Աշխարհբեկ Քալանթարի հուշարձանապահպան գործունեությունը

Экономика

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում փոքր և միջին ձեռնարկությունների զարգացման միտումների, տնտեսական նշանակության և առկա հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում փոքր և միջին ձեռնարկատիրության դերն է ազգային տնտեսության զարգացման, զբաղվածության ապահովման, մրցակցային միջավայրի ձևավորման, եկամուտների ստեղծման և տարածաշրջանային տնտեսական ակտիվության բարձրացման գործում։ Ուսումնասիրությունը ՓՄՁ ոլորտը դիտարկում է որպես Հայաստանի տնտեսական համակարգի կարևոր բաղադրիչ, որի զարգացումը կարող է նպաստել տնտեսության դիվերսիֆիկացմանը, նոր աշխատատեղերի ստեղծմանը և տնտեսական աճի առավել ներառական բնույթին։ Աշխատանքում ներկայացվում է փոքր և միջին ձեռնարկությունների տնտեսական էությունը, դրանց առանձնահատկությունները և տարբերությունը խոշոր բիզնեսից։ Քննարկվում են ձեռնարկությունների չափորոշիչները, կազմակերպական ձևերը, գործունեության ոլորտները և տնտեսության մեջ դրանց ունեցած դերակատարումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ Հայաստանում ՓՄՁ կառուցվածքում գերակշռում են գերփոքր ձեռնարկությունները, ինչն իր հերթին առաջադրում է դրանց արտադրողականության բարձրացման, կայուն աճի և փոքր բիզնեսից միջին բիզնես անցման խթանման խնդիրներ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է ոլորտի զարգացման դինամիկայի ուսումնասիրությունը։ Վերլուծվում են ձեռնարկությունների թվի, տնտեսական ակտիվության, զբաղվածության, արտադրության և ծառայությունների ծավալների փոփոխությունները, ինչպես նաև տարբեր ոլորտներում դրանց բաշխվածությունը։ Ուսումնասիրվում է առևտրի, ծառայությունների, արտադրության, գյուղատնտեսության, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և այլ ուղղություններում փոքր ու միջին ձեռնարկությունների գործունեությունը։ Նման վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու այն ոլորտները, որտեղ ՓՄՁ-ներն ունեն զարգացման առավել մեծ ներուժ, ինչպես նաև այն հատվածները, որտեղ առկա են կառուցվածքային կամ մրցակցային սահմանափակումներ։ Հետազոտության առանցքային խնդիրներից մեկը ՓՄՁ-ների ֆինանսավորման հիմնահարցն է։ Փոքր և միջին ձեռնարկությունների համար ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիությունը հաճախ սահմանափակվում է վարկավորման պայմաններով, գրավի պահանջներով, տոկոսադրույքների մակարդակով, սեփական կապիտալի պակասով և ֆինանսական պատմության սահմանափակությամբ։ Այս պայմաններում ուսումնասիրվում են բանկային վարկավորման, պետական աջակցության ծրագրերի, երաշխիքային մեխանիզմների, ներդրումային ֆինանսավորման և ֆինանսավորման այլընտրանքային աղբյուրների զարգացման հնարավորությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ձեռնարկությունների կառավարման և մասնագիտական կարողությունների խնդրին։ Փոքր բիզնեսի կայուն աճը պահանջում է ֆինանսական պլանավորման, մարքեթինգի, վաճառքի, մարդկային ռեսուրսների կառավարման, ռազմավարական պլանավորման և ռիսկերի կառավարման համապատասխան հմտություններ։ Այդ պատճառով աշխատանքում կարևորվում են ձեռնարկատիրական կրթության, խորհրդատվական ծառայությունների և մասնագիտական վերապատրաստման հասանելիության ընդլայնման անհրաժեշտությունը։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում է նաև պետական քաղաքականության ազդեցությունը ՓՄՁ ոլորտի զարգացման վրա։ Պետական աջակցությունը կարող է ներառել ֆինանսական և հարկային գործիքներ, ձեռնարկատիրական կրթություն, արտահանման խթանում, նորարարությունների աջակցություն, տեխնոլոգիական արդիականացում և գործարար միջավայրի բարելավում։ Հայաստանի պետական քաղաքականության ներկայիս առաջնահերթությունների շարքում առանձնացվում են արտադրողականության և մրցունակության բարձրացումը, ֆինանսավորման հասանելիության ընդլայնումը, նորարարական ու թվային լուծումների ներդրումը, արտահանման խթանումը և մարզային ձեռնարկատիրության ակտիվացումը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է գործարար միջավայրի ուսումնասիրությունը։ Ձեռնարկությունների զարգացման վրա ազդեցություն են ունենում հարկային և մաքսային կարգավորումները, վարչարարության մակարդակը, իրավական դաշտի կանխատեսելիությունը, մրցակցային պայմանները, ենթակառուցվածքների հասանելիությունը և պետական կառույցների հետ փոխգործակցության արդյունավետությունը։ Այդ տեսանկյունից աշխատանքը կարող է բացահայտել այն վարչական և ինստիտուցիոնալ խոչընդոտները, որոնք սահմանափակում են ձեռնարկությունների ընդլայնման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում մարզային անհամաչափ զարգացման խնդիրը։ ՓՄՁ գործունեության տարածքային բաշխվածությունը Հայաստանում հավասարաչափ չէ, և մայրաքաղաքի ու մարզերի միջև առկա տնտեսական տարբերությունները կարող են ազդել ձեռնարկատիրական հնարավորությունների վրա։ Մարզերում փոքր բիզնեսի զարգացման համար կարևոր են ֆինանսական ռեսուրսների, ենթակառուցվածքների, մասնագիտական աշխատուժի, շուկաների և խորհրդատվական ծառայությունների հասանելիությունը։ Հետևաբար ուսումնասիրության մեջ կարևորվում է տարածաշրջանային ձեռնարկատիրության խթանումը և տեղական տնտեսական ներուժի արդյունավետ օգտագործումը։ Աշխատանքում անդրադարձ է կատարվում նաև ՓՄՁ-ների տեխնոլոգիական զարգացման և նորարարական ներուժի հարցերին։ Ժամանակակից մրցակցային միջավայրում ձեռնարկությունների համար կարևոր է արտադրական տեխնոլոգիաների արդիականացումը, թվային գործիքների կիրառումը, էլեկտրոնային առևտրի զարգացումը, բիզնես գործընթացների ավտոմատացումը և տվյալների արդյունավետ օգտագործումը։ Թվայնացումը կարող է նվազեցնել ծախսերը, բարձրացնել արտադրողականությունը և ընդլայնել հաճախորդների հասանելիության աշխարհագրությունը, սակայն դրա համար անհրաժեշտ են ֆինանսական ներդրումներ և համապատասխան մասնագիտական կարողություններ։ Հետազոտության մյուս կարևոր ուղղությունը ՓՄՁ-ների արտահանման ներուժի ուսումնասիրությունն է։ Միջազգային շուկաներ դուրս գալը կարող է մեծացնել ձեռնարկությունների վաճառքի ծավալները, նպաստել արտադրության ընդլայնմանը և բարձրացնել մրցունակությունը։ Միաժամանակ արտահանող ձեռնարկությունները բախվում են միջազգային չափանիշներին համապատասխանության, որակի հավաստագրման, լոգիստիկայի, շուկաների ուսումնասիրության, ֆինանսավորման և արտաքին շուկաների մասին տեղեկատվության հասանելիության խնդիրներին։ Այս հանգամանքները պահանջում են նպատակային պետական և մասնավոր աջակցության մեխանիզմներ։ Աշխատանքում կարևոր նշանակություն ունի նաև ՓՄՁ-ների դիմակայունության ուսումնասիրությունը։ Տնտեսական ճգնաժամերը, շուկայի արագ փոփոխությունները, գնաճային ճնշումները, մատակարարման շղթաների խափանումները և արտաքին տնտեսական անորոշությունները հատկապես մեծ ազդեցություն կարող են ունենալ փոքր բիզնեսի վրա՝ սահմանափակ ֆինանսական բուֆերների և շուկայի փոքր ծավալների պատճառով։ Հետևաբար ձեռնարկությունների երկարաժամկետ կայունության համար անհրաժեշտ է զարգացնել ռիսկերի կառավարման, ֆինանսական պլանավորման և բիզնեսի արագ վերակազմակերպման կարողությունները։ Հետազոտության շրջանակում քննարկվում է նաև ՓՄՁ-ների համագործակցության և ցանցային զարգացման նշանակությունը։ Ձեռնարկությունների միջև համագործակցությունը, կոոպերացիան, մատակարարման շղթաներում ինտեգրումը և խոշոր ընկերությունների հետ գործընկերային կապերի զարգացումը կարող են նպաստել արտադրողականության բարձրացմանը և նոր շուկաներ մուտք գործելուն։ Կարևորվում է նաև պետություն-մասնավոր հատված երկխոսությունը, որի միջոցով հնարավոր է բացահայտել գործարար միջավայրի կոնկրետ խնդիրները և մշակել դրանց լուծման առավել հասցեական մեխանիզմներ։ Աշխատանքը նաև հնարավորություն է տալիս գնահատելու ՓՄՁ զարգացման հեռանկարները Հայաստանում։ Դրանց շարքում կարևոր են ֆինանսական գործիքների բազմազանեցումը, տեխնոլոգիական վերազինումը, ձեռնարկատիրական կրթության զարգացումը, արտահանման ներուժի ընդլայնումը, նորարարությունների խթանումը, մարզային բիզնեսի ակտիվացումը և գործարար միջավայրի շարունակական բարելավումը։ Այս ուղղությունների համատեղ իրականացումը կարող է նպաստել փոքր ձեռնարկությունների կայուն աճին և դրանց աստիճանական անցմանը ավելի բարձր արտադրողականության և ավելացված արժեքի ստեղծման մակարդակ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը նպատակ ունի բացահայտելու Հայաստանում փոքր և միջին ձեռնարկությունների զարգացման հիմնական միտումները, գնահատելու դրանց տնտեսական և սոցիալական նշանակությունը, ուսումնասիրելու զարգացմանը խոչընդոտող ֆինանսական, կառավարչական, տեխնոլոգիական, շուկայական և ինստիտուցիոնալ խնդիրները և ներկայացնելու դրանց հաղթահարման հնարավոր ուղղությունները։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, ձեռնարկատերերի, բիզնեսի կառավարման մասնագետների, պետական կառավարման ներկայացուցիչների, ներդրողների, տնտեսական քաղաքականություն մշակողների, հետազոտողների և փոքր ու միջին բիզնեսի զարգացման խնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Экономика

Ֆիրմայի արդյունավետ և կայուն գործունեությունը մեծապես կախված է ճիշտ ղեկավարության մոդելի ընտրությունից, որը պետք է համապատասխան լինի կազմակերպության չափին, բնույթին, նպատակներին և աշխատակիցների կառուցվածքին: Առաջին հերթին պետք է գնահատել ֆիրմայի կառավարման կարիքները՝ պարզելով, թե որքան ավտորիտար կամ դինամիկ մոտեցում է անհրաժեշտ, ինչքան անկախություն և ինքնավարություն է տրվելու ստորաբաժանումներին և աշխատակիցներին, ինչպես նաև ինչպես կկազմակերպվի տեղեկատվության հոսքը և որոշումների կայացումը: Երկրորդ, կարևոր է հաշվի առնել կառավարման ոճերը՝ օրինակ՝ կենտրոնացված կառավարում, որտեղ հիմնական որոշումները կայացվում են վերևից ներքև, կամ դելեգացված կառավարման մոդել, որտեղ ստորաբաժանումները ավելի ազատ են գործում և որոշումներ կայացնում իրենց մակարդակով: Երրորդ, պետք է վերլուծել մարդկային ռեսուրսների հմտությունները, թիմային մշակույթը և հնարավոր փոփոխություններին հարմարվելու ունակությունը, քանի որ ընտրած կառավարման ոճը պետք է խթանի համագործակցություն, բարձրացնի աշխատակիցների մոտիվացիան և արդյունավետությունը: Չորրորդ, անհրաժեշտ է հաշվի առնել շուկայի, մրցակցության և տնտեսության փոփոխականությունը, քանի որ ճկուն և հարմարվող մոդելը ավելի արդյունավետ կլինի արագ փոփոխվող միջավայրում, իսկ կարծրատիպային մոդելը կարող է հարմար լինել կայուն և կանխատեսելի ոլորտներում: Ընդհանուր առմամբ, ֆիրմայի ղեկավարության տարբերակի ընտրությունը պետք է հիմնված լինի վերլուծության, փորձի, աշխատակիցների հոգեբանության և շուկայի պայմանների համադրության վրա, որպեսզի ապահովվի կառավարման արդյունավետություն, աճի հնարավորություններ և կազմակերպության զարգացման երկարաժամկետ կայունություն:

Экономика

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստան-ԱՊՀ երկրների առևտրաշրջանառության աճի ուղղությունների և հնարավորությունների վերլուծությանը՝ ընդգծելով տնտեսական համագործակցության ներկայիս կառուցվածքը, զարգացման միտումները և ընդլայնման ներուժը տարածաշրջանային ինտեգրացիայի շրջանակում։ Դիտարկվում են Հայաստանի արտաքին առևտրի հիմնական առանձնահատկությունները ԱՊՀ երկրների հետ հարաբերություններում՝ արտահանման և ներմուծման կառուցվածքը, հիմնական ապրանքային խմբերը և գործընկեր երկրների դերը առևտրային հոսքերի ձևավորման մեջ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Ռուսաստանի Դաշնության, Բելառուսի, Ղազախստանի և այլ ԱՊՀ պետությունների հետ տնտեսական կապերին, որտեղ ընդգծվում են էներգակիրների, արդյունաբերական ապրանքների, գյուղատնտեսական արտադրանքի և վերամշակված ապրանքների փոխանակման հիմնական ուղղությունները։ Աշխատանքում վերլուծվում են առևտրաշրջանառության աճի խոչընդոտները՝ ներառյալ լոգիստիկ սահմանափակումները, տրանսպորտային կապերի արդյունավետությունը, արժութային ռիսկերը և շուկաների կառուցվածքային անհամաչափությունները։ Միաժամանակ քննարկվում են զարգացման հնարավորությունները՝ ազատ առևտրի ռեժիմների ընդլայնում, տրանսպորտային միջանցքների բարելավում, թվային առևտրի և էլեկտրոնային հարթակների զարգացում, ինչպես նաև արտադրանքի դիվերսիֆիկացիա և բարձր ավելացված արժեք ունեցող ապրանքների արտահանման խթանում։ Ընդգծվում է նաև փոքր և միջին բիզնեսի դերի մեծացումը արտաքին շուկաներում և պետական աջակցության ծրագրերի կարևորությունը արտահանման խթանման քաղաքականության մեջ։ Նշվում է, որ Հայաստան-ԱՊՀ տնտեսական համագործակցության խորացումը կարող է նպաստել տարածաշրջանային տնտեսական կայունությանը, ներդրումային միջավայրի բարելավմանը և երկարաժամկետ տնտեսական աճի ապահովմանը։

Медицина

Աշխատությունը նվիրված է աճուկային ճողվածքի վիրաբուժական բուժման ժամանակ համապատասխան հերնիոպլաստիկայի մեթոդի ընտրության հիմնախնդրին։ Հետազոտության նպատակն է համեմատականորեն գնահատել վիրահատական տարբեր մոտեցումների արդյունավետությունը և բացահայտել այն գործոնները, որոնք պետք է հաշվի առնվեն կոնկրետ հիվանդի համար բուժման օպտիմալ մարտավարություն ընտրելիս։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են աճուկային ճողվածքների առաջացման մեխանիզմները, դասակարգումը, կլինիկական առանձնահատկությունները և վիրահատական բուժման հիմնական սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բաց և լապարոսկոպիկ միջամտությունների, ինչպես նաև ցանցային և առանց ցանցի տեխնիկաների համեմատությանը՝ հաշվի առնելով դրանց ցուցումները, սահմանափակումները և հնարավոր բարդությունները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հիվանդի տարիքին, ընդհանուր առողջական վիճակին, ճողվածքի չափին և տեղակայմանը, առաջնային կամ կրկնվող բնույթին, երկկողմանիությանը, նախկին վիրահատությունների պատմությանը և հետվիրահատական վերականգնման ակնկալվող ընթացքին։ Աշխատության մեջ կարող են վերլուծվել տարբեր վիրաբուժական մեթոդների անմիջական և երկարաժամկետ արդյունքները՝ ներառյալ ցավի ինտենսիվությունը, հիվանդանոցում գտնվելու տևողությունը, աշխատանքի և առօրյա ակտիվության վերականգնման արագությունը, հետվիրահատական բարդությունների հաճախականությունը և ճողվածքի կրկնության հավանականությունը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում քրոնիկ հետվիրահատական ցավի, վարակների, շճային կուտակումների և այլ հնարավոր անցանկալի հետևանքների կանխարգելմանն ու գնահատմանը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև վիրաբույժի փորձառության, կլինիկայի տեխնիկական հնարավորությունների և բուժման արժեքի ազդեցությանը վիրահատական մեթոդի ընտրության վրա։ Տարբեր տեխնիկաների համեմատական գնահատումը հնարավորություն է տալիս ձևավորելու անհատականացված մոտեցում, որի դեպքում վիրահատական եղանակը ընտրվում է ոչ միայն ընդհանուր ընդունված չափանիշների, այլև տվյալ հիվանդի կլինիկական առանձնահատկությունների համադրության հիման վրա։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել աճուկային ճողվածքի վիրաբուժական բուժման մարտավարության կատարելագործմանը, հետվիրահատական բարդությունների նվազեցմանը և բուժման երկարաժամկետ արդյունքների բարելավմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել ընդհանուր և որովայնային վիրաբույժներին, հերնոլոգիայի մասնագետներին, բժշկական բուհերի դասախոսներին, կլինիկական հետազոտողներին, ռեզիդենտներին և համապատասխան բժշկական ուղղություններով սովորող ուսանողներին։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է ծիրանի և թթի հումքի հիմքով ստացվող թունդ ալկոհոլային խմիչքների տեխնոլոգիական և կենսաքիմիական բնութագրերի գիտական գնահատմանը։ Հետազոտության կենտրոնում պատրաստի արտադրանքի բաղադրության, որակի և զգայական հատկությունների ձևավորման վրա պտղային հումքի կենսաքիմիական առանձնահատկությունների ու արտադրական գործընթացների ընդհանուր ազդեցությունն է։ Ծիրանն ու թութը դիտարկվում են որպես քիմիական բաղադրությամբ տարբեր պտղատեսակներ, որոնց բնական շաքարների, օրգանական թթուների, բուրավետ և այլ կենսաբանորեն ծագող միացությունների հարաբերակցությունը կարող է արտացոլվել վերջնական արտադրանքի հատկություններում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել հումքի հասունության և որակի ցուցանիշները, հիմնական ֆիզիկաքիմիական բնութագրերը և արտադրության ընթացքում տեղի ունեցող կենսաքիմիական փոխակերպումների ընդհանուր օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել պատրաստի արտադրանքի ցնդող և բուրավետ միացությունների կազմին, քանի որ դրանք նշանակալի դեր ունեն պտղային ծագման խմիչքների բույրի և ընդհանուր զգայական նկարագրի ձևավորման գործում։ Կարևորվում է նաև տարբեր խմբերի քիմիական բաղադրիչների գնահատումը՝ արտադրանքի որակի, իսկ որոշ միացությունների դեպքում նաև անվտանգության վերահսկման տեսանկյունից։ Տեխնոլոգիական գնահատումը կարող է ներառել տարբեր արտադրական գործոնների և հումքի առանձնահատկությունների համեմատական վերլուծություն՝ առանց արտադրության գործնական եղանակների նկարագրման։ Կենսաքիմիական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պարզաբանելու, թե ինչպես են սկզբնական հումքի բաղադրիչները փոփոխվում մշակման ընթացքում և ինչպիսի կապ կարող է գոյություն ունենալ դրանց ու վերջնական արտադրանքի որակական հատկանիշների միջև։ Ծիրանի և թթի հիմքով արտադրանքների համեմատական քննությունը կարող է բացահայտել յուրաքանչյուր հումքատեսակին բնորոշ քիմիական և զգայական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև որակի գնահատման համար նշանակալի ցուցանիշները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է սննդի քիմիայի, կենսաքիմիայի, սննդամթերքի որակի վերահսկման և պտղային հումքի տեխնոլոգիական ուսումնասիրության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով գիտականորեն բնութագրել տվյալ արտադրատեսակների բաղադրությունը, որակական առանձնահատկությունները և դրանց ձևավորման հիմնական գործոնները։

Лингвистика

Գիրքը նվիրված է մայրենի լեզվի քերականական համակարգի ուսումնասիրմանը և նախատեսված է լեզվի կառուցվածքի, կանոնների ու արտահայտչական հնարավորությունների ճանաչման համար։ Քերականությունը լեզվական գիտելիքների այն հիմնարար ոլորտն է, որն ուսումնասիրում է բառերի ձևափոխությունը, խոսքի մասերը, բառերի կապակցման եղանակները և նախադասությունների կառուցման սկզբունքները։ Մայրենի լեզվի քերականության իմացությունը նպաստում է գրավոր ու բանավոր խոսքի ճիշտ ձևավորմանը, լեզվական սխալների կանխմանը, մտքերի հստակ արտահայտմանը և ընթերցանության ու գրավոր հաղորդակցության հմտությունների զարգացմանը։ Նման ուսումնական աշխատություններում սովորաբար կարևորվում են քերականական կանոնների բացատրությունը, լեզվական ձևերի տարբերակումը, բառերի ու նախադասությունների կառուցվածքի ճանաչումը և տեսական գիտելիքների կիրառումը։ Հրատարակությունը կարևոր է հայերենի դասավանդման և լեզվական կրթության պատմության ուսումնասիրության համար՝ արտացոլելով մայրենի լեզվի համակարգված ուսուցման ու գրագիտության զարգացման ավանդույթները։ Այն կարող է հետաքրքրել հայոց լեզվի ուսուցիչներին, լեզվաբաններին, կրթության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ուսանողներին և հայերեն լեզվական ժառանգության ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։