Բնական պատմություն

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում բանկերի հուսալիության աստիճանի բարձրացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ բանկային համակարգի կայունության, ֆինանսական ռիսկերի կառավարման և տնտեսության արդյունավետ ֆինանսավորման համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում բանկի հուսալիության գնահատման տեսական և գործնական մոտեցումներն են, որոնց միջոցով հնարավոր է բացահայտել ֆինանսական կազմակերպության դիմակայունությունը ներքին և արտաքին տնտեսական ցնցումների նկատմամբ։ Ուսումնասիրության շրջանակում բանկերի հուսալիությունը դիտարկվում է որպես փոխկապակցված մի շարք ցուցանիշների ամբողջություն, որոնց թվում կարևոր նշանակություն ունեն կապիտալի բավարարությունը, իրացվելիությունը, ակտիվների որակը, վարկային պորտֆելի ռիսկայնությունը, շահութաբերությունը, ֆինանսական կայունությունը և կառավարման արդյունավետությունը։ Աշխատանքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վարկային ռիսկի կառավարմանը, քանի որ վարկային պորտֆելի որակը և հնարավոր կորուստների ճիշտ գնահատումը բանկի ֆինանսական կայունության առանցքային նախադրյալներից են։ Քննարկվում են նաև շուկայական, արժութային, տոկոսադրույքային, իրացվելիության և գործառնական ռիսկերը, դրանց առաջացման պատճառները և բանկերի կողմից այդ ռիսկերի կանխարգելման ու սահմանափակման մեխանիզմները։ Հետազոտությունը կարևորում է կապիտալի համարժեքության բարձր մակարդակի պահպանումը՝ որպես անսպասելի կորուստները կլանելու և ֆինանսական համակարգի նկատմամբ վստահությունը պահպանելու հիմնական գործոն։ ՀՀ ԿԲ-ի տվյալներով՝ 2024 թվականի վերջում Հայաստանի բանկային համակարգի կապիտալի համարժեքությունը կազմել է 20.2%, իսկ համակարգի կապիտալը՝ 1.701 տրլն դրամ, ինչը վկայում է կապիտալացման համեմատաբար բարձր մակարդակի մասին։

Литература

«Գրադարանը-երիտասարդությանը» պատկերացումը հայ մշակութային և կրթական դաշտում խորհրդանշում է այն գաղափարը, որ գրադարանը պետք է դառնա երիտասարդների մտավոր, էմոցիոնալ և էսթետիկ զարգացման հիմնական կենտրոնը, որտեղ ընթերցողը հնարավորություն ունի ճանաչել համամարդկային արժեքները, ձևավորել ինքնուրույն մտավոր դատողություններ և ընդլայնել աշխարհայացքը։ Գրադարանը երիտասարդությանը ներկայացնում է ոչ միայն գրականության ու գիտության արժեքները, այլ նաև ստեղծում միջավայր՝ ստեղծագործական ինքնաարտահայտման, քննադատական մտածողության և մշակութային ինքնություն ձևավորման համար։ Այն նպաստում է լեզվամշակութային հմտությունների զարգացմանը, ընթերցանության ճաշակի ձևավորմանը, ինչպես նաև ինտելեկտուալ հետաքրքրասիրության և սոցիալական կապերի զարգացմանը՝ դառնալով ժամանակակից տեղեկատվական և կրթական միջավայրի անբաժանելի մաս։ Այս համատեքստում գրադարանը հանդես է գալիս որպես միջնորդ ավանդույթների և ժամանակակից երիտասարդական պահանջների միջև, ապահովում է բազմաշերտ կրթություն և ճանաչողական զարգացում, որտեղ երիտասարդն ակտիվորեն ներգրավված է ընթերցանության, ուսումնասիրության և մշակութային նախաձեռնությունների մեջ՝ ձևավորելով ինքնուրույն մտածող, ինտելեկտուալ և սոցիալականապես ակտիվ քաղաքացիների հաջորդ սերունդը։

Литература

Այս ժողովածուն ներկայացնում է Վարդգես Օվյանի երգիծական պատմվածքների հավաքածուն, որտեղ հումորը, սատիրան և հուզական գունապնակն օգտագործվում են սոցիալական, քաղաքական և մարդկային փոխհարաբերությունների քննադատությանը: Գրքում արտացոլվում են հասարակական կյանքում առկա անհամաձայնությունները, սովորույթները, փոքրիկ քաղաքային ու գյուղական միջավայրերի առանձնահատկությունները, միաժամանակ ցուցադրվում է մարդու ներքին հոգեբանությունն ու առօրեական իրավիճակների զվարճալի ու առակային մեկնաբանությունները: Աշխատությունը աչքի է ընկնում իր լեզվական ճկունությամբ, սրամտությամբ և հասարակության ու անհատի վարքի նկատմամբ մտորող մոտեցմամբ, ընթերցողին առաջարկելով ոչ միայն ծիծաղելի իրավիճակներ, այլև վերլուծելու ու մտածելու հնարավորություն՝ մարդկային հարաբերությունների, սոցիալական արդարության և ժամանակակից կյանքի բարդությունների մասին:

Педагогика

Սույն հաշվետվական փաստաթուղթը ներկայացնում է Էրիվանի օգտակար գիտելիքների տարածման ընկերության գործունեությունը 1909–1910 թվականների ընթացքում՝ ընդգրկելով կրթական, լուսավորչական և հասարակական նախաձեռնությունների ամբողջական պատկերը։ Այն արտացոլում է կազմակերպության նպատակները՝ գիտելիքի տարածման խթանում, բնակչության կրթական մակարդակի բարձրացում և հասարակական լուսավորության զարգացում։ Փաստաթղթում նկարագրվում են իրականացված դասախոսությունները, ընթերցարանների և գրադարանային ծառայությունների կազմակերպումը, ինչպես նաև բնակչության տարբեր շերտերի ներգրավվածությունը կրթական ծրագրերում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսուցողական նյութերի պատրաստմանը, գիտական ու հանրամատչելի հրապարակումների տարածմանը և տեղական մտավորականության մասնակցությանը կազմակերպության աշխատանքներին։ Բացի այդ, ներկայացվում են ֆինանսական հաշվետվությունները, վարչական գործունեության արդյունքները և առաջիկա ծրագրային ուղղությունները՝ ուղղված լուսավորական շարժման ընդլայնմանը։ Այս փաստաթուղթը կարևոր աղբյուր է Երևանի և ընդհանրապես Կովկասի կրթական կյանքի պատմության ուսումնասիրության համար՝ բացահայտելով հասարակական կազմակերպությունների դերը գիտելիքի տարածման գործընթացում։

Право

Իրավագիտական, ֆինանսաիրավական և պետական կառավարման բնույթի գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ֆինանսական վերահսկողության համակարգի ձևավորման, գործունեության իրավական հիմքերի, կազմակերպական կառուցվածքի և պետական ֆինանսական ռեսուրսների օգտագործման օրինականության ապահովման հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է ֆինանսական վերահսկողության իրավական էության, նպատակների, սկզբունքների, իրականացման ձևերի և մեթոդների բացահայտման, ինչպես նաև ֆինանսական հարաբերությունների կարգավորման գործում պետական վերահսկողական մարմինների ունեցած դերի գնահատման հետ։ Ֆինանսական վերահսկողությունը պետական ֆինանսական կառավարման կարևորագույն բաղադրիչներից է, որի միջոցով ապահովվում են հանրային միջոցների ձևավորման, բաշխման և օգտագործման օրինականությունը, ֆինանսական կարգապահությունը, հաշվետվողականությունը և ֆինանսական գործունեության թափանցիկությունը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է ֆինանսական վերահսկողության հասկացության տեսական մեկնաբանությունները, դրա իրավական բնույթը, ֆինանսական իրավունքի համակարգում զբաղեցրած տեղը և պետական իշխանության մարմինների վերահսկողական լիազորությունների իրավական սահմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի ֆինանսական վերահսկողության և ֆինանսական կառավարման փոխհարաբերությունները, քանի որ վերահսկողական գործունեությունը ոչ միայն ուղղված է ֆինանսական խախտումների հայտնաբերմանը, այլև կարող է նպաստել հանրային միջոցների օգտագործման արդյունավետության բարձրացմանը, ֆինանսական ռիսկերի նվազեցմանը և պետական կառավարման համակարգի կատարելագործմանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ֆինանսական վերահսկողության իրավական սկզբունքների ուսումնասիրությունը, մասնավորապես՝ օրինականության, օբյեկտիվության, անկախության, հրապարակայնության, համաչափության, մասնագիտական պատասխանատվության և վերահսկողական գործունեության արդյունավետության ապահովման հարցերը։ Այս սկզբունքների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ֆինանսական վերահսկողության իրականացման իրավական երաշխիքները և վերահսկողություն իրականացնող մարմինների գործունեության նկատմամբ սահմանված պահանջները։ Աշխատության շրջանակում կարող են դիտարկվել ֆինանսական վերահսկողության տարբեր տեսակները՝ պետական և ոչ պետական, ներքին և արտաքին, նախնական, ընթացիկ և հետագա վերահսկողությունը, ինչպես նաև դրանց իրավական առանձնահատկություններն ու կիրառման ոլորտները։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում բյուջետային վերահսկողության, հարկային վերահսկողության, մաքսային վերահսկողության, ֆինանսական հաշվետվությունների ստուգման և պետական գույքի կառավարման նկատմամբ վերահսկողության կազմակերպման հիմնախնդիրները։ Հետազոտության թեմատիկան ընդգրկում է Հայաստանի Հանրապետության ֆինանսական օրենսդրության համակարգը, սահմանադրական դրույթների և ոլորտային իրավական ակտերի փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև պետական ֆինանսների կառավարման գործընթացում իրավական կարգավորման նշանակությունը։ Կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել պետական բյուջեի կազմման, հաստատման, կատարման և հաշվետվությունների ներկայացման փուլերում վերահսկողական մեխանիզմների ուսումնասիրությունը։ Բյուջետային միջոցների օգտագործման նկատմամբ իրավական վերահսկողությունը կարևոր նշանակություն ունի հանրային ֆինանսների կառավարման պատասխանատվության ապահովման, ֆինանսական պարտավորությունների կատարման և պետական ծրագրերի իրականացման օրինականության գնահատման տեսանկյունից։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է ֆինանսական վերահսկողություն իրականացնող պետական մարմինների իրավական կարգավիճակի, լիազորությունների և փոխգործակցության մեխանիզմների ուսումնասիրությունը։ Այս համատեքստում կարող են վերլուծվել Ազգային ժողովի վերահսկողական գործառույթները, Հաշվեքննիչ պալատի իրավական կարգավիճակը, ֆինանսների կառավարման ոլորտում գործադիր իշխանության մարմինների իրավասությունները, ինչպես նաև հարկային և մաքսային վարչարարության շրջանակներում իրականացվող վերահսկողական գործողությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի վերահսկողական մարմինների իրավասությունների հստակ սահմանազատումը, քանի որ տարբեր հաստատությունների գործառույթների համընկնումը կամ ոչ բավարար համակարգումը կարող է ազդել վերահսկողական գործունեության արդյունավետության վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև ֆինանսական ստուգումների, հաշվեքննությունների, աուդիտի, փաստաթղթային ուսումնասիրությունների և ֆինանսական հաշվետվությունների վերլուծության իրավական հիմքերը։ Այս մեխանիզմների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու վերահսկողական գործընթացների կազմակերպման պահանջները, ստուգվող սուբյեկտների իրավունքներն ու պարտականությունները և վերահսկողության արդյունքների իրավական հետևանքները։ Առանձին ուշադրության են արժանի ֆինանսական իրավախախտումների հայտնաբերման, դրանց կանխարգելման և պատասխանատվության միջոցների կիրառման հարցերը։ Ֆինանսական վերահսկողության իրավական կարգավորումը ենթադրում է ոչ միայն պետական մարմինների վերահսկողական լիազորությունների ամրագրում, այլև իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց իրավունքների պաշտպանության, վարչարարական ընթացակարգերի պահպանման և վերահսկողական որոշումների բողոքարկման հնարավորությունների ապահովում։ Այս տեսանկյունից կարևոր նշանակություն ունեն իրավական որոշակիության, համաչափության և պատշաճ վարչարարության սկզբունքները։ Աշխատության թեմատիկան առնչվում է նաև պետական ֆինանսական վերահսկողության և կոռուպցիոն ռիսկերի կանխարգելման փոխհարաբերություններին։ Ֆինանսական գործառնությունների թափանցիկությունը, հաշվետվողականության համակարգերի զարգացումը և վերահսկողական ընթացակարգերի արդյունավետությունը կարող են նպաստել հանրային միջոցների ոչ նպատակային օգտագործման ռիսկերի նվազեցմանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է միջազգային փորձի և ֆինանսական վերահսկողության ընդունված չափանիշների ուսումնասիրությունը, մասնավորապես՝ բարձրագույն հաշվեքննիչ մարմինների գործունեության սկզբունքների, հանրային հատվածի աուդիտի մոտեցումների և ֆինանսական հաշվետվողականության կազմակերպման միջազգային փորձի համեմատական վերլուծությունը։ Նման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ազգային իրավական կարգավորումների առանձնահատկությունները և բացահայտելու դրանց կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները՝ հաշվի առնելով Հայաստանի Հանրապետության իրավական համակարգի կառուցվածքն ու պետական կառավարման առանձնահատկությունները։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում ֆինանսական վերահսկողության թվայնացման, էլեկտրոնային հաշվետվությունների, տեղեկատվական համակարգերի և տվյալների վերլուծության գործիքների կիրառման իրավական հարցերը։ Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների զարգացումը նոր հնարավորություններ է ստեղծում ֆինանսական գործառնությունների մշտադիտարկման, վերահսկողական ռիսկերի գնահատման և ֆինանսական խախտումների վաղ հայտնաբերման համար։ Միաժամանակ նման համակարգերի կիրառումը պահանջում է անձնական տվյալների պաշտպանության, տեղեկատվական անվտանգության և վերահսկողական լիազորությունների իրավաչափ իրականացման երաշխիքների ապահովում։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են կիրառվել իրավանորմատիվ, համակարգային, համեմատաիրավական, պատմաիրավական և գործառական վերլուծության մեթոդներ։ Դրանց միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել ֆինանսական վերահսկողության օրենսդրական հիմքերը, համեմատել վերահսկողական տարբեր մեխանիզմների իրավական առանձնահատկությունները և գնահատել պետական ֆինանսական կառավարման համակարգում դրանց ունեցած նշանակությունը։ Կարևոր է նաև ֆինանսական վերահսկողության վերաբերյալ իրավական ակտերի, դատական պրակտիկայի, պաշտոնական հաշվետվությունների և մասնագիտական գրականության ուսումնասիրությունը, որը կարող է նպաստել իրավական կարգավորման գործնական խնդիրների բացահայտմանը։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է ֆինանսական իրավունքի կարևորագույն ինստիտուտներից մեկի տեսական և կիրառական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությամբ, պետական ֆինանսական վերահսկողության իրավական մեխանիզմների համակարգմամբ և վերահսկողական գործունեության արդյունավետության ապահովման իրավական պայմանների վերլուծությամբ։ Հետազոտության կիրառական արժեքը կապված է ֆինանսական օրենսդրության կատարելագործման, պետական վերահսկողական մարմինների գործունեության կազմակերպման, հանրային ֆինանսների կառավարման թափանցիկության բարձրացման և ֆինանսական կարգապահության ամրապնդման հնարավորությունների հետ։ Այն կարող է օգտակար լինել իրավաբաններին, ֆինանսիստներին, պետական կառավարման մասնագետներին, աուդիտորներին, հաշվեքննիչներին, հարկային և մաքսային ոլորտների աշխատակիցներին, օրենսդրական բարեփոխումների մասնակիցներին, գիտաշխատողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։ Աշխատությունն ունի իրավագիտական, ֆինանսատնտեսական, ինստիտուցիոնալ և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով Հայաստանի Հանրապետությունում ֆինանսական վերահսկողության իրավական հիմքերի, պետական ֆինանսների կառավարման մեխանիզմների, վերահսկողական մարմինների իրավասությունների և ֆինանսական օրինականության ապահովման սկզբունքների առավել խորքային ըմբռնմանը։

История

Աշխատությունը նվիրված է Կարսի շրջափակման և դրա հետ կապված ռազմաքաղաքական իրադարձությունների ուսումնասիրությանը՝ Կարսի ռազմավարական նշանակության, ռազմական գործողությունների ընթացքի և տարածաշրջանում տեղի ունեցող քաղաքական փոփոխությունների համատեքստում։ Կարսը պատմականորեն ունեցել է կարևոր ռազմավարական դիրք՝ գտնվելով Կովկասը Անատոլիայի արևելյան շրջաններին կապող ճանապարհների և ռազմական հաղորդակցության կարևոր ուղղությունների վրա։ Այդ պատճառով քաղաքի և ամրոցի նկատմամբ վերահսկողությունը մեծ նշանակություն է ունեցել տարածաշրջանի ռազմական և քաղաքական ուժերի համար։ Հետազոտության մեջ կարող են քննության առնվել Կարսի ամրաշինական համակարգը, պաշտպանական կառույցները, աշխարհագրական դիրքը և բնական պայմանները, որոնք ազդել են քաղաքի ռազմական նշանակության վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում շրջափակման նախադրյալների ուսումնասիրությունը՝ ներառյալ տարածաշրջանում ուժերի հարաբերակցության փոփոխությունը, ռազմական գործողությունների զարգացումը, հաղորդակցության ուղիների վերահսկողությունը և Կարսի կայազորի ու հարակից զորքերի վիճակը։ Աշխատանքը կարող է ներկայացնել շրջափակման կազմակերպման սկզբունքները, կողմերի ռազմական ուժերի դասավորությունը, մատակարարման և հաղորդակցության խնդիրները, ինչպես նաև պաշտպանվող կողմի դիմադրության հնարավորություններն ու սահմանափակումները։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել Կարսի ռազմական ենթակառուցվածքին և ամրությունների նշանակությանը։ Քաղաքի պաշտպանական համակարգը բաղկացած էր տարբեր ամրություններից, բերդային կառույցներից և բնականորեն պաշտպանված դիրքերից, որոնց համադրությունը երկար ժամանակ Կարսը դարձրել էր կարևոր ռազմական հենակետ։ Շրջափակման պայմաններում այդ համակարգի արդյունավետությունը կախված էր ինչպես ամրությունների տեխնիկական վիճակից, այնպես էլ կայազորի թվաքանակից, սպառազինությունից, պարենային և ռազմամթերքի պաշարներից։ Ռազմական իրադարձությունների ուսումնասիրությունը կարող է ներառել նաև շրջափակման ընթացքում իրականացված մարտական գործողությունների, դիրքային պայքարի և հակառակորդի պաշտպանական գիծը ճեղքելու փորձերի վերլուծություն։ Այս համատեքստում կարևոր են հրամանատարության որոշումները, զորքերի տեղաշարժը և ռազմական գործողությունների աշխարհագրությունը։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ նման իրադարձությունների նկարագրությունը հաճախ հիմնվում է տարբեր կողմերի աղբյուրների վրա, որոնք կարող են էապես տարբերվել միմյանցից։ Հետևաբար թեմայի ուսումնասիրության համար կարևոր է համադրել ռազմական փաստաթղթերը, հիշողությունները, ժամանակագրությունները, մամուլի հրապարակումները և այլ սկզբնաղբյուրներ։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև Կարսի շրջափակման բնակչության վրա ունեցած ազդեցությանը։ Պաշարման կամ շրջափակման պայմաններում քաղաքացիական բնակչությունը սովորաբար բախվում է պարենի, բժշկական օգնության, անվտանգության և տեղաշարժի սահմանափակումների։ Այդ տեսանկյունից ռազմական իրադարձությունների ուսումնասիրությունը կարող է լրացվել սոցիալական և ժողովրդագրական հետևանքների վերլուծությամբ։ Կարսի շուրջ տեղի ունեցած ռազմական զարգացումները պետք է դիտարկել նաև ավելի լայն տարածաշրջանային գործընթացների շրջանակում։ Կարսը գտնվում էր այնպիսի տարածքում, որտեղ ռազմական գործողությունները սերտորեն կապված էին Կովկասի, Օսմանյան կայսրության արևելյան շրջանների և ռուսական ռազմական ներկայության փոփոխությունների հետ։ Հետևաբար քաղաքի նկատմամբ վերահսկողության փոփոխությունը կարող էր ունենալ ոչ միայն տեղային, այլև լայն ռազմաքաղաքական հետևանքներ։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև Կարսի հարցի դիվանագիտական կողմը։ Ռազմական գործողություններին զուգահեռ քաղաքի և շրջանի կարգավիճակը կարող էր քննարկվել տարբեր քաղաքական և միջազգային բանակցությունների շրջանակում։ Այդ գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էին ռազմական արդյունքները վերածվում քաղաքական որոշումների և տարածքային պայմանավորվածությունների։ Աշխատանքը կարող է արժեքավոր լինել նաև ռազմական պատմության մեթոդաբանության տեսանկյունից, քանի որ շրջափակման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համադրել ամրոցների պաշտպանության և պաշարման դասական սկզբունքները, լոգիստիկայի խնդիրները, զորքերի կառավարման առանձնահատկությունները և աշխարհագրական գործոնների ազդեցությունը։ Կարսի օրինակը ցույց է տալիս, թե որքան կարևոր կարող էին լինել հաղորդակցության ուղիները, մատակարարումների անխափանությունը և ամրացված դիրքերի նկատմամբ վերահսկողությունը ռազմական գործողությունների ելքի համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը Կարսի շրջափակումը ներկայացնում է որպես ռազմական և քաղաքական նշանակություն ունեցող իրադարձություն՝ ուսումնասիրելով դրա նախադրյալները, ռազմական գործողությունների ընթացքը, քաղաքի պաշտպանական հնարավորությունները, բնակչության վիճակը և տարածաշրջանային հետևանքները։ Այն կարող է օգտագործվել Կարսի պատմության, Կովկասի ռազմական պատմության, Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարածաշրջանային զարգացումների և Հայկական հարցի հետ կապված պատմական գործընթացների ուսումնասիրության համար։