Արամյան օրացույց և 1865 թվականի եղանակային կանխատեսումներ

Педагогика

Այս թեման վերաբերում է ավագ դպրոցում բնագիտական առարկաների՝ ֆիզիկայի, քիմիայի, կենսաբանության և երբեմն նաև աշխարհագրության ուսուցման բովանդակության ինտեգրման տեսական և մեթոդաբանական հիմնախնդիրներին, որտեղ հիմնական շեշտը դրվում է գիտելիքների մասնատված ներկայացումից անցում կատարելու դեպի համակցված և փոխկապակցված ուսումնական մոտեցումներ, որպեսզի սովորողները կարողանան հասկանալ բնական երևույթները որպես միասնական համակարգ, այլ ոչ թե առանձին առարկայական հատվածներ։ Նման ինտեգրման անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ժամանակակից կրթական պահանջներով, որոնք ուղղված են քննադատական մտածողության, խնդիրների լուծման հմտությունների և գիտական աշխարհայացքի ձևավորմանը, սակայն դրա իրականացումը բախվում է մի շարք դժվարությունների՝ ուսումնական ծրագրերի ծանրաբեռնվածություն, առարկայական սահմանների խիստ բաժանում, ուսուցիչների պատրաստվածության տարբեր մակարդակներ և մեթոդական նյութերի պակաս։ Միաժամանակ ընդգծվում է միջառարկայական կապերի ստեղծման կարևորությունը, օրինակ՝ էներգիայի պահպանման օրենքի քննարկումը ֆիզիկայում և կենսաբանական համակարգերում, կամ քիմիական գործընթացների կապը շրջակա միջավայրի ուսումնասիրության հետ, ինչը նպաստում է գիտելիքի ավելի խոր և կիրառական ընկալմանը։ Այս մոտեցումը պահանջում է նաև նոր ուսումնական մեթոդների ներդրում՝ նախագծային ուսուցում, փորձարարական աշխատանքներ և համագործակցային ուսումնական միջավայրի ձևավորում, ինչը կարող է բարձրացնել սովորողների մոտիվացիան և գիտական մտածողության զարգացումը։

История

Աշխատությունը նվիրված է Ալեքսանդրապոլի գավառի պատմաքաղաքական, սոցիալ-տնտեսական և ռազմական դրության ուսումնասիրությանը 1918 թվականի դեկտեմբերից մինչև 1921 թվականի ապրիլը։ Այս ժամանակահատվածը առանձնահատուկ նշանակություն ունի Հայաստանի նորագույն պատմության համար, քանի որ այն ընդգրկում է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության գոյության վերջին տարիները, հայ-թուրքական հարաբերությունների սրացումը, Հայաստանի խորհրդայնացումը և դրան հաջորդած քաղաքական ու վարչական փոփոխությունները։ Հետազոտության կենտրոնում Ալեքսանդրապոլի գավառն է՝ որպես Հայաստանի հյուսիսային կարևորագույն տարածաշրջաններից մեկը, որն իր աշխարհագրական դիրքի, բնակչության կազմի, հաղորդակցության ուղիների և ռազմական նշանակության շնորհիվ էական դեր էր զբաղեցնում հանրապետության ներքին և արտաքին քաղաքական կյանքում։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել գավառի վարչական կառուցվածքը, տեղական իշխանության մարմինների գործունեությունը, բնակավայրերի կառավարման առանձնահատկությունները և կենտրոնական իշխանության ու տեղական կառույցների փոխհարաբերությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում 1918 թվականի վերջին տեղի ունեցած հայ-վրացական պատերազմի հետևանքներին, քանի որ այդ իրադարձությունները անմիջական ազդեցություն ունեցան Ալեքսանդրապոլի տարածաշրջանի անվտանգության և քաղաքական իրավիճակի վրա։ Հետազոտության կարևորագույն ուղղություններից է 1920 թվականի հայ-թուրքական պատերազմի ուսումնասիրությունը և դրա ազդեցությունը գավառի վրա։ Ալեքսանդրապոլը և հարակից տարածքները հայտնվեցին ռազմական գործողությունների անմիջական գոտում, ինչի հետևանքով բնակչությունը ենթարկվեց լուրջ սոցիալական և տնտեսական դժվարությունների, տեղի ունեցան տեղաշարժեր, խաթարվեց տնտեսական կյանքը, իսկ պետական կառավարման համակարգը բախվեց արտակարգ պայմաններում գործելու անհրաժեշտությանը։ Ռազմական իրադարձությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերլուծելու նաև հայկական բանակի տեղակայումը, զորահավաքի գործընթացները, պաշտպանական միջոցառումները և տեղական բնակչության մասնակցությունը տարածաշրջանի պաշտպանությանն ու ինքնապաշտպանությանը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև 1920 թվականի նոյեմբեր-դեկտեմբեր ամիսների իրադարձություններին, երբ Հայաստանի Հանրապետությունում տեղի ունեցավ իշխանափոխություն և հաստատվեց խորհրդային իշխանություն։ Ալեքսանդրապոլի գավառի համար այդ գործընթացը ուղեկցվեց վարչական համակարգի փոփոխությամբ, պետական կառույցների վերակազմավորմամբ և քաղաքական նոր հարաբերությունների ձևավորմամբ։ Աշխատության մեջ կարող է ուսումնասիրվել խորհրդային իշխանության հաստատման գործընթացը, տեղական հեղափոխական և վարչական մարմինների գործունեությունը, նախկին պետական կառույցների լուծարումը կամ վերափոխումը և բնակչության նկատմամբ նոր քաղաքականության իրականացումը։ Հետազոտության մեկ այլ կարևոր ուղղությունը 1920 թվականի վերջի և 1921 թվականի սկզբի հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացն է։ Ալեքսանդրապոլի պայմանագրի կնքումը և դրան հաջորդած իրադարձությունները անմիջական նշանակություն ունեցան տարածաշրջանի քաղաքական և վարչատարածքային վիճակի համար։ Այդ գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու գավառի դերը Հայաստանի տարածքային, անվտանգային և քաղաքական խնդիրների համատեքստում։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև բնակչության սոցիալական վիճակին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից և նախորդ տարիների ռազմական ու ժողովրդագրական ցնցումներից հետո տարածաշրջանում առկա էին փախստականների, որբերի և տեղահանվածների խնդիրներ, սննդի և բնակարանային ապահովման դժվարություններ, համաճարակներ և տնտեսական անկայունություն։ Այդ պայմաններում տեղական իշխանությունների և հասարակական կազմակերպությունների գործունեությունը կարևոր դեր էր կատարում բնակչության կենսական կարիքների ապահովման գործում։ Տնտեսական կյանքի ուսումնասիրությունը ներառում է գյուղատնտեսության, անասնապահության, արհեստների, առևտրի և տրանսպորտային հաղորդակցության վիճակի վերլուծությունը։ Պատերազմական պայմանները, աշխատուժի պակասը, նյութական ռեսուրսների սահմանափակությունը և շուկաների խաթարումը բացասաբար էին անդրադառնում տարածաշրջանի տնտեսության վրա, իսկ Ալեքսանդրապոլ քաղաքի ռազմավարական և առևտրային դիրքը շարունակում էր պահպանել իր կարևորությունը։ Աշխատության պատմագիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն թույլ է տալիս ուսումնասիրել Հայաստանի Առաջին Հանրապետության վերջին փուլը ոչ միայն համապետական, այլև տարածաշրջանային մակարդակով։ Գավառի օրինակով հնարավոր է բացահայտել այն խնդիրները, որոնց առջև կանգնած էր երիտասարդ հայկական պետությունը՝ սահմանների պաշտպանության, պետական կառավարման, բնակչության սոցիալական ապահովության, տնտեսական վերականգնման և արտաքին քաղաքական ճնշումների պայմաններում։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է Ալեքսանդրապոլի գավառի կյանքի բարդ և հակասական շրջանը՝ համադրելով քաղաքական, ռազմական, վարչական, սոցիալական և տնտեսական գործընթացները։ Այն հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու 1918-1921 թվականների Հայաստանի պատմության, Հայաստանի Առաջին Հանրապետության առջև ծառացած մարտահրավերների, հայ-թուրքական հարաբերությունների և խորհրդային իշխանության հաստատման գործընթացի վերաբերյալ։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից տնտեսության զարգացման պայմաններում գիտելիքի վրա հիմնված կառավարման համակարգերի ձևավորման, կիրառման և կատարելագործման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Աշխատության հիմքում այն գաղափարն է, որ գիտելիքը, մարդկային կապիտալը, նորարարությունը, տեղեկատվությունը և տեխնոլոգիական առաջընթացը դարձել են տնտեսական աճի և մրցունակության առանցքային գործոններ։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում են գիտելիքահենք տնտեսության ձևավորման նախադրյալները, տնտեսական կառավարման ավանդական և նոր մոտեցումների փոխակերպումները, ինչպես նաև գիտելիքի ստեղծման, տարածման և արդյունավետ օգտագործման նշանակությունը երկրի զարգացման գործընթացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մարդկային կապիտալի զարգացմանը, կրթության և գիտության դերին, նորարարական գործունեության խթանմանը, տեղեկատվական և թվային տեխնոլոգիաների կիրառմանը և կառավարման որոշումների կայացման գործընթացում գիտելիքի օգտագործմանը։ Աշխատությունը դիտարկում է նաև այն ինստիտուցիոնալ և կազմակերպական խնդիրները, որոնք կարող են խոչընդոտել գիտելիքահենք կառավարման համակարգերի արդյունավետ ձևավորմանը, այդ թվում՝ գիտելիքի կառավարման մեխանիզմների անկատարությունը, մասնագիտական ներուժի ոչ լիարժեք օգտագործումը, գիտություն–կրթություն–բիզնես կապերի սահմանափակ զարգացումը և նորարարությունների ներդրման դժվարությունները։ Կարևորվում է պետական կառավարման, մասնավոր հատվածի, կրթական և գիտական կառույցների համագործակցությունը՝ որպես գիտելիքի վրա հիմնված տնտեսական զարգացման անհրաժեշտ պայման։ Աշխատության մեջ տնտեսական զարգացումը ներկայացվում է ոչ միայն որպես արտադրության և եկամուտների աճ, այլև որպես գիտելիքի ստեղծման, կուտակման և կիրառման շարունակական գործընթաց, որը կարող է բարձրացնել տնտեսության արտադրողականությունը, ճկունությունը և մրցունակությունը։ Ներկայացված մոտեցումները կարող են օգտակար լինել տնտեսական քաղաքականության մշակման, զարգացման ռազմավարությունների ձևավորման և կառավարման արդյունավետության բարձրացման համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, կառավարման ոլորտի մասնագետներին, պետական կառավարման մարմինների ներկայացուցիչներին, հետազոտողներին, դասախոսներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին՝ որպես գիտելիքահենք տնտեսական զարգացման տեսական և կիրառական հիմնախնդիրների ուսումնասիրության նյութ։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության պղինձ-ոսկու հանքաքարային ապարների միկրոբիոտայի ուսումնասիրությանը, դրանցից միկրոօրգանիզմների առանձնացմանն ու նույնականացմանը, ինչպես նաև մետաղակայուն բակտերիաների, մասնավորապես՝ բացիլների, հատկությունների և մետաղակայունության մեխանիզմների բացահայտմանը։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում է հանքաքարային միջավայրում ձևավորված միկրոօրգանիզմների բազմազանությունը և դրանց հարմարվողականությունը բարձր մետաղական բեռնվածության պայմաններին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հանքաքարային ապարներից մանրէաբանական նմուշների ստացմանը, միկրոօրգանիզմների մեկուսացմանը, մաքուր կուլտուրաների ստացմանը և դրանց տեսակային կամ ցեղային պատկանելիության որոշմանը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է պղնձի, ոսկու և այլ մետաղների նկատմամբ կայունություն ցուցաբերող բակտերիաների հայտնաբերումը և դրանց ֆիզիոլոգիական ու կենսաքիմիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը։ Քննարկվում են մետաղակայունության հնարավոր մեխանիզմները, այդ թվում՝ բջջային մակարդակում մետաղների կապումը կամ կուտակումը, արտաբջջային միացությունների ձևավորումը, մետաղների տեղափոխման և հեռացման համակարգերը, ինչպես նաև միկրոօրգանիզմների նյութափոխանակային հարմարվողականությունները։ Հետազոտությունը կարևոր է ոչ միայն հանքավայրերի միկրոբիոլոգիական առանձնահատկությունները հասկանալու, այլև մետաղների կենսաբանական արդյունահանման, հանքարդյունաբերական թափոնների կենսավերականգնման և աղտոտված միջավայրերի մանրէաբանական վերականգնման հնարավորությունների գնահատման տեսանկյունից։ Հայաստանի հանքաքարային ապարների միկրոբիոտայի ուսումնասիրությունը կարող է բացահայտել տեղական պայմաններին հարմարեցված միկրոօրգանիզմների կենսատեխնոլոգիական ներուժը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել մանրէաբանների, կենսատեխնոլոգների, մոլեկուլային կենսաբանների, երկրաբանների, բնապահպանական գիտությունների մասնագետների, հանքարդյունաբերության ոլորտի հետազոտողների և համապատասխան ուղղություններով գիտական աշխատանք կատարող ուսանողների ու ասպիրանտների համար։

Технология

Նյութագիտության, սիլիկատային տեխնոլոգիաների և շինարարական նյութերի արտադրության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Սևանի տարածաշրջանի մագնեզիումային ապարների հիմքով ֆորստերիտային հրակայուն բետոնների ստացման տեխնոլոգիական առանձնահատկությունների և դրանց ֆիզիկաքիմիական ու շահագործական հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տեղական մագնեզիումային հումքի հանքաբանական և քիմիական կազմը, կառուցվածքային առանձնահատկությունները և հրակայուն նյութերի արտադրության մեջ օգտագործման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆորստերիտի առաջացման գործընթացներին, մագնեզիումի ու սիլիցիումի միացությունների փոխազդեցությանը և բարձր ջերմաստիճաններում ձևավորվող բյուրեղային փուլերին։ Վերլուծվում են հրակայուն բետոնների բաղադրության ընտրության, լցանյութերի և կապակցող նյութերի հարաբերակցության, խառնուրդների պատրաստման ու ջերմային մշակման տեխնոլոգիական պայմանները։ Քննարկվում են ստացված նյութերի խտության, ծակոտկենության, մեխանիկական ամրության, ջերմակայունության և բարձր ջերմաստիճանային ազդեցությունների նկատմամբ դիմադրության գնահատման մեթոդները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել տարբեր հավելանյութերի ազդեցությունը բետոնի կառուցվածքի ձևավորման, ամրացման գործընթացների և հրակայուն հատկությունների վրա։ Անդրադարձ է կատարվում ջերմային ընդարձակման, ջերմաստիճանային տատանումների նկատմամբ կայունության և երկարատև շահագործման ընթացքում նյութի կառուցվածքային փոփոխությունների հիմնախնդիրներին։ Կարևորվում է տեղական հանքային հումքի արդյունավետ օգտագործումը՝ բարձր ջերմաստիճաններում աշխատող արդյունաբերական սարքավորումների համար համապատասխան հատկություններով հրակայուն բետոններ ստանալու նպատակով։ Աշխատանքը կարող է նպաստել հրակայուն նյութերի արտադրության տեխնոլոգիաների կատարելագործմանը, ներմուծվող հումքից կախվածության նվազեցման հնարավորությունների գնահատմանը և Սևանի տարածաշրջանի մագնեզիումային ապարների արդյունաբերական կիրառության ընդլայնմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել նյութագիտության, հրակայուն կերամիկայի, սիլիկատային տեխնոլոգիաների, շինարարական նյութերի և արդյունաբերական ջերմային սարքավորումների ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Медицина

Հանրային առողջապահության և կանխարգելիչ բժշկության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է առողջության առաջնային պահպանման համակարգում ոչ վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելման ժամանակակից մոտեցումների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում հիվանդությունների զարգացման ռիսկի գործոնների վաղ հայտնաբերման, բնակչության առողջական վիճակի գնահատման, պարբերական զննությունների և կանխարգելիչ խորհրդատվության կազմակերպման հիմնական սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում առողջ ապրելակերպի խթանմանը, առողջության վերաբերյալ իրազեկվածության բարձրացմանը և անհատական ռիսկերի գնահատման հիման վրա կանխարգելիչ միջոցառումների իրականացմանը։ Վերլուծվում են առաջնային բուժօգնության մասնագետների դերը, հիվանդների շարունակական հսկողության կազմակերպումը և տարբեր մասնագետների միջև համագործակցության հնարավորությունները։ Քննարկվում են նաև կանխարգելման ծրագրերի արդյունավետության գնահատման, առողջապահական ծառայությունների մատչելիության բարձրացման, թվային գործիքների կիրառման և բնակչության տարբեր խմբերի կարիքներին համապատասխան միջամտությունների կազմակերպման մոտեցումները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված ներկայացնելու առաջնային օղակում ոչ վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելման հիմնական ուղղությունները և դրանց զարգացման հնարավորությունները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հանրային առողջապահության, ընտանեկան բժշկության, կանխարգելիչ բժշկության և առողջապահության կազմակերպման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։