Առ Տեր Հովսեփ Պորճոնյան՝ աթոռակալ և նախագահության ատենադպիր

Биология

Աշխատությունը նվիրված է Լ-ալանինի բարձրակտիվ շտամ-արտադրիչների ստացման և դրանց միջոցով ամինաթթվի կենսասինթեզի արդյունավետ տեխնոլոգիայի մշակման հիմնախնդիրներին։ Հետազոտության կենտրոնում միկրոօրգանիզմների կենսասինթետիկ հնարավորությունների նպատակային օգտագործումն է՝ Լ-ալանինի արտադրության արդյունավետությունն ու ելքը բարձրացնելու համար։ Ուսումնասիրվում են արտադրող միկրոօրգանիզմների ընտրության, նրանց ֆիզիոլոգիական և կենսաքիմիական հատկությունների գնահատման, ինչպես նաև արտադրողականության բարձրացմանն ուղղված մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բարձրակտիվ շտամների ստացմանը և ընտրությանը, քանի որ արտադրող շտամի կենսաբանական հատկությունները էականորեն պայմանավորում են կենսասինթեզի արդյունավետությունը, վերջնական արտադրանքի ելքը և տեխնոլոգիական գործընթացի կայունությունը։ Աշխատության մեջ դիտարկվում են միկրոօրգանիզմների աճի և նյութափոխանակության առանձնահատկությունները, սննդամիջավայրի բաղադրությունը, մշակման պայմանները և այն գործոնները, որոնք կարող են ազդել Լ-ալանինի կուտակման ու արտադրության մակարդակի վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է կենսասինթեզի գործընթացի օպտիմալացումը՝ ներառելով արտադրական միջավայրի, ջերմաստիճանի, թթվայնության, աերացիայի, մշակման տևողության և այլ տեխնոլոգիական պարամետրերի նպատակային ընտրությունը։ Ուսումնասիրվում են նաև կենսասինթեզի ընթացքում նյութափոխանակային գործընթացների և արտադրանքի առաջացման փոխկապակցվածությունը, ինչը հնարավորություն է տալիս առավել հիմնավորված մոտեցում մշակել արտադրողականության բարձրացման համար։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ ստացված շտամների արտադրական հատկությունների համեմատական գնահատմանը, դրանց կայունության ուսումնասիրմանը և լաբորատոր պայմաններից տեխնոլոգիական գործընթացի կազմակերպմանն անցնելու խնդիրներին։ Կարևորվում է նաև ստացված Լ-ալանինի որակի և արտադրական գործընթացի արդյունավետության գնահատումը՝ կենսատեխնոլոգիական արտադրության գործնական պահանջներին համապատասխան։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ ամինաթթուների կենսատեխնոլոգիական արտադրության զարգացման, արտադրական գործընթացների արդյունավետության բարձրացման և միկրոբիոլոգիական սինթեզի տեխնոլոգիաների կատարելագործման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել կենսատեխնոլոգների, մանրէաբանների, կենսաքիմիկոսների, սննդային և դեղագործական կենսատեխնոլոգիայի մասնագետների, գիտաշխատողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտություններով ուսանողների համար։ Ուսումնասիրությունը միավորում է շտամների ընտրության և ստացման, միկրոօրգանիզմների կենսասինթետիկ ներուժի գնահատման և տեխնոլոգիական գործընթացի օպտիմալացման խնդիրները՝ նպատակ ունենալով ձևավորել Լ-ալանինի արդյունավետ կենսատեխնոլոգիական արտադրության գիտական և գործնական հիմքեր։

Лингвистика

English Grammar in Use-ը անգլերենի քերականության ամենահայտնի ինքնուսույց ձեռնարկներից է, որի հեղինակն է Raymond Murphy-ն, և այն լայնորեն օգտագործվում է ինչպես ինքնուրույն ուսուցման, այնպես էլ դասընթացների շրջանակում, աշխատությունը ներկայացնում է անգլերենի հիմնական և միջին մակարդակի քերականական կանոնները՝ պարզ ու կառուցվածքային ձևով, յուրաքանչյուր թեմա ներկայացվում է կարճ բացատրությամբ և հաջորդող գործնական վարժություններով, որոնք օգնում են ամրապնդել գիտելիքը կիրառման միջոցով, ընդգրկված են ժամանակաձևերը, մոդալ բայերը, նախդիրները, պայմանական նախադասությունները, պասիվ կառուցվածքները և այլ կարևոր քերականական թեմաներ, հատուկ ուշադրություն է դարձվում սխալների կանխմանը և ճիշտ օգտագործման հմտությունների զարգացմանը իրական հաղորդակցության մեջ, աշխատությունը համարվում է դասական ռեսուրս անգլերեն սովորողների համար և նպատակ ունի ձևավորել քերականապես ճիշտ, վստահ և գործնական լեզվական կարողություններ։

Медицина

Այս գիրքը նվիրված է բազմապրոֆիլ ստացիոնարներում ներհիվանդանոցային ինֆեկցիաների կանխարգելման, վաղ հայտնաբերման, վերահսկման և համաճարակաբանական գնահատման հիմնարար սկզբունքներին։ Այն ներկայացնում է առողջապահական հաստատությունում վարակների տարածման ռիսկերի համակարգված ուսումնասիրության մոտեցումները՝ ուշադրություն դարձնելով ինչպես հիվանդների, այնպես էլ բուժանձնակազմի և այցելուների անվտանգության ապահովմանը։ Նյութում կարևորվում է համաճարակաբանական հսկողությունը որպես շարունակական գործընթաց, որի միջոցով հնարավոր է հավաքագրել, դասակարգել և վերլուծել վարակների վերաբերյալ տվյալները, հայտնաբերել հիվանդացության փոփոխությունները, բացահայտել վարակի հնարավոր աղբյուրներն ու փոխանցման ուղիները և ժամանակին իրականացնել համապատասխան կանխարգելիչ միջոցառումներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բազմապրոֆիլ ստացիոնարի առանձնահատկություններին, որտեղ տարբեր բաժանմունքներում բուժվում են տարբեր հիվանդություններով և տարբեր աստիճանի վարակային ռիսկ ունեցող պացիենտներ, ինչի հետևանքով վարակների վերահսկումը պահանջում է միասնական, բայց միաժամանակ բաժանմունքների առանձնահատկություններին հարմարեցված մոտեցում։ Գիրքը կարող է անդրադառնալ վարակների դեպքերի գրանցման և դասակարգման, համաճարակաբանական ցուցանիշների հաշվարկման, ռիսկի գործոնների գնահատման, վարակի օջախների հայտնաբերման, բռնկումների վաղ ազդանշանների ճանաչման և դրանց հետաքննության մեթոդներին։ Կարևորվում է նաև հսկողության արդյունքների համեմատությունը ժամանակային և բաժանմունքային կտրվածքներով, ինչը հնարավորություն է տալիս գնահատել վարակի վերահսկման գործող ծրագրերի արդյունավետությունը և անհրաժեշտության դեպքում փոփոխել դրանք։ Ներկայացվող մոտեցումները կարևոր են հատկապես այն պայմաններում, երբ բուժհաստատությունում իրականացվում են ինվազիվ միջամտություններ, վիրաբուժական գործողություններ, կատետերների և այլ բժշկական սարքավորումների կիրառում, հակամանրէային դեղերի լայն օգտագործում կամ երկարատև հոսպիտալացում, քանի որ նման գործոնները կարող են մեծացնել վարակների առաջացման և տարածման հավանականությունը։ Առանձին նշանակություն ունի նաև հակամանրէային կայունության խնդիրը, քանի որ հիվանդանոցային միջավայրում կայուն միկրոօրգանիզմների տարածումը կարող է բարդացնել բուժումը և բարձրացնել հիվանդների համար ռիսկերը։ Հսկողության արդյունավետ համակարգը թույլ է տալիս ոչ միայն արձանագրել արդեն իսկ տեղի ունեցած դեպքերը, այլև վերլուծության միջոցով բացահայտել կրկնվող օրինաչափությունները և կանխարգելել նոր դեպքերի առաջացումը։ Գիրքը արժեքավոր է բժիշկների, համաճարակաբանների, վարակաբանների, բուժքույրերի, հիգիենայի և վարակի կանխարգելման մասնագետների, ինչպես նաև առողջապահական հաստատությունների ղեկավարների և բժշկական կրթություն ստացող անձանց համար։ Այն կարող է ծառայել որպես տեսական և գործնական հիմք ներհիվանդանոցային վարակների վերահսկման համակարգի կազմակերպման, տվյալների ճիշտ հավաքագրման ու մեկնաբանման, ռիսկերի գնահատման և կանխարգելիչ միջոցառումների պլանավորման համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը շեշտադրում է այն գաղափարը, որ ներհիվանդանոցային ինֆեկցիաների արդյունավետ կառավարումը պետք է հիմնված լինի ոչ թե միայն առանձին դեպքերի արձագանքման, այլ մշտական համաճարակաբանական հսկողության, տվյալների վերլուծության, արագ արձագանքման և կանխարգելման փոխկապակցված համակարգի վրա։

Экономика

Ֆինանսատնտեսագիտական և տեղական ինքնակառավարման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում համայնքային ծախսերի կառավարման համակարգի ուսումնասիրությանը, առկա հիմնախնդիրների բացահայտմանը և ֆինանսական ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղիներին։ Քննության են առնվում համայնքային բյուջեների ձևավորման ու կատարման սկզբունքները, տեղական ինքնակառավարման մարմինների ֆինանսական լիազորությունները և համայնքային ծախսերի դերը բնակչությանը մատուցվող հանրային ծառայությունների ապահովման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համայնքային ծախսերի կառուցվածքին, դրանց պլանավորման, բաշխման, ֆինանսավորման և վերահսկողության մեխանիզմներին։ Վերլուծվում են համայնքների ֆինանսական ինքնուրույնության, սեփական եկամուտների սահմանափակության, պետական բյուջեից տրամադրվող փոխանցումների և ֆինանսական միջոցների նպատակային օգտագործման հետ կապված հիմնախնդիրները։ Քննարկվում են նաև համայնքային ենթակառուցվածքների զարգացման, կոմունալ ծառայությունների կազմակերպման, սոցիալական ծրագրերի ֆինանսավորման և կապիտալ ներդրումների առաջնահերթությունների որոշման հարցերը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են ծրագրային բյուջետավորման, ծախսերի արդյունավետության գնահատման, ֆինանսական հաշվետվողականության, ներքին վերահսկողության և մասնակցային բյուջետավորման մեխանիզմների կիրառման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում համայնքային ֆինանսների կառավարման թափանցիկության բարձրացմանը, տեղական բյուջեների կայունության ապահովմանը, միջհամայնքային զարգացման անհամաչափությունների նվազեցմանը և հանրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հանրային ֆինանսների, համայնքային կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, բյուջետային քաղաքականության և Հայաստանի տարածքային զարգացման ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Биология

Այս աշխատությունը նվիրված է սպիտակ մագլցող բույսի (Bryonia alba) կենսաակտիվ նյութերի ազդեցության մոլեկուլային և նեյրոֆիզիոլոգիական մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով ցիկլիկ ադենոզինմոնոֆոսֆատի (cAMP) համակարգի և նեյրոմեդիատորային ամինաթթուների սինապսային ակտիվության վրա ունեցած ազդեցությանը։ Վերլուծվում են բույսի կենսաքիմիական բաղադրիչների փոխազդեցությունները բջջային ազդանշանային ուղիների հետ, երկրորդային սուրհանդակների կարգավորիչ դերը և նեյրոնային հաղորդակցության մոդուլացիան։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գրգռիչ և արգելակիչ նեյրոմեդիատորների հավասարակշռությանը, սինապսային պլաստիկությանը և կենտրոնական նյարդային համակարգի ֆունկցիոնալ փոփոխություններին՝ բույսի ակտիվ նյութերի ազդեցության պայմաններում։ Աշխատությունը համադրում է կենսաքիմիական, ֆիզիոլոգիական և փորձարարական տվյալները՝ բացահայտելով հնարավոր թերապևտիկ կիրառությունների և ֆարմակոդինամիկ հատկությունների հիմքերը։ Ներկայացված վերլուծությունները կարող են օգտակար լինել ֆարմակոլոգների, նեյրոբիոքիմիկների, ֆիզիոլոգների, կենսաբժշկական հետազոտողների, գիտաշխատողների, ուսանողների, ինչպես նաև բուսական ծագման կենսաակտիվ նյութերի ազդեցությամբ հետաքրքրվող մասնագետների համար։

Математика

Աշխատությունը նվիրված է առաձգականության տեսության կոնտակտային խնդիրների որոշակի դասի համար ճշգրիտ լուծումների կառուցման մաթեմատիկական մեթոդների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում դեֆորմացվող առաձգական մարմինների փոխազդեցությունն է այն պայմաններում, երբ մեխանիկական բեռնվածքը փոխանցվում է դրանց հպման մակերևույթով, իսկ լարումների և տեղաշարժերի բաշխումը պայմանավորված է ինչպես մարմինների երկրաչափությամբ ու նյութական հատկություններով, այնպես էլ կոնտակտային սահմանային պայմաններով։ Քննվում են առաձգական միջավայրի հավասարակշռությունը նկարագրող հիմնական հավասարումները, լարումների և դեֆորմացիաների միջև կապերը, ինչպես նաև այն մաթեմատիկական պայմանները, որոնց բավարարումը անհրաժեշտ է կոնտակտային խնդրի ամբողջական ձևակերպման համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ճշգրիտ անալիտիկ լուծումների ստացման հնարավորություններին, քանի որ դրանք թույլ են տալիս ոչ միայն որոշել կոնտակտային ճնշումների, լարումների և տեղաշարժերի բաշխումները, այլև բացահայտել ուսումնասիրվող համակարգի վարքագծի ընդհանուր օրինաչափությունները։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են սահմանային խնդիրների փոխակերպման, ինտեգրալ ներկայացումների և համապատասխան մաթեմատիկական ապարատի կիրառման հնարավորությունները՝ սկզբնական մեխանիկական խնդիրը լուծելի տեսքի բերելու նպատակով։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հպման տիրույթի երկրաչափության ազդեցությունը լուծման կառուցվածքի վրա, ինչպես նաև սահմանային պայմանների փոփոխության դեպքում մեխանիկական մեծությունների վարքագծի ուսումնասիրությունը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում կոնտակտային տիրույթի եզրային հատվածներում առաջացող լարումների առանձնահատկություններին, քանի որ այդ գոտիներում հնարավոր են մեխանիկական դաշտերի էական փոփոխություններ։ Ճշգրիտ լուծումները կարող են ծառայել նաև մոտավոր, թվային և հաշվարկային մեթոդների արդյունքների ստուգման համար՝ հնարավորություն տալով գնահատել դրանց ճշտությունն ու կիրառելիության սահմանները։ Ուսումնասիրության արդյունքները տեսական նշանակությունից բացի կարող են կարևոր լինել ինժեներական կառուցվածքների, մեքենաների տարրերի, հենարանների և այլ համակարգերի մեխանիկական աշխատանքի վերլուծության համար, որտեղ մակերևութային հպումն էական ազդեցություն ունի ընդհանուր լարվածադեֆորմացիոն վիճակի վրա։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է առաձգականության տեսության, կոնտակտային մեխանիկայի, մաթեմատիկական ֆիզիկայի և կիրառական մաթեմատիկայի մոտեցումները՝ կենտրոնանալով կոնտակտային փոխազդեցությունների անալիտիկ նկարագրության և ճշգրիտ լուծումների կառուցման տեսական հիմքերի վրա։