Ազգաբանական ուսումնասիրություններ – 2

Педагогика

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է դեկորատիվ-կիրառական արվեստի դասընթացների, խմբակների և ֆակուլտատիվ պարապմունքների միջոցով սովորողների գեղարվեստական-ստեղծագործական կարողությունների զարգացման ուսումնասիրությանը։ Աշխատության կենտրոնում այն մանկավարժական պայմաններն ու մեթոդներն են, որոնց կիրառմամբ հնարավոր է խթանել սովորողների ստեղծագործական մտածողությունը, գեղագիտական ընկալումը, երևակայությունը, ինքնուրույնությունը և գործնական հմտությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում է դեկորատիվ-կիրառական արվեստի կրթական ներուժը՝ հաշվի առնելով դրա կապը մշակութային ժառանգության, ստեղծագործական ինքնարտահայտման և սովորողի անհատական զարգացման հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարբեր նյութերի, տեխնիկաների և ստեղծագործական առաջադրանքների կիրառմանը, որոնք հնարավորություն են տալիս սովորողներին ոչ միայն յուրացնել գործնական հմտություններ, այլև ինքնուրույն գաղափարներ ձևավորել և դրանք վերածել գեղարվեստական աշխատանքների։ Քննության են առնվում խմբակային և արտադասարանային գործունեության կազմակերպման առանձնահատկությունները, ուսուցման մեթոդների ընտրությունը, ստեղծագործական միջավայրի ձևավորումը և սովորողների անհատական կարողությունների հաշվառումը։ Աշխատության մեջ կարևորվում է ուսուցչի դերը՝ որպես ստեղծագործական գործընթացը ուղղորդող և սովորողի նախաձեռնողականությունը խթանող մասնագետի, ինչպես նաև սովորողների ակտիվ մասնակցությունը սեփական ստեղծագործական արդյունքի ձևավորման գործընթացում։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև ստեղծագործական ունակությունների զարգացման չափանիշներին, սովորողների աշխատանքների գնահատման սկզբունքներին և առաջընթացի դիտարկման հնարավոր մեթոդներին։ Դեկորատիվ-կիրառական արվեստի պարապմունքները դիտարկվում են ոչ միայն որպես գեղարվեստական հմտությունների ձևավորման միջոց, այլև որպես սովորողների գեղագիտական ճաշակի, աշխատասիրության, համառության, մանր մոտորիկայի, համագործակցության և մշակութային արժեքների նկատմամբ հետաքրքրության զարգացման արդյունավետ միջավայր։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու արտադասարանային գեղարվեստական գործունեության մանկավարժական հնարավորությունները և մշակելու սովորողների գեղարվեստական-ստեղծագործական կարողությունների զարգացմանն ուղղված առավել արդյունավետ մոտեցումներ։ Այն կարող է օգտակար լինել մանկավարժների, արվեստի ուսուցիչների, խմբակավարների, կրթական ծրագրեր մշակողների, մանկավարժական բուհերի ուսանողների, հետազոտողների և դեկորատիվ-կիրառական արվեստի միջոցով երեխաների ստեղծագործական զարգացման խնդիրներով հետաքրքրվող մասնագետների համար։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է գնաճի զսպման քաղաքականության դերի և նշանակության ուսումնասիրությանը տնտեսության մակրոտնտեսական կայունության ապահովման գործընթացում։ Քննության են առնվում գնաճի տնտեսական էությունը, դրա առաջացման հիմնական պատճառները, դրսևորման ձևերը և սոցիալ-տնտեսական հետևանքները։ Վերլուծվում են պահանջարկի և առաջարկի փոփոխությունների, դրամական զանգվածի, արտադրական ծախսերի, փոխարժեքի, ներմուծվող ապրանքների գների և գնաճային սպասումների ազդեցությունները ընդհանուր գների մակարդակի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դրամավարկային քաղաքականության գործիքներին, տոկոսադրույքների կարգավորմանը, փողի առաջարկի կառավարմանը և գնաճային սպասումների վերահսկման մեխանիզմներին։ Քննարկվում է նաև հարկաբյուջետային քաղաքականության դերը գնաճային ճնշումների մեղմման գործում՝ պետական ծախսերի, հարկային քաղաքականության և բյուջետային հավասարակշռության տեսանկյունից։ Դիտարկվում է գնաճի զսպման միջոցառումների ազդեցությունը տնտեսական աճի, զբաղվածության, ներդրումային ակտիվության, բնակչության իրական եկամուտների և սպառողական վարքագծի վրա։ Կարևորվում է հակագնաճային միջոցառումների հավասարակշռված իրականացումը, քանի որ գների կայունության ապահովմանն ուղղված քաղաքականությունը կարող է փոխկապակցված լինել տնտեսական ակտիվության և ֆինանսական պայմանների փոփոխությունների հետ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև գնաճի կանխատեսման, տնտեսական ցուցանիշների մշտադիտարկման և համապատասխան քաղաքական որոշումների արդյունավետության գնահատման մեթոդներին։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու գնաճի կարգավորման և տնտեսական կայունության միջև առկա փոխկապակցվածությունները, ինչպես նաև դիտարկելու հակագնաճային քաղաքականության իրականացման հնարավոր մոտեցումները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, ֆինանսիստների, մակրոտնտեսական քաղաքականության մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Информатика

Այս թեման վերաբերում է սինթետիկ ապերտուրով ռադարային համակարգերում (SAR՝ Synthetic Aperture Radar) մշակվող ազդանշանների մոդելավորման և իմիտացիայի մեթոդների մշակմանը, որի նպատակն է վերարտադրել իրական ռադարային տվյալների ձևավորման ֆիզիկական և ազդանշանային գործընթացները՝ փորձարարական, հաշվարկային կամ ալգորիթմական միջավայրում։ SAR համակարգերում պատկերի ձևավորումը հիմնված է շարժվող հարթակի (օրինակ՝ արբանյակ կամ ինքնաթիռ) կողմից հավաքվող հետադարձ ցրված ռադիոազդանշանների համադրման վրա, որտեղ սինթետիկ ապերտուրի գաղափարը թույլ է տալիս բարձր լուծաչափով պատկերում ստանալ՝ առանց ֆիզիկական մեծ ալեհավաքի։ Մոդելավորման գործընթացը ներառում է էլեկտրամագնիսական ալիքների տարածման, օբյեկտներից անդրադարձման, փուլային և ամպլիտուդային փոփոխությունների, ինչպես նաև աղմուկի և միջամտությունների հաշվառում։ Իմիտացիոն մեթոդները հաճախ հիմնվում են թվային սիմուլյացիաների, Մոնտե-Կառլո մոտեցումների, ժամանակային և հաճախականային տիրույթներում ազդանշանների վերարտադրման, ինչպես նաև ռադարային վերադարձի մաթեմատիկական մոդելների վրա։ Այս մոտեցումների նախագծումը պահանջում է ազդանշանների մշակման առաջադեմ ալգորիթմների կիրառում՝ ներառյալ ֆուրիեի փոխակերպումներ, մատչելի ֆիլտրավորում, դոպլերյան էֆեկտի մոդելավորում և համահունչ ինտեգրում։ Արդյունքում ստացված մոդելները կիրառվում են ինչպես ռազմական և հեռահար զոնդավորման համակարգերում, այնպես էլ երկրաբանական հետազոտություններում, աղետների մոնիթորինգում և օբյեկտների ճանաչման խնդիրներում՝ ապահովելով SAR տեխնոլոգիայի արդյունավետ փորձարկում և կատարելագործում առանց իրական թռիչքային փորձերի անհրաժեշտության։

История

Издание представляет собой биографический и научно-исторический очерк, посвящённый двум арменистам — исследователям армянской истории, языка и культуры, внесшим вклад в развитие армяноведения как научной дисциплины; в работе рассматриваются их научные труды, основные направления исследований, участие в изучении армянских рукописей, языка, фольклора и исторических источников, а также их роль в формировании академической традиции востоковедения; особое внимание уделяется сравнительному анализу их подходов, методологии и научного наследия, а также влиянию их работ на развитие гуманитарных наук и изучение армянского культурного наследия.

Другие предметы

Այս մեթոդական ձեռնարկը նախատեսված է գրադարանավարների համար և ներկայացնում է ընթերցողների հետ աշխատանքի կազմակերպման, տեղեկատվական-լուսավորչական գործունեության և գրադարանային միջոցառումների պլանավորման մեթոդական մոտեցումները՝ խորհրդային ժամանակաշրջանի գաղափարական և մշակութային քաղաքականության շրջանակներում։ Աշխատությունում ներկայացվում են թեմատիկ ցուցահանդեսների, գրական ակնարկների, ընթերցողական քննարկումների, մատենագիտական տեղեկությունների և այլ գրադարանային միջոցառումների կազմակերպման սկզբունքները՝ նպատակ ունենալով նպաստել համապատասխան ժամանակաշրջանի քաղաքական և հասարակական թեմաների լուսաբանմանը։ Գրքում ընդգրկված են գործնական հանձնարարականներ, աշխատանքի կազմակերպման օրինակներ և մեթոդական առաջարկություններ, որոնք արտացոլում են խորհրդային գրադարանային համակարգի գործունեության առանձնահատկությունները և ընթերցողների հետ աշխատանքի ձևերը։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում գրադարանագիտության, տեղեկատվական գործի, մշակույթի պատմության, խորհրդային հասարակական կյանքի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների, ուսանողների և գրադարանային ոլորտի աշխատակիցների համար՝ որպես տվյալ ժամանակաշրջանի մասնագիտական և պատմական սկզբնաղբյուր։

Лингвистика

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է հայերենի բարբառներում բայական եղանակաժամանակային համակարգերի զուգադրական ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել տարբեր բարբառներում բայի քերականական ձևերի, եղանակների և ժամանակային հարաբերությունների ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Աշխատության կենտրոնում բայական համակարգն է՝ որպես լեզվի քերականական կառուցվածքի առավել բարդ և բազմաշերտ ոլորտներից մեկը։ Հայերենի բարբառները, պահպանելով ընդհանուր լեզվական հիմքը, դարերի ընթացքում զարգացել են տարբեր պատմական, աշխարհագրական և սոցիալ-մշակութային պայմաններում, ինչի հետևանքով դրանցում ձևավորվել են բայական ձևավորման և ժամանակային իմաստների արտահայտման յուրահատուկ առանձնահատկություններ։ Զուգադրական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս այդ տարբերությունները դիտարկել համակարգված կերպով՝ միաժամանակ բացահայտելով դրանց ընդհանուր հիմքը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից մեկը բայական եղանակների համակարգի քննությունն է։ Եղանակը բայի այն քերականական կարգերից է, որի միջոցով արտահայտվում է գործողության կամ դրության նկատմամբ խոսողի վերաբերմունքը, ինչպես նաև գործողության իրականության, հնարավորության, ցանկության, հրամայականության կամ այլ իմաստային հարաբերությունները։ Բարբառներում այդ իմաստների արտահայտման եղանակները կարող են տարբեր լինել ինչպես ձևաբանական միջոցներով, այնպես էլ օժանդակ բայերի, մասնիկների և կառուցվածքային այլ միջոցների կիրառությամբ։ Հետևաբար յուրաքանչյուր բարբառի համակարգի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս բացահայտել ինչպես ընդհանուր հայերենյան օրինաչափությունները, այնպես էլ տեղային առանձնահատկությունները։ Աշխատության մյուս առանցքային խնդիրն է բայական ժամանակների ուսումնասիրությունը։ Ժամանակային ձևերը ցույց են տալիս գործողության կամ դրության հարաբերությունը խոսքի պահի, անցյալի կամ ապագայի նկատմամբ։ Հայերենի տարբեր բարբառներում ժամանակային իմաստների արտահայտությունը կարող է ունենալ տարբեր կառուցվածքային և գործառական առանձնահատկություններ։ Որոշ դեպքերում նույն ժամանակային կամ եղանակային իմաստը կարող է արտահայտվել տարբեր ձևերով, իսկ նույն ձևը տարբեր բարբառներում կարող է ձեռք բերել լրացուցիչ իմաստային երանգներ։ Այդ տարբերությունների համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ պատկերացնել հայերենի բարբառային քերականության կառուցվածքը։ Զուգադրական ուսումնասիրության կարևոր առավելությունն այն է, որ այն հնարավորություն է տալիս ոչ միայն առանձին բարբառների նկարագրություն կատարել, այլև դրանք համեմատել ընդհանուր համակարգի շրջանակում։ Այս մոտեցմամբ հնարավոր է առանձնացնել ձևաբանական զուգահեռները, ընդհանուր քերականական կառուցվածքները, տարբերակային ձևերը և այն երևույթները, որոնք բնորոշ են միայն որոշ բարբառների։ Նման վերլուծությունը հատկապես արժեքավոր է հայերենի պատմական զարգացման ուսումնասիրության համար, քանի որ ժամանակակից բարբառներում պահպանված բազմաթիվ ձևեր կարող են վկայել լեզվի ավելի հին վիճակների մասին։ Բայական համակարգի ուսումնասիրության ընթացքում կարևոր նշանակություն ունի նաև օժանդակ բայերի և բարդ ժամանակաձևերի քննությունը։ Հայերենի բարբառներում օժանդակ բաղադրիչների կիրառությունը կարող է տարբերվել գրական հայերենից կամ միմյանցից՝ առաջացնելով ժամանակային և եղանակային տարբեր կառուցվածքներ։ Այդ ձևերի գործառական քննությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալ, թե ինչպես են բարբառային խոսքում կառուցվում գործողության ժամանակային հաջորդականությունը, տևականությունը, ավարտվածությունը, կրկնությունը կամ հնարավորությունը։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է նաև ժխտական ձևերի վերլուծությունը։ Բայական ժխտումը տարբեր բարբառներում կարող է ունենալ առանձնահատուկ ձևաբանական և շարահյուսական կառուցվածք, իսկ ժխտական մասնիկների և օժանդակ բաղադրիչների փոխհարաբերությունը կարող է կարևոր տեղեկություններ տալ տվյալ բարբառի քերականական համակարգի մասին։ Այս հարցերի զուգադրական քննությունը թույլ է տալիս ավելի ամբողջական ներկայացնել բայական ձևերի գործառական համակարգը։ Աշխատության մեջ կարող է կարևոր տեղ զբաղեցնել նաև ձևաբանական և իմաստաբանական մակարդակների փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը։ Բայական ձևի կառուցվածքը ինքնին ամբողջությամբ չի բացահայտում դրա գործառույթը, քանի որ նույն ձևը տարբեր խոսքային միջավայրերում կարող է արտահայտել տարբեր ժամանակային կամ եղանակային իմաստներ։ Հետևաբար բարբառային նյութի ուսումնասիրության ժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել ոչ միայն ձևերի կառուցվածքը, այլև դրանց կիրառության համատեքստը։ Այսպիսի մոտեցումը հնարավորություն է տալիս տարբերակել ձևական համընկնումները և իրական գործառական նույնությունները։ Բարբառային բայական համակարգերի ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև հայերենի պատմական քերականության համար։ Բարբառները հաճախ պահպանել են հնագույն քերականական հատկանիշներ, որոնք գրական լեզվում հետագայում փոխվել կամ դուրս են եկել գործածությունից։ Միաժամանակ որոշ բարբառներում ձևավորվել են նորարարություններ, որոնք արտացոլում են լեզվի շարունակական զարգացման գործընթացը։ Այդ պատճառով բարբառային նյութի համեմատական ուսումնասիրությունը կարող է օգնել վերականգնելու հայերենի քերականական համակարգի զարգացման տարբեր փուլերը և հասկանալու ձևաբանական փոփոխությունների ուղղությունները։ Թեման կարևոր է նաև հայ բարբառագիտության համար, քանի որ բայական համակարգը բարբառների դասակարգման և փոխհարաբերությունների ուսումնասիրության արժեքավոր չափանիշներից է։ Բայական ձևերի տարածման աշխարհագրությունը, դրանց կառուցվածքային տարբերությունները և ընդհանուր հատկանիշները կարող են լրացուցիչ տվյալներ տրամադրել բարբառների միջև պատմական կապերի և փոխազդեցությունների վերաբերյալ։ Այդ տվյալները կարող են համադրվել հնչյունաբանական, բառապաշարային և շարահյուսական առանձնահատկությունների հետ՝ հայերենի բարբառային բազմազանության ավելի ամբողջական պատկերը ստանալու համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի համադրել հայերենի տարբեր բարբառների բայական եղանակաժամանակային համակարգերը, բացահայտել դրանց կառուցվածքային և գործառական առանձնահատկությունները և ցույց տալ ընդհանուր հայերենյան համակարգի շրջանակում դրանց փոխհարաբերությունները։ Այն ունի ինչպես տեսական, այնպես էլ գործնական նշանակություն՝ նպաստելով հայերենի բարբառների, պատմական քերականության և ժամանակակից հայերենագիտության զարգացմանը։ Թեման կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, հայագետներին, բարբառագետներին, քերականագետներին, բանասերներին, հայոց լեզվի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։