էլեկտրոնների արագացումը ուժեղ էլեկտրական դաշտերում կարող է հանգեցնել հարաբերականիստական էներգիաների ձեռքբերմանը, իսկ դրանց բախումները մթնոլորտի ատոմների և մոլեկուլների հետ կարող են առաջացնել բարձր էներգիայի ճառագայթում։ Այդ գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս կապ հաստատելու ամպրոպային էլեկտրական դաշտերի, մասնիկների արագացման և գամմա ճառագայթման միջև։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև այն հարցի ուսումնասիրությունը, թե ինչ պայմաններում են առաջանում երկարատև կամ ինտենսիվ գետնային բարձրացումներ և ինչպիսի էներգետիկ բնութագրեր են դրանք ունենում։ Հետազոտության ընթացքում կարող են կիրառվել գամմա և մասնիկային ճառագայթման դետեկտորներ, սպեկտրաչափական մեթոդներ և ստացված ազդանշանների թվային վերլուծություն։ Չափումների արդյունքների հիման վրա հնարավոր է վերականգնել մասնիկների և ֆոտոնների էներգետիկ սպեկտրները, գնահատել ճառագայթման ինտենսիվությունը և համեմատել տարբեր ամպրոպային իրադարձությունների տվյալները։ Առանձին կարևորություն ունի փորձարարական արդյունքների համադրումը տեսական մոդելների հետ, ինչը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե դիտարկված սպեկտրներն ինչպիսի մասնիկային գործընթացներով կարող են բացատրվել։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել մթնոլորտային էլեկտրական երևույթների և բնական բարձր էներգիայի ճառագայթման աղբյուրների վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնմանը։ Թեման կարևոր է նաև այն պատճառով, որ Երկրի մթնոլորտը կարող է հանդես գալ որպես բնական մասնիկների արագացուցիչ, որտեղ ամպրոպային էլեկտրական դաշտերը որոշ պայմաններում կարող են առաջացնել շատ բարձր էներգիաների մասնիկներ և ճառագայթում։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ մթնոլորտային ճառագայթային դաշտերի գնահատման, բարձր էներգիայի բնական երևույթների մոնիթորինգի և ամպրոպային գործընթացների ֆիզիկական մոդելավորման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել մթնոլորտային և բարձր էներգիայի ֆիզիկայի մասնագետներին, տիեզերական ճառագայթների հետազոտողներին, գեոֆիզիկոսներին, ռադիացիոն ֆիզիկայի մասնագետներին, ինչպես նաև համապատասխան գիտական ուղղությունների ուսանողներին և հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի էներգետիկ սպեկտրների միջոցով բացահայտել ամպրոպային գետնային բարձրացումների ժամանակ էլեկտրոնների և գամմա ճառագայթների առաջացման ու տարածման առանձնահատկությունները և ավելի խորությամբ հասկանալ ամպրոպային էլեկտրական դաշտերում բարձր էներգիայի մասնիկների բնական արագացման մեխանիզմները։

Հոգեբանություն

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է երիտասարդների նպատակային դիրքորոշումների և սոցիալական սպասումների ազդեցությանը ինքնագնահատականի ձևավորման վրա՝ այն դիտարկելով որպես անձի ինքնընկալման, սոցիալական հարմարվողականության և հոգեբանական բարեկեցության կարևոր բաղադրիչ։ Նյութում վերլուծվում են նպատակային կողմնորոշումների տեսակները՝ կրթական, մասնագիտական և անձնական զարգացման նպատակներ, ինչպես նաև դրանց կապը ինքնարդյունավետության զգացման և ինքնագնահատականի մակարդակի հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սոցիալական սպասումների դերին՝ ընտանիքի, հասակակիցների և հասարակության կողմից առաջադրվող պահանջների ազդեցությանը, որոնք կարող են ինչպես խթանել, այնպես էլ նվազեցնել երիտասարդի ինքնավստահությունը՝ կախված դրանց ընկալման և ներքինացման աստիճանից։ Քննարկվում են նաև հոգեբանական մեխանիզմները՝ սոցիալական համեմատություն, ինքնակոնցեպտի ձևավորում և մոտիվացիոն կառուցվածքներ, որոնք միջնորդում են այս փոխազդեցությունները։