Բան ի Հայտնություն Տյառն և յօծումն Լևոն Գ արքայի

Биология

Աշխատությունը նվիրված է ԴՆԹ-ի և ինտերկալացվող լիգանդների միջև մոլեկուլային փոխազդեցությունների ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով այն ֆիզիկաքիմիական մեխանիզմների վրա, որոնց միջոցով փոքր օրգանական մոլեկուլները կապվում են ԴՆԹ-ի հետ և փոխում դրա կառուցվածքային ու ֆունկցիոնալ հատկությունները։ Ինտերկալացիան ԴՆԹ-ի հետ լիգանդների փոխազդեցության կարևոր ձևերից է, որի դեպքում սովորաբար հարթ, արոմատիկ մոլեկուլի հատվածը տեղավորվում է ԴՆԹ-ի հարակից հիմքային զույգերի միջև՝ առաջացնելով կայուն կոմպլեքս։ Այդ գործընթացը կարող է ուղեկցվել ԴՆԹ-ի կրկնակի պարույրի տեղային կառուցվածքային փոփոխություններով, հիմքերի միջև հեռավորության մեծացմամբ և մոլեկուլի կոնֆորմացիոն ու դինամիկ հատկությունների փոփոխությամբ։ Ուսումնասիրության կարևոր նպատակներից է պարզել, թե լիգանդի կառուցվածքային առանձնահատկությունները ինչպես են ազդում ԴՆԹ-ի նկատմամբ նրա կապակցման ուժի, ընտրողականության և փոխազդեցության մեխանիզմի վրա։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել արոմատիկ համակարգերի չափին և հարթությանը, լիցքին, ֆունկցիոնալ խմբերին, մոլեկուլի տարածական կառուցվածքին և ջրային միջավայրի ազդեցությանը։ ԴՆԹ-ի հետ նման փոխազդեցություններում նշանակություն ունեն ոչ միայն ինտերկալացիան, այլև էլեկտրաստատիկ ձգողականությունը, ջրածնային կապերը, վան դեր Վալսի փոխազդեցությունները և հիդրոֆոբ ազդեցությունները, որոնք միասին կարող են որոշել առաջացող կոմպլեքսի կայունությունը։ Աշխատանքը կարող է ներառել նաև լիգանդների կապակցման գործընթացի ուսումնասիրման փորձարարական մեթոդների վերլուծություն։ Այդ նպատակով կիրառելի են սպեկտրոսկոպիական, ֆլուորեսցենտային, կենսաֆիզիկական և մոլեկուլային մեթոդներ, որոնց միջոցով հնարավոր է գնահատել կապակցման հաստատունները, ստոյքիոմետրիան, կապակցման վայրերի բնույթը և ԴՆԹ-ի կառուցվածքում առաջացող փոփոխությունները։ Հատկապես կարևոր կարող է լինել ԴՆԹ-ի ուլտրամանուշակագույն և տեսանելի կլանման սպեկտրների, ֆլուորեսցենցիայի ինտենսիվության կամ անիզոտրոպիայի փոփոխությունների ուսումնասիրությունը լիգանդի ավելացման ժամանակ։ Նման տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս տարբերակել ինտերկալացիան ԴՆԹ-ի արտաքին ակոսներում կամ մակերեսին առաջացող այլ տիպի կապակցումներից։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել նաև ԴՆԹ-ի տարբեր կառուցվածքային ձևերի նկատմամբ լիգանդների վարքագծի համեմատությունը։ ԴՆԹ-ի հաջորդականությունը, GC և AT հիմքային զույգերի հարաբերակցությունը, կրկնակի պարույրի կոնֆորմացիան և միջավայրի պայմանները կարող են ազդել լիգանդի կապակցման բնույթի վրա։ Այդ հանգամանքը հատկապես կարևոր է այն միացությունների ուսումնասիրության համար, որոնք ունեն կենսաբանական ակտիվություն և կարող են ազդել ԴՆԹ-ի վերարտադրության, տրանսկրիպցիայի կամ այլ գործընթացների վրա։ ԴՆԹ–լիգանդ փոխազդեցությունների ուսումնասիրությունը նշանակալի է նաև կիրառական տեսանկյունից, քանի որ ինտերկալացվող միացությունները կարող են օգտագործվել որպես կենսաբանական գործընթացների հետազոտման գործիքներ և որոշ դեպքերում՝ դեղաբանական ակտիվ նյութերի մշակման հիմք։ Միաժամանակ, նման փոխազդեցությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի լավ հասկանալ, թե ինչպես կարող են փոքր մոլեկուլները ճանաչել և փոփոխել նուկլեինաթթուների կառուցվածքը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը համադրում է մոլեկուլային կենսաբանության, կենսաֆիզիկայի և ֆիզիկական քիմիայի մոտեցումները՝ բացահայտելու ինտերկալացվող լիգանդների և ԴՆԹ-ի կապակցման օրինաչափությունները, կապի կայունությունը որոշող գործոնները և առաջացող կառուցվածքային փոփոխությունները։ Այն կարող է հետաքրքրել կենսաքիմիկոսներին, մոլեկուլային կենսաբաններին, կենսաֆիզիկոսներին, քիմիկոսներին, դեղաքիմիայի մասնագետներին և ԴՆԹ-ի կառուցվածք ու փոքր մոլեկուլների հետ դրա փոխազդեցություններ ուսումնասիրող հետազոտողներին։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է սառնարանային համակարգերի ցրտամատակարարման արդյունավետության բարձրացման մեթոդների մշակմանը և դրանց տեխնիկական հիմնավորմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակը սառնարանային կայանքների աշխատանքի արդյունավետության բարելավումն է՝ ապահովելով անհրաժեշտ ջերմաստիճանային ռեժիմը հնարավորինս ռացիոնալ էներգետիկ և տեխնիկական ծախսերով։ Ուսումնասիրվում են ցրտամատակարարման գործընթացի վրա ազդող հիմնական գործոնները, սառնարանային համակարգի աշխատանքի ռեժիմները, ջերմափոխանակության արդյունավետությունը և սարքավորումների փոխկապակցված աշխատանքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն տեխնիկական լուծումներին, որոնք կարող են նպաստել էլեկտրաէներգիայի սպառման նվազեցմանը, սառեցման գործընթացի կայունացմանը և սարքավորումների օգտակար գործողության գործակցի բարձրացմանը։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել կոմպրեսորների, գոլորշիացուցիչների, կոնդենսատորների և այլ բաղադրիչների աշխատանքի ռեժիմները, ինչպես նաև ջերմային կորուստների նվազեցման և ջերմափոխանակման գործընթացների կատարելագործման հնարավորությունները։ Հետազոտությունը կարող է ներառել սառնարանային համակարգերի տարբեր աշխատանքային պայմանների համեմատական վերլուծություն, տեխնիկական պարամետրերի գնահատում և արդյունավետության բարձրացման նպատակով առաջարկվող մեթոդների փորձարարական կամ տեսական հիմնավորում։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև սարքավորումների աշխատանքի օպտիմալացումը՝ հաշվի առնելով արտաքին միջավայրի ջերմաստիճանը, սառեցվող միջավայրի բնութագրերը, ջերմային բեռնվածությունը և համակարգի շահագործման պայմանները։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել ավելի արդյունավետ, հուսալի և էներգախնայող սառնարանային համակարգերի նախագծմանը և շահագործմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել սառնարանային տեխնիկայի, ջերմատեխնիկայի, էներգետիկայի և արդյունաբերական սառեցման ոլորտների մասնագետներին, ինժեներներին, հետազոտողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում աշխատանքի շուկայի ձևավորման, զարգացման և արդյունավետ գործունեության հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ աղքատության հաղթահարման խնդրի հետ սերտ փոխկապակցվածության համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակում աշխատանքի շուկան դիտարկվում է որպես բնակչության զբաղվածության, եկամուտների ձևավորման և սոցիալական բարեկեցության ապահովման կարևորագույն համակարգ, որի արդյունավետությունը էական ազդեցություն ունի աղքատության մակարդակի և սոցիալական անհավասարության վրա։ Ուսումնասիրության ընթացքում ուշադրություն է դարձվում աշխատուժի առաջարկի և պահանջարկի հարաբերակցությանը, զբաղվածության և գործազրկության մակարդակներին, աշխատուժի մասնագիտական կառուցվածքին, աշխատավարձերի ձևավորմանը, աշխատանքի արտադրողականությանը և աշխատաշուկայի տարածքային ու ոլորտային առանձնահատկություններին։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում այն գործոնների բացահայտմանը, որոնք սահմանափակում են բնակչության տնտեսական ակտիվությունը և կայուն զբաղվածության հնարավորությունները, այդ թվում՝ աշխատատեղերի պակասը, մասնագիտական հմտությունների և գործատուների պահանջների անհամապատասխանությունը, ցածր վարձատրությունը և աշխատանքի շուկայի անհավասարակշռությունները։ Աշխատանքում աղքատությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես ցածր եկամուտների հետևանք, այլև որպես զբաղվածության սահմանափակ հնարավորությունների, մարդկային կապիտալի թերզարգացման և սոցիալական խոցելիության արդյունք։ Այդ տեսանկյունից ուսումնասիրվում է աշխատանքի շուկայի ակտիվացման, զբաղվածության ընդլայնման և եկամտաբեր աշխատատեղերի ստեղծման դերը աղքատության նվազեցման գործում։ Քննարկվում են պետական զբաղվածության քաղաքականության, մասնագիտական կրթության և վերապատրաստման ծրագրերի, սոցիալական աջակցության մեխանիզմների, փոքր և միջին ձեռնարկատիրության զարգացման և աշխատաշուկայի կարգավորման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սոցիալական պաշտպանության և աշխատանքի խթանման քաղաքականությունների միջև հավասարակշռությանը՝ նպատակ ունենալով ոչ միայն մեղմել աղքատության հետևանքները, այլև ստեղծել բնակչության ինքնուրույն եկամուտ ստանալու կայուն հնարավորություններ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել Հայաստանի աշխատանքի շուկայի զարգացման ուղղությունների հիմնավորմանը, զբաղվածության արդյունավետ քաղաքականության մշակմանը, աշխատուժի մրցունակության բարձրացմանը և աղքատության հաղթահարման ավելի նպատակային մեխանիզմների ձևավորմանը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, սոցիալական քաղաքականության մասնագետներին, զբաղվածության ոլորտի պատասխանատուներին, պետական կառավարման մարմինների ներկայացուցիչներին, սոցիոլոգներին, հետազոտողներին, վերլուծաբաններին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Другие предметы

Աշխատությունը նվիրված է սննդային նպատակներով կիրառվող վայրի բուսատեսակների տարածվածության, կենսաբանական առանձնահատկությունների և մշակության մեջ ներգրավման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը Լեռնային Ղարաբաղի տարածքի բնական պայմաններում։ Հետազոտության կենտրոնում այն բույսերն են, որոնք տեղական սննդային ավանդույթներում օգտագործվել են հացատեսակների բուսական միջուկի կամ այլ սննդային բաղադրիչների պատրաստման համար։ Ուսումնասիրվում են դրանց տարածման աշխարհագրական առանձնահատկությունները, բնական աճելավայրերը, էկոլոգիական պահանջները, զարգացման փուլերը և շրջակա միջավայրի պայմաններին հարմարվելու բնութագրերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տարբեր բուսատեսակների կենսաձևերին, աճի և զարգացման սեզոնային ընթացքին, վերարտադրության առանձնահատկություններին և բնական պոպուլյացիաների պահպանման հնարավորություններին։ Բուսաբանական և էկոլոգիական ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս գնահատելու, թե տվյալ տեսակներն ինչպիսի պայմաններում են առավել արդյունավետ զարգանում և որքանով կարող են հարմարվել վերահսկվող գյուղատնտեսական մշակության պայմաններին։ Քննվում է վայրի բույսերի բնական պաշարների օգտագործման և դրանց պահպանության միջև հավասարակշռության խնդիրը, քանի որ սննդային նպատակներով հավաքը կարող է երկարաժամկետ տեսանկյունից պահանջել կայուն օգտագործման մոտեցումներ։ Մշակության մեջ ներդրման հնարավորությունների գնահատումը կարող է ներառել բույսերի կենսաբանական պահանջների, բազմացման ունակության, տեղական հողակլիմայական պայմաններին համապատասխանության և մշակաբույս դառնալու ներուժի համեմատական ուսումնասիրություն։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև տեղական էթնոբուսաբանական գիտելիքի և սննդային մշակույթի ուսումնասիրությունը, քանի որ վայրի ուտելի բույսերի կիրառությունը կապված է տարածաշրջանի ավանդական կենցաղի և բուսական ռեսուրսների օգտագործման պատմական փորձի հետ։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել արժեքավոր տեղական բուսական ռեսուրսների փաստագրմանը, դրանց գենետիկական բազմազանության պահպանմանը և գյուղատնտեսական նոր կամ քիչ տարածված մշակաբույսերի ընտրության գիտական հիմնավորմանը։ Վայրի տեսակների մշակության հնարավորությունը դիտարկվում է նաև որպես բնական պոպուլյացիաների նկատմամբ հավաքի ճնշումը նվազեցնելու և տեղական բուսական հումքի կայուն օգտագործումը խթանելու միջոց։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է բուսաբանության, բույսերի էկոլոգիայի, ագրոկենսաբանության և էթնոբուսաբանության մոտեցումները՝ տեղական վայրի սննդային բույսերի կենսաբանական ռեսուրսների ուսումնասիրման և պահպանման նպատակով։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է տարբեր ոլորտներում իրականացվող տնտեսական գործունեության և ջրային ռեսուրսների վիճակի միջև փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով ջրի որակի պահպանման և ջրամատակարարման արդյունավետ կառավարման խնդիրներին։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում արդյունաբերության, գյուղատնտեսության, հանքարդյունաբերության, էներգետիկայի, շինարարության, բնակավայրերի զարգացման և այլ տնտեսական գործունեության տեսակների ազդեցությունները մակերևութային ու ստորերկրյա ջրային ռեսուրսների վրա։ Վերլուծվում են արտադրական և կենցաղային կեղտաջրերի արտահոսքի, գյուղատնտեսական պարարտանյութերի ու բույսերի պաշտպանության միջոցների օգտագործման, հողերի էրոզիայի և տարբեր աղտոտիչների տարածման հետևանքով ջրային միջավայրում առաջացող փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ջրի ֆիզիկական, քիմիական և կենսաբանական ցուցանիշների գնահատմանը, դրանց փոփոխության պատճառների բացահայտմանը և ջրի օգտագործման տարբեր նպատակների համար սահմանված որակական պահանջների ապահովմանը։ Քննության են առնվում նաև ջրառի ծավալների աճը, ջրային պաշարների ոչ հավասարաչափ օգտագործումը, ջրամատակարարման ցանցերում կորուստները և ենթակառուցվածքների տեխնիկական վիճակը՝ որպես ջրամատակարարման համակարգերի արդյունավետության վրա ազդող գործոններ։ Կարևորվում է ջրային ռեսուրսների համալիր կառավարումը, որի դեպքում տնտեսական զարգացման պահանջները համադրվում են բնապահպանական սահմանափակումների և բնակչությանը անվտանգ ու բավարար քանակությամբ ջուր ապահովելու անհրաժեշտության հետ։ Ուսումնասիրվում են ջրի մաքրման, վերօգտագործման, աղտոտման կանխարգելման, ջրախնայող տեխնոլոգիաների ներդրման և ջրամատակարարման համակարգերի արդիականացման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ջրային ռեսուրսների մշտադիտարկման, տվյալների հավաքագրման և կառավարչական որոշումների ընդունման համար անհրաժեշտ տեղեկատվական համակարգերի նշանակությանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է տնտեսական գործունեության հետևանքով առաջացող բնապահպանական ռիսկերի գնահատումը և դրանց նվազեցման համար իրավական, տնտեսական ու կազմակերպական մեխանիզմների կատարելագործումը։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են կիրառվել ջրային քաղաքականության մշակման, ջրամատակարարման համակարգերի կառավարման բարելավման, աղտոտման կանխարգելման ծրագրերի իրականացման և ջրային ռեսուրսների երկարաժամկետ պահպանության ապահովման նպատակով՝ նպաստելով տնտեսական գործունեության ու շրջակա միջավայրի պահպանության միջև առավել հավասարակշռված հարաբերությունների ձևավորմանը։

Другие предметы

Մատենագիտական բնույթի այս հրատարակությունը համակարգված տեղեկություններ է ներկայացնում հայկական տպագիր արտադրանքի վերաբերյալ՝ նպաստելով հրատարակչական ժառանգության հաշվառմանը, պահպանմանը և ուսումնասիրությանը։ Ներառված նյութերը դասակարգվում և նկարագրվում են մատենագիտական ընդունված սկզբունքների համաձայն՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով տեղեկություններ ստանալ տարբեր բնույթի տպագիր հրատարակությունների մասին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գրքերի, պարբերականների և այլ տպագիր նյութերի bibliographic տվյալների ամբողջական ու հետևողական ներկայացմանը։ Հրատարակությունը կարևոր տեղեկատու աղբյուր է տպագրության պատմության, գրահրատարակչական գործունեության և ազգային մշակութային ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Այն հնարավորություն է տալիս հետևելու տպագիր արտադրանքի թեմատիկ բազմազանությանը, հրատարակչական գործընթացների զարգացմանը և տարբեր ժամանակաշրջաններում լույս տեսած նյութերի ընդհանուր պատկերին։ Մատենագիտական ցանկը կարող է կիրառվել գրադարանային հավաքածուների համալրման, տեղեկատվության որոնման, գիտական ուսումնասիրությունների և համապատասխան հրատարակությունների նույնականացման նպատակներով։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել գրադարանավարների, մատենագետների, գրքագետների, պատմաբանների և հայկական տպագիր մշակույթի ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։