Биологические методы лечения начальных форм пульпитов и глубокого кариеса на основе остеогенных стимуляторов (клинико-экспериментальное исследование)

Экономика

Տնտեսագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի և Թուրքիայի միջև տնտեսական հարաբերությունների զարգացման հնարավորությունների, ուղղությունների և փոխադարձ տնտեսական շահերի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում երկկողմ առևտրի, ներդրումային համագործակցության, տրանսպորտային հաղորդակցությունների, լոգիստիկ կապերի և գործարար փոխգործակցության ձևավորման ու ընդլայնման հարցերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տնտեսական կապերի վրա ազդող աշխարհագրական, քաղաքական, իրավական և ենթակառուցվածքային գործոններին, ինչպես նաև առկա սահմանափակումներին ու դրանց տնտեսական հետևանքներին։ Վերլուծվում են շուկաների հասանելիության, ապրանքաշրջանառության, արտադրական համագործակցության, տարանցիկ հնարավորությունների և սահմանամերձ տնտեսական գործունեության զարգացման հեռանկարները։ Քննարկվում են նաև տնտեսական կապերի ընդլայնման հնարավոր ազդեցությունները ձեռնարկատիրության, մրցակցության, ներդրումային միջավայրի և տարածաշրջանային տնտեսական փոխգործակցության վրա։ Անդրադարձ է կատարվում հնարավոր առավելությունների հետ մեկտեղ տնտեսական ռիսկերին, շահերի տարբերություններին և արդյունավետ համագործակցության համար անհրաժեշտ պայմաններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել միջազգային տնտեսական հարաբերություններով, արտաքին առևտրով, տարածաշրջանային տնտեսագիտությամբ և հայ-թուրքական տնտեսական կապերով զբաղվող հետազոտողների ու համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

География

Գիտաաշխարհագրական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության գետերի ջերմային և սառցային ռեժիմների ձևավորման օրինաչափությունների ու դրանց վրա ազդող աշխարհագրական գործոնների համալիր ուսումնասիրությանը։ Դիտարկվում են գետաջրերի ջերմաստիճանի տարածական և սեզոնային փոփոխությունները, սառցային երևույթների առաջացման, զարգացման ու վերացման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև տարբեր գետավազաններում դրանց դրսևորման տարբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղանքի բարձրության, աշխարհագրական դիրքի, կլիմայական պայմանների, օդի ջերմաստիճանի, տեղումների, գետերի սնման աղբյուրների, հոսքի արագության և գետահովիտների կառուցվածքի ազդեցությանը ջերմային ու սառցային գործընթացների վրա։ Ուսումնասիրվում են սառցակալման սկզբի և ավարտի ժամկետները, սառցային ծածկույթի պահպանման տևողությունը և ջրի ջերմաստիճանային ռեժիմի տարեկան ընթացքը։ Վերլուծվում են Հայաստանի տարբեր ֆիզիկաաշխարհագրական շրջաններում գտնվող գետերի առանձնահատկությունները՝ բացահայտելու բնական պայմանների և ջրաբանական գործընթացների փոխկապակցվածությունը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ջերմային և սառցային ռեժիմների ուսումնասիրության նշանակությանը ջրային ռեսուրսների գնահատման, գետային հոսքի կանխատեսման, ջրատնտեսական կառավարման և բնական վտանգների ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել աշխարհագրագետների, ջրաբանների, կլիմայագետների, բնապահպանության և ջրային ռեսուրսների կառավարման մասնագետների, հետազոտողների ու համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Литература

Հերակլեսը (Հերկուլես) հին հունական դիցաբանության ամենահայտնի հերոսներից է, որը համարվում է ուժի, տոկունության և հերոսության խորհրդանիշ։ Նրա ծնունդը կապված է Զևսի և Ալքմենեի հետ։ Զևսը, ցանկանալով ունենալ բացառիկ ուժ ունեցող որդի, մոտեցել է Ալքմենեին և Հերակլեսը ծնվել է որպես աստվածային և մարդկային ծագում ունեցող կիսաստված։ Սակայն նրա ծնունդը չի ընդունվել Հերայի կողմից, որը Զևսի կնոջն էր և մշտապես թշնամաբար էր վերաբերվում Հերակլեսին՝ նրան հետապնդելով դեռ մանկությունից։ Հերակլեսի դաստիարակությունը եղել է առանձնահատուկ և դժվարին։ Նա մանկուց ցուցաբերել է արտակարգ ուժ և քաջություն։ Դաստիարակվել է տարբեր ուսուցիչների կողմից, ովքեր նրան սովորեցրել են մարտարվեստ, երաժշտություն, գրագիտություն և իմաստություն։ Սակայն արդեն պատանեկան տարիքում նա հայտնի է դարձել իր գերբնական ուժով՝ հաղթահարելով բազմաթիվ դժվարություններ։ Դիցաբանական պատմության համաձայն՝ նա դեռ պատանի էր, երբ սպանել է վտանգավոր առյուծին և պաշտպանել իր հայրենիքը, ինչը վկայում է նրա ապագա հերոսական ուղու մասին։ Հերակլեսի կյանքում կարևոր դեր է ունեցել նաև Հերայի կողմից ուղարկված խելագարության պահը, որի ժամանակ նա, չգիտակցելով իր գործողությունները, սպանել է իր ընտանիքին։ Այս ողբերգությունից հետո նա ստիպված է եղել ծառայել Միկենայի թագավորին և կատարել իր հայտնի «տասներկու սխրանքները», որոնք դարձան նրա հերոսության և փառքի հիմքը։ Այսպիսով, Հերակլեսի ծնունդն ու դաստիարակությունը ցույց են տալիս ոչ միայն նրա աստվածային ծագումը և արտասովոր ուժը, այլ նաև մարդկային տառապանքի, փորձությունների և ինքնահաղթահարման գաղափարը։ Նրա կերպարը դառնում է պայքարի, տոկունության և հերոսական ինքնազարգացման խորհրդանիշ՝ կարևոր տեղ զբաղեցնելով հին հունական դիցաբանության մեջ։

Религия

Աշխատությունը հայ քրիստոնեական սրբախոսական և վարքագրական գրականության նշանակալի ժողովածուի իններորդ հատորն է, որը նվիրված է Հայոց եկեղեցու հին տոնացույցում հիշատակված սրբերի կյանքի, հոգևոր գործունեության, քրիստոնեական առաքինությունների, նահատակության և հավատքի վկայության ներկայացմանը։ Այն ընդգրկում է սրբերի վարքերն ու վկայաբանությունները՝ նպատակ ունենալով պահպանել նրանց կյանքի մասին եկեղեցական ավանդությունները, ներկայացնել քրիստոնեական հավատի համար նրանց կրած փորձությունները և ընթերցողին հաղորդակից դարձնել սրբության, անձնազոհության ու հոգևոր տոկունության գաղափարներին։ Ժողովածուի բովանդակային առանցքը սրբերի կենսագրական պատմություններն են, որոնցում բացահայտվում են նրանց հոգևոր ուղին, քրիստոնեական հավատքի ընդունումն ու տարածումը, եկեղեցուն մատուցած ծառայությունները, բարեգործական գործունեությունը, ճգնակեցական կյանքը և հավատի պահպանման համար կրած տառապանքները։ Վարքագրական նյութերը ներկայացնում են քրիստոնեական սրբության տարբեր դրսևորումներ՝ առաքելական ծառայությունից և քարոզչական գործունեությունից մինչև վանական ճգնակեցություն, աղոթական կյանք, բարեգործություն և նահատակություն։ Սրբերի կերպարները մարմնավորում են քրիստոնեական այն առաքինությունները, որոնք եկեղեցական ավանդության մեջ դիտարկվում են որպես հոգևոր կատարելության հիմքեր՝ հավատարմություն Աստծուն, խոնարհություն, համբերություն, գթասրտություն, անձնազոհություն, ներողամտություն և անսասանություն փորձությունների առաջ։ Հատուկ նշանակություն ունեն վկայաբանությունները, որոնք ներկայացնում են քրիստոնյաների հալածանքների, դատավարությունների, չարչարանքների և մահվան պատմությունները։ Դրանցում նահատակությունը մեկնաբանվում է ոչ թե որպես պարտություն կամ մարդկային ողբերգության պարզ դրսևորում, այլ որպես հավատի բարձրագույն վկայություն և աստվածային ճշմարտությանը հավատարիմ մնալու գիտակցված ընտրություն։ Նահատակների պատմությունները ցույց են տալիս, թե ինչպես են քրիստոնեական համոզմունքները դառնում մարդու կյանքի գլխավոր արժեքը՝ գերակա նույնիսկ ֆիզիկական գոյության պահպանման բնական ձգտումից։ Այս պատմությունների միջոցով ընթերցողին ներկայացվում է նաև վաղ քրիստոնեական համայնքների կյանքը, կրոնական հակամարտությունների պատմական միջավայրը և քրիստոնեության տարածման ու ամրապնդման ընթացքում հավատացյալների ունեցած դերը։ Աշխատության կարևոր առանձնահատկություններից է սրբերի վարքերի կապը եկեղեցական տոնացույցի հետ։ Հայոց եկեղեցու տոնացույցը ոչ միայն կրոնական տոների և հիշատակությունների ժամանակագրական համակարգ է, այլև ազգային հոգևոր հիշողության կարևոր կրող։ Սրբերի հիշատակության օրերը եկեղեցական ծիսական կյանքում ապահովում են նրանց հոգևոր օրինակի շարունակական ներկայությունը և հնարավորություն տալիս հավատացյալներին վերադառնալու քրիստոնեական պատմության նշանակալի դեմքերին ու իրադարձություններին։ Այս առումով ժողովածուն միավորում է պատմական, ծիսական, դաստիարակչական և աստվածաբանական նշանակություն ունեցող նյութեր։ Սրբերի վարքերի ընթերցումն ու ուսումնասիրությունը դիտարկվում են որպես հավատքի ամրապնդման, քրիստոնեական բարոյականության յուրացման և եկեղեցական ավանդության պահպանման միջոց։ Գաղափարական առումով աշխատության գլխավոր ուղերձը քրիստոնեական հավատի հանդեպ անսասան նվիրվածության և հոգևոր կատարելության ձգտման կարևորությունն է։ Սրբերի կյանքը ներկայացվում է որպես օրինակելի ուղի, որի միջոցով մարդը կարող է ճանաչել բարոյական պատասխանատվության, ինքնազոհության և աստվածային սիրո իրական նշանակությունը։ Նրանց պատմությունները շեշտադրում են այն գաղափարը, որ սրբությունը պայմանավորված չէ միայն արտասովոր իրադարձություններով կամ բացառիկ հոգևոր շնորհներով, այլև դրսևորվում է ամենօրյա վարքի, ծառայության, համբերության և հավատարմության մեջ։ Միաժամանակ ժողովածուն արտահայտում է եկեղեցական համայնքի հավաքական հիշողությունը՝ պահպանելով սերունդների փոխանցած պատմություններն ու հոգևոր օրինակները։ Սրբերի հիշատակը դառնում է հավատացյալների միավորման, եկեղեցական ինքնագիտակցության ամրապնդման և քրիստոնեական ժառանգության շարունակական փոխանցման միջոց։ Գրական առումով աշխատությունը պատկանում է վարքագրության և վկայաբանության ժանրերին, որոնց բնորոշ են կենսագրական պատումների, պատմական հիշատակությունների, բարոյախրատական խորհրդածությունների և կրոնական մեկնաբանությունների համադրությունը։ Վարքագրական շարադրանքը սովորաբար կառուցվում է սրբի կյանքի կարևոր հանգրվանների հաջորդական ներկայացման շուրջ՝ ընդգծելով նրա հոգևոր կոչումը, առաքինությունները, փորձությունները և եկեղեցական հիշատակի նշանակությունը։ Վկայաբանական պատումներին բնորոշ են դրամատիկ իրավիճակները, հավատքի և իշխանության հակադրությունը, չարչարանքների նկարագրությունները և նահատակության հոգևոր իմաստի բացահայտումը։ Այս ժանրային առանձնահատկությունները ժողովածուն դարձնում են ոչ միայն կրոնական ընթերցանության նյութ, այլև պատմական ու գրական արժեք ներկայացնող աղբյուր։ Պատմամշակութային տեսանկյունից հրատարակությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ վարքագրական գրականության և Մխիթարյան միաբանության մատենագիտական գործունեության պատմության մեջ։ Վենետիկի Սուրբ Ղազարի միաբանությունը մեծ դեր է ունեցել հայ եկեղեցական գրականության հավաքման, պահպանման, հրատարակման և գիտական շրջանառության մեջ։ Մխիթարյանների գործունեության կարևոր ուղղություններից էր հայ հոգևոր ժառանգության ուսումնասիրությունն ու հանրահռչակումը, որի շրջանակում առանձնահատուկ տեղ էին զբաղեցնում սրբախոսական երկերը, եկեղեցական մատենագրությունը և պատմական հիշատակարանները։ Այսպիսի բազմահատոր ժողովածուների հրատարակությունը նպաստել է հայ ընթերցողին սրբերի վարքերին և քրիստոնեական պատմության կարևոր դրվագներին հաղորդակից դարձնելուն՝ միաժամանակ պահպանելով հայ եկեղեցական ավանդության մեջ ձևավորված սրբերի հիշատակության համակարգը։ Աշխատությունն արժեքավոր է նաև այն առումով, որ հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու հայոց տոնացույցի բովանդակությունը, սրբերի հիշատակության ավանդույթները և քրիստոնեական սրբախոսական գրականության զարգացման առանձնահատկությունները։ Այն կարևոր նյութ է Հայոց եկեղեցու պատմության, վարքագրության, վկայաբանության, հայ միջնադարյան գրականության, ծիսագիտության և Մխիթարյան մատենագիտության ուսումնասիրության համար։ Ժողովածուն հետաքրքրություն է ներկայացնում աստվածաբանների, եկեղեցագետների, պատմաբանների, բանասերների, հայագետների, կրոնագետների և հայկական ձեռագրական ու տպագիր ժառանգությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Միաժամանակ այն արժեքավոր ընթերցանության նյութ է քրիստոնեական սրբերի կյանքով, նահատակության պատմություններով և հոգևոր դաստիարակությամբ հետաքրքրվող անձանց համար։ Նրա ընթերցողական նշանակությունը պայմանավորված է քրիստոնեական հավատի պատմական վկայությունների պահպանմամբ, սրբերի հոգևոր ժառանգության ներկայացմամբ և եկեղեցական հիշողության շարունակականության ապահովմամբ։ Աշխատությունը կարևոր վկայություն է հայ կրոնական գրականության այն ավանդույթի, որի միջոցով սրբերի կյանքն ու նահատակությունը վերածվել են հավատքի, բարոյականության և ազգային հոգևոր ինքնության փոխանցման միջոցի։ Այն ընթերցողին հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու քրիստոնեական սրբության բազմազան դրսևորումներին, հասկանալու սրբերի հիշատակության տեղը Հայոց եկեղեցու կյանքում և գնահատելու վարքագրական ու վկայաբանական գրականության նշանակությունը հայ ժողովրդի հոգևոր ու մշակութային ժառանգության պահպանման գործում։

Религия

Այս հրատարակությունը նվիրված է հայ առաքելական եկեղեցու հոգևոր երաժշտական ժառանգության կարևորագույն բաղադրիչներից մեկին՝ շարականներին, որոնք դարեր շարունակ ուղեկցել են եկեղեցական պաշտամունքը, պահպանել հայ քրիստոնեական հոգևոր ավանդույթը և արտահայտել հայ ժողովրդի կրոնական ու գեղարվեստական ինքնությունը։ Ձայնքաղ բնույթով այն առնչվում է շարականների երաժշտական կատարման, ձայնակարգային համակարգի և հոգևոր երգեցողության ավանդական կանոնների ներկայացմանն ու պահպանմանը։ Շարականները հայ եկեղեցական երաժշտության ինքնատիպ ժանրային ձևերից են, որոնցում միավորվում են աստվածաբանական բովանդակությունը, բանաստեղծական խոսքը և երաժշտական արտահայտչամիջոցները։ Դրանք նվիրված են քրիստոնեական հավատի հիմնարար գաղափարներին, Սուրբ Երրորդությանը, Քրիստոսի տնօրինական գործունեությանը, Աստվածածնին, սրբերին, եկեղեցական տոներին և փրկագործության խորհրդին։ Շարականների միջոցով արտահայտվում են աստվածային փառաբանությունը, աղոթքը, ապաշխարությունը, հոգևոր խոնարհությունը, հավատարմությունը և մարդու ձգտումը դեպի աստվածային ճշմարտություն։ Երաժշտական առումով շարականների առանձնահատկությունը պայմանավորված է հայ հոգևոր երգեցողության բազմադարյան ավանդույթով, որի հիմքում ընկած են ձայնակարգային կազմակերպվածությունը, մեղեդիական դարձվածքների հաջորդականությունը, երգեցողության կանոնական սկզբունքներն ու ծիսական նշանակությունը։ Ձայնքաղի կարևորությունը հատկապես կապված է հոգևոր երգերի ձայնային և երաժշտական համակարգման հետ, քանի որ հայ միջնադարյան երաժշտական մշակույթում ձայնը ոչ միայն մեղեդիական կազմակերպման միջոց էր, այլև եկեղեցական երգեցողության ավանդույթի պահպանման և փոխանցման հիմնարար սկզբունք։ Հայ շարականերգությունը ձևավորվել և զարգացել է դարերի ընթացքում՝ իր մեջ ներառելով հայ եկեղեցու հայրերի, շարականագիրների և երաժշտական ավանդույթի կրողների ստեղծագործական ու հոգևոր ժառանգությունը։ Այն միաժամանակ հանդիսանում է գրական և երաժշտական մշակույթի արժեքավոր հուշարձան, քանի որ շարականների տեքստերում արտացոլված են հայ միջնադարյան աստվածաբանական միտքը, բանաստեղծական պատկերավոր լեզուն, խորհրդանշական մտածողությունն ու հոգևոր աշխարհընկալումը։ Այս հրատարակության նշանակությունը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ շարականների գրավոր ամրագրումը նպաստել է եկեղեցական երգեցողության կանոնակարգմանը, ծիսական միասնության պահպանմանը և երաժշտական ժառանգության փոխանցմանը հաջորդ սերունդներին։ Այն առնչվում է հայ հոգևոր երաժշտության ուսուցման, երգչական պատրաստության և եկեղեցական արարողությունների իրականացման ավանդույթներին՝ կարևոր նյութ հանդիսանալով հոգևորականների, դպիրների, երգիչների և երաժշտության ուսումնասիրողների համար։ 19-րդ դարի հայ գրատպության և հոգևոր մշակույթի պատմության համատեքստում այս հրատարակությունը կարևոր վկայություն է Էջմիածնի՝ որպես հայ եկեղեցական կյանքի, հոգևոր կրթության և գրքի տարածման կենտրոնի գործունեության։ Այն արտահայտում է հայ եկեղեցու ձգտումը՝ պահպանելու իր ծիսական ու երաժշտական ինքնատիպությունը և գրավոր մշակույթի միջոցով շարունակելու դարավոր ավանդույթը։ Հրատարակությունն ունի նշանակալի աղբյուրագիտական, երաժշտագիտական, աստվածաբանական և մշակութաբանական արժեք, քանի որ հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու հայ շարականերգության կառուցվածքը, հոգևոր երաժշտության զարգացման պատմությունը, ձայնակարգային մտածողությունը և եկեղեցական ծեսի երաժշտական բաղադրիչը։ Այն կարևոր է նաև հայ ազգային ինքնության պահպանման տեսանկյունից, քանի որ շարականները ոչ միայն պաշտամունքային երգեր են, այլև հայ ժողովրդի պատմական հիշողության, լեզվական ժառանգության, գեղարվեստական մտածողության և հոգևոր շարունակականության արտահայտություններից մեկը։ Այս առումով հրատարակությունը արժեքավոր է ինչպես մասնագիտական ուսումնասիրությունների, այնպես էլ հայ հոգևոր երաժշտությամբ, եկեղեցական ավանդույթներով և ազգային մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

История

Պատմագիտական և գիտության պատմությանը վերաբերող այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանում 1960–1980-ական թվականներին գիտական գործունեության զարգացման հիմնական միտումների և առանձնահատկությունների քննական վերլուծությանը։ Քննության են առնվում գիտահետազոտական հաստատությունների գործունեությունը, գիտական ուղղությունների ձևավորումն ու ընդլայնումը, գիտական կադրերի պատրաստման համակարգը և հետազոտական աշխատանքների կազմակերպման սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բնական, տեխնիկական, հասարակական և հումանիտար գիտությունների զարգացման ընթացքին, գիտական ներուժի ձևավորմանը և տարբեր ոլորտներում իրականացված հետազոտությունների նշանակությանը։ Վերլուծվում են գիտության կառավարման և ֆինանսավորման մեխանիզմները, բարձրագույն կրթության ու գիտահետազոտական համակարգի փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև գիտական արդյունքների գործնական կիրառման հնարավորությունները։ Քննարկվում են տվյալ ժամանակաշրջանի գիտական քաղաքականության առանձնահատկությունները, ինստիտուցիոնալ սահմանափակումները և գիտության զարգացման վրա հասարակական ու տնտեսական պայմանների ազդեցությունը։ Քննական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու ինչպես գիտական համակարգի ձեռքբերումներն ու զարգացման հնարավորությունները, այնպես էլ դրա առջև ծառացած խնդիրներն ու հակասությունները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել գիտության պատմությամբ, Հայաստանի նորագույն պատմությամբ, գիտական քաղաքականությամբ և կրթության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների ու ուսանողների համար։