Ազգային ժողովի արձանագրություններ, 16-րդ նիստ

Лингвистика

Այս ուսումնասիրությունը վերլուծում է արդի գրական հայերենի արևելահայերեն և արևմտահայերեն տարբերակների հնչերանգային առանձնահատկությունները՝ փորձառական-զուգադրական մոտեցմամբ՝ ընդգծելով դրանց պրոսոդիկ համակարգերի կառուցվածքային և գործառական տարբերությունները։ Նշվում է, որ հնչերանգը որպես խոսքի երաժշտական կողմ ներառում է տոնային շարժումները, շեշտադրության կազմակերպումը, ռիթմիկ կառուցվածքը և ինտոնացիոն մոդելները, որոնք տարբեր կերպ են դրսևորվում երկու գրական տարբերակներում։ Վերլուծվում է, որ արևելահայերենում հնչերանգային համակարգը բնութագրվում է համեմատաբար կայուն ինտոնացիոն կոնտուրներով, շեշտի ավելի հստակ տեղակայմամբ և խոսքի մեղմ տոնային տատանումներով, մինչդեռ արևմտահայերենում հաճախ նկատվում է ավելի արտահայտիչ մեղեդայնություն, ինտոնացիոն բազմազանություն և խոսքի ռիթմիկ ավելի ընդգծված կառուցվածք։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում փորձառական տվյալների վրա, որոնք ցույց են տալիս, որ նույն հաղորդակցական իրավիճակներում երկու տարբերակների հնչերանգային ձևերը կարող են տարբեր ընկալողական և էմոցիոնալ ազդեցություն ունենալ լսողի վրա։ Նշվում է նաև, որ հնչերանգային տարբերությունները պայմանավորված են ինչպես պատմական զարգացման առանձնահատկություններով, այնպես էլ տարբեր բարբառային հիմքերի ազդեցությամբ, որոնք ձևավորել են յուրաքանչյուր տարբերակի պրոսոդիկ համակարգի յուրահատկությունները։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ արևելահայերեն և արևմտահայերեն տարբերակների հնչերանգային համակարգերը ներկայացնում են նույն լեզվի ներսում ձևավորված տարբեր պրոսոդիկ մոդելներ՝ պահպանելով ընդհանուր կառուցվածքային հիմքը, բայց տարբերվելով արտահայտչական և ընկալողական բնութագրերով։

Другие предметы

Այս աշխատությունը նվիրված է Սյունիքի մարզի լեռնային և բարձրլեռնային բնակավայրերի վերականգնման ու կայուն զարգացման գործընթացում զբոսաշրջության դերի համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում են տարածաշրջանի բնական, պատմամշակութային և սոցիալ-տնտեսական ռեսուրսները՝ գնահատելով դրանց ներուժը զբոսաշրջային համակարգի ձևավորման և արդյունավետ կառավարման տեսանկյունից։ Հեղինակը ներկայացնում է լեռնային բնակավայրերի զարգացման հիմնական մարտահրավերները, բնակչության արտահոսքի, ենթակառուցվածքների, զբաղվածության և տնտեսական ակտիվության խնդիրները, ինչպես նաև առաջարկում է դրանց հաղթահարման գործնական և ռազմավարական մոտեցումներ՝ հիմնված զբոսաշրջության զարգացման վրա։ Անդրադարձ է կատարվում էկոտուրիզմի, մշակութային, գյուղական, արկածային և համայնքային զբոսաշրջության հնարավորություններին, դրանց ազդեցությանը տեղական տնտեսության աշխուժացման, աշխատատեղերի ստեղծման, մշակութային ժառանգության պահպանման և բնակավայրերի կենսունակության բարձրացման վրա։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև պետական քաղաքականության, տարածքային պլանավորման, ներդրումային ծրագրերի, համայնքների մասնակցության և կայուն զարգացման սկզբունքների կիրառման հարցերը՝ ձևավորելով համալիր պատկերացում զբոսաշրջության միջոցով լեռնային բնակավայրերի երկարաժամկետ զարգացման հնարավորությունների մասին։ Գիրքը նախատեսված է աշխարհագրության, զբոսաշրջության, տարածաշրջանային զարգացման, տնտեսագիտության և հանրային կառավարման ոլորտների մասնագետների, գիտաշխատողների, ուսանողների, ինչպես նաև տեղական ինքնակառավարման և զարգացման ծրագրերի իրականացմամբ հետաքրքրված ընթերցողների համար։

Психология

Այս աշխատանքը նվիրված է ինքնիրացման գործընթացի հոգեբանական նախադրյալների ուսումնասիրությանը ծնողական դեպրիվացիայի պայմաններում՝ դիտարկելով մանկության վաղ շրջանի էմոցիոնալ զրկանքը որպես անհատի անձնային զարգացման, ինքնագիտակցության ձևավորման և հոգեբանական կայունության վրա ազդող կարևոր գործոն։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են ծնողական դեպրիվացիայի տարբեր ձևերը՝ ներառյալ էմոցիոնալ անտեսումը, ֆիզիկական և սոցիալական աջակցության բացակայությունը, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը երեխայի կապվածության (attachment) համակարգի, ինքնագնահատականի և ներքին անվտանգության զգացման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հոգեբանական մեխանիզմներին, որոնք պայմանավորում են ինքնիրացման կարողությունների ձևավորումը կամ սահմանափակումը՝ ընդգծելով մոտիվացիոն համակարգերի խաթարումը, հուզական կարգավորման դժվարությունները և միջանձնային հարաբերությունների կառուցման բարդությունները։ Քննարկվում են նաև պաշտպանական և փոխհատուցող մեխանիզմները, որոնք կարող են մեղմել դեպրիվացիայի բացասական ազդեցությունը՝ ներառյալ սոցիալական աջակցության ցանցերը, կրթական միջավայրը և հոգեթերապևտիկ միջամտությունները։ Աշխատությունը եզրակացնում է, որ ինքնիրացումը ծնողական դեպրիվացիայի պայմաններում ձևավորվում է բարդ և բազմագործոն ազդեցությունների ներքո, և դրա հաջող իրականացումը մեծապես կախված է ինչպես վաղ միջավայրի որակից, այնպես էլ հետագա հոգեբանական վերականգնման հնարավորություններից:

Право

Գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի միջնադարյան իրավունքի զարգացման և առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը Ժ-ԺԳ դարերի ընթացքում։ Այս ժամանակաշրջանը հայկական իրավական մտքի և իրավակարգավորման պատմության մեջ կարևոր փուլ է, քանի որ այն ընդգրկում է քաղաքական, սոցիալական և տնտեսական նշանակալի փոփոխությունների ժամանակաշրջան, երբ հայկական տարբեր իշխանություններում և թագավորություններում ձևավորվում ու կիրառվում էին հասարակական հարաբերությունները կարգավորող բազմաբնույթ իրավական նորմեր։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակն է ներկայացնել միջնադարյան հայկական իրավունքի աղբյուրները, դրա հիմնական ճյուղերն ու ինստիտուտները, ինչպես նաև պարզել դրանց ձևավորման վրա ազդած պատմական և հասարակական գործոնները։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է իրավական աղբյուրների ուսումնասիրությունը։ Դրանց թվում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն հայկական իրավագիտական երկերը, եկեղեցական կանոնները, աշխարհիկ իշխանությունների իրավական ակտերը, դատական և վարչական պրակտիկային վերաբերող նյութերը, ինչպես նաև ժամանակագրական ու պատմագրական աղբյուրներում պահպանված տեղեկությունները։ Այդ աղբյուրների համադրումը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու այն իրավական միջավայրը, որի պայմաններում կարգավորվում էին հասարակության տարբեր շերտերի փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել եկեղեցական և աշխարհիկ իրավունքի փոխհարաբերությանը։ Միջնադարյան հայկական հասարակության մեջ Հայ եկեղեցին կարևոր դեր էր կատարում ոչ միայն հոգևոր, այլև հասարակական և իրավական կյանքում։ Կանոնական իրավունքի նորմերը կարգավորում էին ամուսնության, ընտանիքի, ժառանգության, բարոյական վարքի և եկեղեցական հարաբերությունների մի շարք հարցեր, իսկ աշխարհիկ իրավական կարգավորումները վերաբերում էին սեփականությանը, պարտավորություններին, հանցագործություններին, պատժին և այլ հասարակական հարաբերություններին։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև սեփականության և հողատիրության իրավական հարաբերությունները, քանի որ միջնադարյան հասարակության տնտեսական կառուցվածքում հողը հիմնական հարստություններից էր։ Կարևոր են նաև ժառանգության, պայմանագրային հարաբերությունների, պարտավորությունների և առևտրային գործունեության իրավական կարգավորումները, որոնք արտացոլում են ժամանակաշրջանի տնտեսական կյանքի առանձնահատկությունները։ Քրեական իրավունքի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու միջնադարյան հասարակության կողմից վտանգավոր համարվող արարքների շրջանակը, դրանց համար նախատեսված պատժատեսակները և պատժի կիրառման սկզբունքները։ Կարող են դիտարկվել նաև դատավարական գործընթացների առանձնահատկությունները, ապացույցների տեսակները, դատարանների իրավասությունը և դատական իշխանության իրականացման ձևերը։ Իրավական համակարգի զարգացման ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս նկատել, որ միջնադարյան հայկական իրավունքը ձևավորվել է ինչպես տեղական իրավական ավանդույթների, այնպես էլ քրիստոնեական, բյուզանդական և տարածաշրջանային իրավական մշակույթների ազդեցության պայմաններում։ Միաժամանակ այն պահպանել է սեփական առանձնահատկությունները և արտահայտել հայկական հասարակության սոցիալական կառուցվածքը, կրոնական պատկերացումները և տնտեսական հարաբերությունները։ Ժ-ԺԳ դարերի ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս հետևելու իրավական ինստիտուտների զարգացմանը տարբեր քաղաքական պայմաններում և բացահայտելու դրանց շարունակականությունն ու փոփոխությունները։ Աշխատության կարևորությունը նաև այն է, որ միջնադարյան իրավունքի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել հայ ժողովրդի պետական, հասարակական և մշակութային պատմության մասին։ Իրավական նորմերը ոչ միայն կարգավորում էին հարաբերությունները, այլև արտացոլում էին տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական արժեքները, իշխանության կառուցվածքը, սոցիալական շերտավորումը և մարդու ու համայնքի փոխհարաբերությունների ընկալումները։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է Ժ-ԺԳ դարերի հայկական իրավական մշակույթը որպես բազմաշերտ համակարգ, որտեղ փոխկապակցված էին աշխարհիկ և եկեղեցական իրավունքը, ավանդական սովորութային նորմերը և գրավոր իրավական աղբյուրները։ Թեման կարևոր նշանակություն ունի հայ իրավունքի պատմության, միջնադարյան Հայաստանի հասարակական կառուցվածքի և հայկական իրավական մտքի զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրման համար։

Другие предметы

Մատենագիտական բնույթի գիտական հրատարակությունը նվիրված է համաշխարհային գրականության հայերեն թարգմանությունների պատմության ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով 1587–1920 թվականներին արտասահմանյան գրականությունից հայերեն թարգմանված և հրատարակված ստեղծագործությունների մատենագիտական ժառանգությունը։ Այն ներկայացնում է հայ թարգմանական գրականության զարգացման կարևոր ժամանակաշրջաններից մեկը՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու օտարալեզու գրականության ներթափանցումը հայկական մշակութային միջավայր, տարբեր ժողովուրդների գրական ավանդույթների փոխազդեցությունը և հայ ընթերցողական հասարակության ծանոթությունը համաշխարհային գրական արժեքներին։ Մատենագիտական ուղեցույցի երրորդ պրակը կենտրոնանում է արտասահմանյան գրականության հայերեն թարգմանությունների համակարգման և ներկայացման վրա՝ ընդգծելով թարգմանական գործունեության նշանակությունը հայ գրականության, գրահրատարակչության և մշակութային կապերի զարգացման գործում։ Հրատարակության ժամանակագրական ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս հետևելու հայ թարգմանական գրականության ձևավորման և զարգացման երկարատև ընթացքին՝ վաղ տպագիր գրականության շրջանից մինչև 20-րդ դարի առաջին տասնամյակները։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն առնչվում է տարբեր լեզուներից կատարված գեղարվեստական թարգմանություններին, արտասահմանյան հեղինակների ստեղծագործությունների հայերեն հրատարակություններին, թարգմանիչների գործունեությանը և գրական երկերի տարածման պատմությանը։ Մատենագիտական ուղեցույցը կարևոր նշանակություն ունի թարգմանական գրականության վերաբերյալ տեղեկությունների հավաքագրման, դասակարգման և գիտական ուսումնասիրության համար՝ նպաստելով տարբեր ժամանակաշրջաններում հրատարակված գրքերի, առանձին ստեղծագործությունների և թարգմանական ժողովածուների բացահայտմանը։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում հայերեն թարգմանությունների աշխարհագրական և մշակութային ընդգրկումը, քանի որ հայ գրահրատարակչական կենտրոնները պատմականորեն գործել են տարբեր երկրներում և կարևոր դեր կատարել եվրոպական ու համաշխարհային գրականության տարածման գործում։ Թարգմանական գործունեության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հայ գրական միջավայրում օտար հեղինակների ընդունելության առանձնահատկությունները, գրական ճաշակի ձևավորման գործընթացները և համաշխարհային գեղարվեստական ուղղությունների ազդեցությունը հայ գրական մտածողության զարգացման վրա։ Կարևոր նշանակություն ունեն նաև թարգմանությունների լեզվական առանձնահատկությունները, գրաբարի և աշխարհաբարի կիրառման պատմական պայմանները, արևելահայերեն և արևմտահայերեն թարգմանական ավանդույթների զարգացումը, ինչպես նաև գրական լեզվի հարստացման գործում թարգմանիչների ունեցած ներդրումը։ Հրատարակության թեմատիկան առնչվում է գրական ժանրերի տարածման, արձակի, պոեզիայի, դրամատուրգիայի և գեղարվեստական այլ տեսակների թարգմանության պատմությանը՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու, թե ինչպես են տարբեր ժողովուրդների գրական ստեղծագործությունները հասանելի դարձել հայ ընթերցողին։ Մատենագիտական նյութերի համակարգումը կարևոր հիմք է ստեղծում գրական փոխառնչությունների, մշակութային ազդեցությունների և թարգմանական ավանդույթների համեմատական հետազոտությունների համար։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն նպաստում է հայ գրքի պատմության, հրատարակչական գործունեության, թարգմանական շարժման և միջազգային գրական կապերի վերաբերյալ տեղեկությունների պահպանմանն ու ուսումնասիրությանը։ Մատենագիտական ուղեցույցը կարող է ծառայել որպես օժանդակ աղբյուր հայ գրականության պատմության, համեմատական գրականագիտության, թարգմանաբանության և գրադարանագիտության բնագավառներում իրականացվող հետազոտությունների համար։ Այն օգտակար է նաև առանձին հեղինակների հայերեն թարգմանությունների պատմությունը, տարբեր ժամանակաշրջաններում հրատարակված թարգմանությունների մատենագիտական տվյալները և հայ ընթերցողական միջավայրում արտասահմանյան գրականության տարածման օրինաչափությունները ուսումնասիրելու նպատակով։ Հրատարակությունը նախատեսված է գրականագետների, բանասերների, թարգմանաբանների, մատենագետների, գրադարանագետների, մշակույթի պատմաբանների, գիտաշխատողների, դասախոսների, ուսանողների և հայ գրքի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Այն ունի պատմամշակութային, գիտատեղեկատվական և աղբյուրագիտական նշանակություն՝ նպաստելով հայ թարգմանական ժառանգության համակարգված ուսումնասիրությանը, համաշխարհային գրականության հետ հայկական մշակույթի բազմադարյա կապերի բացահայտմանը և հայերեն թարգմանական գրականության զարգացման պատմության առավել ամբողջական ընկալմանը։

Экономика

Անվանական և իրական վալյուտային փոխարժեքները արտարժույթի շուկայի հիմնական հասկացություններից են, որոնք ցույց են տալիս մեկ երկրի արժույթի արժեքը մյուսի նկատմամբ, բայց տարբեր տեսանկյուններից։ Անվանական փոխարժեքը այն գինն է, որով մեկ երկրի արժույթը փոխանակվում է մյուս երկրի արժույթի հետ՝ առանց գնային մակարդակների հաշվառման։ Օրինակ՝ եթե 1 ԱՄՆ դոլարը հավասար է 400 դրամի, դա անվանական փոխարժեք է։ Այն ցույց է տալիս միայն փոխանակման ընթացիկ շուկայական արժեքը։ Իրական փոխարժեքը, հակառակը, հաշվի է առնում երկրների գնային մակարդակների տարբերությունները և ցույց է տալիս, թե իրականում որքանով են ապրանքները և ծառայությունները համեմատելի տարբեր երկրներում։ Այն հաշվարկվում է՝ օգտագործելով անվանական փոխարժեքը և գնաճի մակարդակները, և արտացոլում է գնողունակության իրական հարաբերակցությունը երկրների միջև։ Եթե մեկ երկրում գները բարձրանում են ավելի արագ, քան մյուսում, ապա նույնիսկ նույն անվանական փոխարժեքի դեպքում իրական փոխարժեքը փոխվում է՝ ազդելով մրցունակության վրա։ Իրական փոխարժեքը կարևոր է միջազգային առևտրի, ներդրումների և տնտեսական քաղաքականության վերլուծության համար, քանի որ այն ցույց է տալիս, թե որքան մրցունակ է երկրի տնտեսությունը համաշխարհային շուկայում։