Ազատագրական պայքարի ուղիներում. Գիրք IV

Медицина

Աշխատությունը նվիրված է մարդկային հույզերի և կրքերի ազդեցությանը մարդու առողջության ու օրգանիզմի բնականոն գործունեության վրա։ Այն ներկայացնում է հոգեկան և մարմնական վիճակների փոխկապակցվածության վերաբերյալ 19-րդ դարի բժշկական պատկերացումները՝ անդրադառնալով այն հարցին, թե ինչպես կարող են ուժեղ հուզական ապրումները, այդ թվում՝ վախը, բարկությունը, տխրությունը և ուրախությունը, անդրադառնալ մարդու ինքնազգացողության և առողջական վիճակի վրա։ Շարադրանքը նախատեսված է ընթերցողին առողջության պահպանման վերաբերյալ գիտելիքներ հաղորդելու և հոգեկան հավասարակշռության կարևորությունը բացատրելու համար։ Հրատարակությունը պատկանում է հայերեն բժշկական և հանրամատչելի գիտական գրականության այն շրջանակին, որի միջոցով 19-րդ դարում տարածվում էին մարդու օրգանիզմի, առողջապահության և հոգեկան ապրումների վերաբերյալ գիտելիքները։ Այն լույս է տեսել 1880 թվականին Թիֆլիսում՝ Համբարձում Էնֆիաճյանցի տպարանում, և բաղկացած է 35 էջից։ Գիրքը պատմական արժեք ունի հայ բժշկական գրականության, առողջապահական գիտելիքների տարածման և 19-րդ դարի հայերեն գիտական հրապարակումների ուսումնասիրության համար։

Психология

Մոտիվացիան մարդու վարքագիծը, գործունեությունը և նպատակային գործողությունները պայմանավորող ներքին և արտաքին գործոնների ամբողջությունն է, որը ուղղորդում է անհատին դեպի որոշակի նպատակների իրականացում։ Այն բացատրում է, թե ինչու և ինչպես է մարդը ընտրում կոնկրետ գործողություն, ինչն է նրան ստիպում սկսել, շարունակել կամ ավարտել որևէ գործունեություն։ Մոտիվացիայի էությունը կայանում է մարդու պահանջմունքների, հետաքրքրությունների, նպատակների և արժեքների համադրության մեջ, որոնք ձևավորում են գործունեության ներքին շարժիչ ուժը։ Մարդու մոտիվացիան կարող է պայմանավորված լինել ինչպես ներքին գործոններով, օրինակ՝ ինքնազարգացման ցանկությամբ, հաջողության հասնելու ձգտումով կամ հետաքրքրությամբ, այնպես էլ արտաքին գործոններով, ինչպիսիք են պարգևատրումը, սոցիալական ճանաչումը, պատիժը կամ նյութական շահը։ Մոտիվացիան կարևոր դեր ունի կրթության, աշխատանքի, սպորտի և հասարակական կյանքի բոլոր ոլորտներում, քանի որ այն բարձրացնում է արդյունավետությունը և նպաստում նպատակների իրականացմանը։ Մոտիվացիայի ձևերը հիմնականում բաժանվում են երկու խմբի՝ ներքին և արտաքին մոտիվացիա։ Ներքին մոտիվացիան առաջանում է մարդու ներսից և կապված է անձնական հետաքրքրությունների, հաճույքի և ինքնաիրացման հետ, օրինակ՝ երբ մարդը սովորում է նոր բաներ պարզապես հետաքրքրությունից դրդված։ Արտաքին մոտիվացիան պայմանավորված է արտաքին ազդեցություններով, ինչպիսիք են վարձատրությունը, գնահատականները, մրցանակները կամ հասարակական կարծիքը։ Բացի այդ, առանձնացվում են նաև դրական և բացասական մոտիվացիաներ, որտեղ դրականը հիմնված է պարգևների և խրախուսանքի վրա, իսկ բացասականը՝ պատժից կամ կորուստից խուսափելու վրա։ Մոտիվացիան կարող է նաև լինել կայուն կամ ժամանակավոր՝ կախված նրանից, թե որքան երկար է այն պահպանվում մարդու գործունեության ընթացքում։ Ժամանակակից կառավարման և հոգեբանության մեջ մեծ ուշադրություն է դարձվում աշխատողների մոտիվացիային, քանի որ այն անմիջականորեն ազդում է աշխատանքի արտադրողականության և կազմակերպության հաջողության վրա։

Математика

Մաթեմատիկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է օրթոգոնալ շարքերի տեսության և բազմաչափ բազմանդամային ինտերպոլյացիայի որոշ հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը՝ մաթեմատիկական անալիզի և մոտարկումների տեսության համատեքստում։ Քննության են առնվում օրթոգոնալ ֆունկցիաների համակարգերի հիմնական հատկությունները, օրթոգոնալ շարքերի կառուցման սկզբունքները, դրանց զուգամիտության և ֆունկցիաների ներկայացման հետ կապված տեսական խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում օրթոգոնալ շարքերի մասնակի գումարների վարքին, ֆունկցիաների մոտարկման ճշգրտությանը և տարբեր ֆունկցիոնալ տարածություններում զուգամիտության պայմանների ուսումնասիրությանը։ Վերլուծվում են բազմաչափ բազմանդամային ինտերպոլյացիայի մաթեմատիկական հիմքերը, ինտերպոլյացիոն հանգույցների ընտրության առանձնահատկությունները և մի քանի փոփոխականներից կախված ֆունկցիաների բազմանդամային ներկայացման հնարավորությունները։ Քննարկվում են ինտերպոլյացիոն բազմանդամների գոյության և միակության պայմանները, ինտերպոլյացիայի սխալի գնահատման մոտեցումները, ինչպես նաև օրթոգոնալ համակարգերի և բազմանդամային մոտարկումների միջև հնարավոր տեսական կապերը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են մաթեմատիկական ապացուցման, ֆունկցիոնալ անալիզի և մոտարկումների տեսության մեթոդների կիրառման հնարավորությունները՝ համապատասխան խնդիրների լուծման և տեսական արդյունքների ընդհանրացման նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում օրթոգոնալ շարքերի և բազմաչափ ինտերպոլյացիայի նշանակությանը թվային անալիզի, հաշվողական մաթեմատիկայի, մաթեմատիկական մոդելավորման և կիրառական խնդիրների լուծման գործընթացներում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել մաթեմատիկական անալիզի, ֆունկցիաների տեսության, մոտարկումների տեսության, թվային մեթոդների և բազմաչափ ինտերպոլյացիայի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, ասպիրանտների ու հետազոտողների համար։

Экономика

Գիտատնտեսագիտական և ագրարային բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի պտղաբուծության ոլորտում արտադրական գործընթացների և աշխատանքի կազմակերպման արդյունավետության բարձրացման հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը՝ տնտեսական նոր հարաբերությունների ձևավորման պայմաններում։ Վերլուծվում են պտղաբուծական տնտեսությունների արտադրական կառուցվածքը, աշխատանքային ռեսուրսների օգտագործումը, աշխատանքի բաժանումն ու կազմակերպումը, արտադրական ծախսերը և տնտեսական արդյունավետության վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում շուկայական հարաբերությունների զարգացման պայմաններում տնտեսավարման ձևերի փոփոխությանը, սեփականության տարբեր ձևերի ազդեցությանը և գյուղատնտեսական արտադրողների գործունեության կազմակերպման առանձնահատկություններին։ Քննարկվում են այգեգործական աշխատանքների պլանավորման, սեզոնային աշխատուժի արդյունավետ օգտագործման, տեխնիկական միջոցների կիրառման, արտադրողականության բարձրացման և արտադրանքի ինքնարժեքի նվազեցման հնարավորությունները։ Դիտարկվում են նաև արտադրության մասնագիտացման, համագործակցության, նյութական խրախուսման և կառավարման մեխանիզմների կատարելագործման ուղղությունները։ Կարևորվում է արտադրական ռեսուրսների նպատակային օգտագործումը և աշխատանքի կազմակերպման այնպիսի համակարգերի ձևավորումը, որոնք կարող են նպաստել պտղաբուծական տնտեսությունների մրցունակության ու եկամտաբերության բարձրացմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ագրարային տնտեսագետների, գյուղատնտեսական կազմակերպությունների ղեկավարների, ոլորտի հետազոտողների, կառավարման մասնագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Религия

1892 թվականին Կոստանդնուպոլսում հրատարակված այս՝ 222 էջից բաղկացած աշխատությունը, ըստ վերնագրի, նախատեսված է եղել 1893 թվականի կիրակիների ընթացքում կիրակնօրյա դպրոցներում դասավանդելու համար։ Վերնագիրը ներկայացված է օսմանյան թուրքերենի՝ հայատառ գրության ձևով և պարունակում է «կիրակի մէքթէպի»՝ կիրակնօրյա դպրոց, ինչպես նաև «տէրսլէրի»՝ դասեր բառերը։ Այս ձևակերպումը հուշում է, որ հրատարակությունը ուսումնական նյութերի ժողովածու է՝ նախատեսված տարվա կիրակնօրյա դասերի կազմակերպման և հաջորդականության համար։ Կիրակնօրյա դպրոցները քրիստոնեական համայնքներում կարևոր դեր են ունեցել կրոնական գիտելիքների փոխանցման, Աստվածաշնչյան պատմությունների ուսումնասիրման, բարոյական դաստիարակության և համայնքային ինքնության պահպանման գործում։ Նման դասագրքերը կարող էին պարունակել աստվածաշնչյան ընթերցանության նյութեր, քրիստոնեական ուսմունքի բացատրություններ, բարոյական խրատներ, աղոթքներ և տարվա տարբեր կիրակիներին համապատասխան դասերի ծրագիր։ 1892 թվականին հրատարակված լինելը և 1893 թվականի կիրակիների համար նախատեսված լինելը վկայում են, որ այն կազմվել է նախապես՝ հաջորդ տարվա ուսումնական կարիքները հոգալու նպատակով։ Կոստանդնուպոլիսը XIX դարի վերջին բազմալեզու և բազմադավան քաղաք էր, որտեղ տարբեր քրիստոնեական համայնքներ ունեին իրենց կրթական և կրոնական կազմակերպությունները։ Այնուամենայնիվ, միայն վերնագրի հիման վրա հնարավոր չէ հաստատել, թե որ համայնքի կամ դավանանքի կիրակնօրյա դպրոցի համար է նախատեսված եղել այս ժողովածուն, ինչ լեզվով են շարադրված դասերը և ինչպես է կազմակերպված դրանց բովանդակությունը։ Այս հրատարակությունը կարող է արժեքավոր աղբյուր լինել Օսմանյան կայսրության հայ և այլ քրիստոնյա համայնքների կրթական կյանքի, կրոնական ուսուցման և XIX դարի վերջի դպրոցական գրականության ուսումնասիրության համար։

Экономика

Տնտեսագիտական, միջազգային տնտեսական հարաբերությունների և եվրոպական ինտեգրման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության՝ Եվրոպական միության հետ տնտեսական ինտեգրման հնարավորությունների, նախադրյալների և հիմնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տնտեսական ինտեգրման տեսական հիմունքները, տարածաշրջանային տնտեսական համագործակցության ձևերը և միջազգային տնտեսական համակարգում ինտեգրացիոն գործընթացների նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի և Եվրոպական միության տնտեսական հարաբերությունների զարգացման նախադրյալներին, առևտրատնտեսական համագործակցության ուղղություններին և երկկողմ տնտեսական կապերի խորացման հնարավորություններին։ Վերլուծվում են արտաքին առևտրի կառուցվածքը, արտահանման և ներմուծման առանձնահատկությունները, ներդրումային միջավայրի բարելավման հնարավորությունները և եվրոպական շուկաներում հայկական արտադրանքի մրցունակության բարձրացման հիմնախնդիրները։ Քննարկվում են տնտեսական օրենսդրության և կարգավորող չափանիշների համապատասխանեցման, տեխնիկական ստանդարտների ներդրման, մաքսային ընթացակարգերի կատարելագործման և գործարար միջավայրի զարգացման հետ կապված հարցերը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել Եվրոպական միության տնտեսական քաղաքականության հիմնական սկզբունքները, Հայաստանի հետ կնքված համագործակցության համաձայնագրերը, տնտեսական բարեփոխումների ուղղությունները և եվրոպական ինտեգրման միջազգային փորձը։ Անդրադարձ է կատարվում Հայաստանի՝ Եվրասիական տնտեսական միության անդամակցությունից բխող պարտավորությունների և Եվրոպական միության հետ տնտեսական համագործակցության խորացման հնարավոր փոխազդեցություններին, ինչպես նաև իրավական ու ինստիտուցիոնալ սահմանափակումներին։ Կարևորվում են տնտեսական զարգացման, արտահանման շուկաների բազմազանեցման, ներդրումների ներգրավման, արտադրության արդիականացման և միջազգային տնտեսական մրցունակության բարձրացման հեռանկարները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել միջազգային տնտեսագիտության, արտաքին տնտեսական քաղաքականության, եվրոպական ինտեգրման, պետական տնտեսական կառավարման և Հայաստանի Հանրապետության տնտեսական զարգացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։