Արտաքին առևտրի ազատականացման տնտեսական հետևանքները ՀՀ-ում

История

Այս աշխատությունը նվիրված է 1683 թվականին հայերեն գրառմամբ պահպանված Վերսալի նկարագրության ուսումնասիրությանը և ներկայացնում է բացառիկ արժեք ունեցող պատմամշակութային աղբյուր, որը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել XVII դարի վերջին Ֆրանսիայի արքունական միջավայրի, Վերսալի պալատական համալիրի և այնտեղ այցելած հայերի դիտարկումների մասին։ Աշխատության հիմքում ընկած նյութը հատկապես կարևոր է այն պատճառով, որ այն ստեղծվել է ժամանակակից հայի կողմից և հայերենով՝ այն ժամանակաշրջանում, երբ Վերսալը դեռևս գտնվում էր իր ընդարձակման և արքունական կենտրոնի վերածվելու գործընթացում։ Հետազոտության առարկան հրապարակվել է Հովսեփ Օրբելու կողմից 1921 թվականին և ներառվել է «Известия Российской академии истории материальной культуры» պարբերականի առաջին հատորում, որտեղ այն զբաղեցնում է 391–399-րդ էջերը։ Աղբյուրը հատկապես հետաքրքիր է Ֆրանսիայի և հայերի պատմական կապերի տեսանկյունից։ 1683 թվականի փետրվարի 2-ին հայկական պատվիրակություն է ընդունվել Վերսալի և Սեն-Կլու պալատներում, ինչը ցույց է տալիս, որ այդ ժամանակաշրջանում հայ գործիչներն արդեն կարող էին անմիջականորեն առնչվել Ֆրանսիայի արքունական միջավայրին։ Հայերեն գրառման առանձնահատկությունն այն է, որ այն պարզապես ճարտարապետական օբյեկտի չոր նկարագրություն չէ․ այն դիտողի հայացքով ներկայացված վկայություն է, որտեղ եվրոպական արքունական մշակույթը ընկալվում և նկարագրվում է հայերեն լեզվամշակութային միջավայրի շրջանակում։ Այդ պատճառով նյութը արժեքավոր է միաժամանակ մի քանի գիտակարգերի համար։ Պատմաբանի համար այն տեղեկություն է XVII դարի Ֆրանսիայի, Լյուդովիկոս XIV-ի ժամանակաշրջանի արքունական կյանքի և Վերսալի զարգացման վերաբերյալ, իսկ լեզվաբանի համար՝ վաղ աշխարհաբարին ու ժամանակի հայերեն գրավոր լեզվին առնչվող նյութ, որը կարող է ցույց տալ օտար իրականության, տեղանունների և մշակութային հասկացությունների հայերեն փոխանցման եղանակները։ Հովսեփ Օրբելու հրապարակումը հետագայում հենց այդ պատճառով գնահատվել է որպես կարևոր պատմական և լեզվաբանական նյութ պարունակող ուսումնասիրություն։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել նկարագրության կառուցվածքի և բովանդակության վերլուծությունը։ Վերսալի պալատական միջավայրը XVII դարում եվրոպական միապետական մշակույթի ամենանշանավոր կենտրոններից էր, և դրա մասին հայերեն ժամանակակից վկայության առկայությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ոչ միայն պալատի ֆիզիկական տեսքը, այլև այն տպավորությունը, որ այն թողնում էր օտարազգի այցելուների վրա։ Նկարագրության մեջ արտացոլված մանրամասները կարող են վերաբերել շինությունների ճոխությանը, ներքին հարդարմանը, արքունական կենցաղին, պարտեզներին, հանդիսավոր միջավայրին և պալատական տարածքի կազմակերպմանը։ Այսպիսի տեղեկությունները հատկապես արժեքավոր են, քանի որ դրանք լրացնում են պաշտոնական ֆրանսիական աղբյուրների շրջանակը՝ ներկայացնելով նույն երևույթը հայկական դիտորդի տեսանկյունից։ Լեզվաբանական առումով աղբյուրը հետաքրքիր է նաև օտար անունների ու հասկացությունների հայերենացման պատճառով։ XVII դարի հայերեն գրավոր լեզուն իր մեջ համադրում էր գրաբարյան ավանդույթը, միջին հայերենից ժառանգված տարրերը և կենդանի խոսակցական լեզվի ազդեցությունը։ Ֆրանսիական տեղանունների, անձնանունների և մշակութային հասկացությունների փոխանցումը կարող է ցույց տալ, թե հայ հեղինակներն ինչպիսի լեզվական միջոցներով էին նկարագրում եվրոպական իրականությունը։ Այդ պատճառով նյութը կարող է օգտագործվել հայերենի պատմական բառապաշարի, օտար բառերի փոխառության, տառադարձության և թարգմանական գործելակերպի ուսումնասիրության համար։ Աղբյուրագիտական տեսանկյունից առանձնահատուկ նշանակություն ունի այն հանգամանքը, որ նյութը պահպանվել և ուսումնասիրվել է մի քանի ձեռագրային կամ գրավոր օրինակների համադրման միջոցով։ Հրատարակության հիմքում ընկած հետազոտական աշխատանքը նախատեսում էր տարբեր օրինակների համեմատություն, լեզվական անկանոնությունների և աղավաղումների ուղղում, ինչպես նաև տարբեր ընթերցումների ներկայացում, ինչը թույլ է տալիս վերականգնել առավել վստահելի քննադատական բնագիր։ Այս մոտեցումը կարևոր է, քանի որ պատմական ձեռագրային աղբյուրներում հնարավոր են արտագրական սխալներ, լեզվական փոփոխություններ և հետագա միջամտություններ, իսկ դրանց համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առավել ճշգրիտ վերականգնել սկզբնական տեքստը։ Աշխատության արժեքը մեծ է նաև հայկական սփյուռքի և եվրոպական մշակութային միջավայրի փոխհարաբերությունների ուսումնասիրության համար։ XVII դարում հայ վաճառականները, հոգևորականները և մտավորականները ակտիվորեն ներգրավված էին եվրոպական տարբեր քաղաքների առևտրական և մշակութային կյանքում։ Ֆրանսիայի հետ հայկական կապերի մասին տեղեկությունները ցույց են տալիս, որ հայերի ներկայությունը այնտեղ միայն տնտեսական գործունեությամբ չէր սահմանափակվում, այլ կարող էր ներառել դիվանագիտական, մշակութային և հասարակական շփումներ։ Այս համատեքստում 1683 թվականի գրառումը կարող է դիտարկվել որպես հայ-ֆրանսիական վաղ հարաբերությունների անմիջական վկայություն։ Աշխատության գիտական նշանակությունն այն է, որ այն միավորում է պատմական աղբյուրագիտությունը, հայագիտությունը, լեզվաբանությունը և եվրոպական մշակույթի ուսումնասիրությունը։ Այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել, թե ինչպես էր XVII դարի հայ ընթերցողին կամ դիտորդին ներկայացվում Ֆրանսիայի արքունական աշխարհը, ինչպես էին հայերենում արտահայտվում նոր մշակութային երևույթները և ինչպիսի պատկերացում էր ձևավորվում եվրոպական քաղաքական ու մշակութային կենտրոնների մասին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը կարևոր սկզբնաղբյուր է XVII դարի հայ-եվրոպական մշակութային շփումների, հայերեն պատմագրական և ուղեգրական գրության, Վերսալի վաղ շրջանի պատմության և ժամանակի հայերեն լեզվի զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրման համար։ Այն արժեքավոր է հատկապես այն պատճառով, որ եվրոպական արքունական իրականությունը ներկայացնում է ոչ թե միայն պաշտոնական ֆրանսիական աղբյուրների, այլ հայկական գրավոր վկայության միջոցով։

Информатика

Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, տեղեկատվության տեսության և կենսաչափական նույնականացման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է գաղտնիք գեներացնող կենսաչափական համակարգերի ինֆորմացիոն-տեսական հատկությունների ուսումնասիրությանը և դրանց վերլուծության համար R ծրագրավորման միջավայրում նոր ծրագրային փաթեթի մշակմանը։ Քննության են առնվում կենսաչափական տվյալների օգտագործմամբ գաղտնի տեղեկատվության ձևավորման սկզբունքները, կենսաչափական հատկանիշների փոփոխականությունը և նույնականացման համակարգերի հուսալիության ապահովման հիմնախնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գաղտնիքի գեներացման մեխանիզմներին, կենսաչափական չափումների անորոշությանը և տեղեկատվության արտահոսքի հնարավոր ռիսկերի գնահատմանը։ Վերլուծվում են էնտրոպիայի, փոխադարձ տեղեկատվության, պայմանական էնտրոպիայի և այլ ինֆորմացիոն-տեսական ցուցանիշների կիրառման հնարավորությունները համակարգերի անվտանգության ու արդյունավետության գնահատման գործընթացում։ Քննարկվում են կենսաչափական տվյալների վիճակագրական մոդելավորման, գաղտնիքի վերականգնման հավանականության, սխալների ազդեցության և տեղեկատվական անվտանգության սահմանափակումների հետ կապված խնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել R միջավայրում տվյալների մշակման, հավանականային բաշխումների գնահատման, մոդելավորման փորձարկումների և արդյունքների գրաֆիկական ներկայացման ծրագրային գործիքների մշակման սկզբունքները։ Անդրադարձ է կատարվում նոր փաթեթի գործառական կառուցվածքին, հաշվարկային ալգորիթմների իրականացմանը, փորձարկման մեթոդներին և ստացված արդյունքների վերարտադրելիության ապահովմանը։ Կարևորվում է տեսական մոդելների և ծրագրային իրականացման համադրումը՝ կենսաչափական համակարգերի անվտանգության, գաղտնիության և գործառական հուսալիության համալիր գնահատման նպատակով։ Աշխատանքը կարող է նպաստել կենսաչափական գաղտնիքների գեներացման մեթոդների հետազոտմանը և տեղեկատվական անվտանգության վերլուծության համար կիրառվող ծրագրային միջոցների զարգացմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել տեղեկատվության տեսության, կիրառական գաղտնագրության, կենսաչափական համակարգերի, վիճակագրական մոդելավորման և R ծրագրավորման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Культура

Հրատարակությունը ներկայացնում է 2013 թվականի ընթացքում նշվող կարևոր և հիշարժան տարեթվերի, հոբելյանների ու նշանակալի իրադարձությունների հավաքածու՝ նախատեսված որպես տեղեկատվական և մշակութալուսավորչական նյութ։ Այն ներառում է պատմական իրադարձությունների, նշանավոր գործիչների ծննդյան և մահվան տարելիցների, գրականության, արվեստի, գիտության, հասարակական կյանքի և ազգային մշակույթի ոլորտում կարևոր ամսաթվերի վերաբերյալ տեղեկություններ։ Նյութը կարող է ծառայել գրադարանավարներին, մանկավարժներին, մշակույթի ոլորտի աշխատակիցներին և ընթերցողներին՝ թեմատիկ միջոցառումներ, ցուցահանդեսներ, հիշատակի երեկոներ և կրթական ծրագրեր կազմակերպելու համար։ Հրատարակությունը նպաստում է պատմական հիշողության պահպանմանը, մշակութային արժեքների տարածմանը և տարբեր ժամանակաշրջանների կարևոր իրադարձությունների ու անհատների վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնմանը։

Лингвистика

Բազմաբնույթ տեղեկատու բառարանը նպատակ ունի մեկտեղելու արվեստների, գիտությունների և գեղեցիկ գրականության տարբեր ոլորտներին վերաբերող հասկացությունները, անուններն ու գիտելիքները՝ դրանք ներկայացնելով այբբենական կարգով։ Առաջին հատորն ընդգրկում է A–L տառերով սկսվող բառահոդվածները և ընթերցողին հնարավորություն է տալիս համակարգված ձևով ծանոթանալու տարբեր գիտակարգերի, մշակութային երևույթների, արվեստի ուղղությունների, գրական հասկացությունների և պատմական տեղեկությունների։ Բառարանի ընդգրկուն բնույթը ենթադրում է գիտելիքների լայն շրջանակ՝ ներառելով բնական գիտությունների, հասարակական գիտությունների, պատմության, փիլիսոփայության, գրականության և արվեստի վերաբերյալ նյութեր։ Այսպիսի հրատարակությունները կարևոր դեր են ունեցել գիտելիքի տարածման, ընդհանուր կրթական մակարդակի բարձրացման և տարբեր ոլորտների վերաբերյալ տեղեկությունների մատչելի ներկայացման գործում։ Այբբենական կառուցվածքը հեշտացնում է անհրաժեշտ հասկացությունների որոնումն ու համեմատական ուսումնասիրությունը՝ բառարանը դարձնելով օգտակար աղբյուր ինչպես ինքնակրթությամբ զբաղվող ընթերցողների, այնպես էլ ուսուցիչների, ուսանողների և հետազոտողների համար։ Հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև հայերեն գիտական և մշակութային բառարանագրության պատմության տեսանկյունից՝ արտացոլելով գիտելիքի տարբեր բնագավառները հայերենով ներկայացնելու և մասնագիտական հասկացությունների շրջանառությունն ընդլայնելու ձգտումը։

Биология

Մանրէաբանական և կենսատեխնոլոգիական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Իրանի երկրաջերմային աղբյուրներից և անապատային հողերից առանձնացված ջերմասեր բացիլների ուսումնասիրությանը՝ որպես ջերմակայուն և թթվակայուն α-ամիլազ ֆերմենտների արտադրիչներ։ Քննության են առնվում ծայրահեղ ջերմաստիճանային և շրջակա միջավայրի այլ անբարենպաստ պայմաններում բնակվող մանրէների կենսաբանական առանձնահատկությունները, դրանց հարմարվողական մեխանիզմները և կենսատեխնոլոգիական կիրառության հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ջերմասեր բացիլների մեկուսացման, մաքուր կուլտուրաների ստացման, ֆիզիոլոգիական ու կենսաքիմիական հատկությունների բնութագրման և ամիլոլիտիկ ակտիվության գնահատման մեթոդներին։ Վերլուծվում են α-ամիլազների արտադրության վրա աճեցման ջերմաստիճանի, միջավայրի թթվայնության, սննդանյութերի կազմի և մշակման այլ պայմանների հնարավոր ազդեցությունները։ Քննարկվում են արտադրվող ֆերմենտների կատալիտիկ ակտիվության, ջերմային կայունության, թթվային միջավայրում ակտիվության պահպանման և տարբեր ֆիզիկաքիմիական գործոնների նկատմամբ դիմադրողականության գնահատման մոտեցումները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են բարձր ֆերմենտային ակտիվությամբ մանրէային շտամների ընտրության, ֆերմենտների արտադրության պայմանների օպտիմալացման և դրանց հատկությունների համեմատական հետազոտության հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում ջերմակայուն և թթվակայուն α-ամիլազների կիրառական նշանակությանը օսլայի վերամշակման, սննդարդյունաբերության, կենսատեխնոլոգիական արտադրության և արդյունաբերական ֆերմենտային գործընթացների արդյունավետության բարձրացման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել մանրէաբանության, ֆերմենտաբանության, արդյունաբերական կենսատեխնոլոգիայի, կենսաքիմիայի և ծայրահեղ միջավայրերում բնակվող միկրոօրգանիզմների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Другие предметы

Մեթոդական հրատարակությունը նվիրված է գյուղական և շրջանային գրադարաններում տեղեկատու-մատենագիտական աշխատանքի կազմակերպման սկզբունքներին, գործնական մեթոդներին և գրադարանային սպասարկման արդյունավետության բարձրացման հարցերին։ Ներկայացվում են գրադարանների տեղեկատու-մատենագիտական գործունեության հիմնական ուղղությունները, ընթերցողների տեղեկատվական պահանջմունքների ուսումնասիրության եղանակները և անհրաժեշտ գրականության որոնման ու տրամադրման կազմակերպչական առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղեկատու գրականության հավաքածուների ձևավորմանը, մատենագիտական ցանկերի կազմմանը, գրացուցակների և քարտարանների վարմանը, ինչպես նաև գրադարանային ֆոնդերի վերաբերյալ տեղեկատվության համակարգմանը։ Քննարկվում են ընթերցողների հարցումներին պատասխանելու, թեմատիկ տեղեկանքներ պատրաստելու և գրականության ընտրության հարցում մասնագիտական աջակցություն ցուցաբերելու մեթոդները։ Կարևորվում են գյուղական բնակչության կրթական, մշակութային և մասնագիտական հետաքրքրությունների հաշվառումը, տեղական տեղեկատվական պահանջների բավարարումը և գրադարանի դերը համայնքի մշակութային կյանքում։ Անդրադարձ է կատարվում շրջանային գրադարանների մեթոդական աջակցության գործառույթներին, գյուղական գրադարանների հետ համագործակցությանը, աշխատանքային փորձի փոխանակմանը և գրադարանավարների մասնագիտական պատրաստվածության կատարելագործմանը։ Ներկայացվող մեթոդական մոտեցումները կարող են նպաստել մատենագիտական սպասարկման միասնական սկզբունքների կիրառմանը, գրադարանային ռեսուրսների նպատակային օգտագործմանը և ընթերցողների տեղեկատվական մշակույթի զարգացմանը։ Հրատարակությունն ունի գործնական նշանակություն հատկապես սահմանափակ ռեսուրսներով գործող գրադարանների համար՝ առաջարկելով տեղեկատու աշխատանքի կազմակերպման և կատարելագործման ընդհանուր ուղենիշներ։ Այն նախատեսված է գրադարանավարների, մատենագետների, գրադարանային համակարգի մեթոդիստների, մշակութային հաստատությունների աշխատակիցների և գրադարանագիտություն ուսումնասիրողների համար։