Բնակչության կյանքի որակի գնահատման մեթոդաբանական հիմնախնդիրները

Другие предметы

Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է հասարակական-քաղաքական և հումանիտար գիտությունների բնագավառներում նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը՝ նախատեսված գիտնականների, ուսանողների, դասախոսների և լայն ընթերցողական շրջանակների համար։ Հրատարակությունն ընդգրկում է հասարակական-քաղաքական գիտություններին, բանասիրական գիտություններին, գրականագիտությանը, լեզվաբանությանը, պատմությանը, պատմական գիտություններին, աշխարհագրությանը, հնագիտությանը և ազգագրությանը վերաբերող նոր աշխատություններ՝ արտացոլելով տվյալ ոլորտներում կատարվող արդի հետազոտությունները, տեսական զարգացումները և գիտական մտքի հիմնական ուղղությունները։ Ցանկը հնարավորություն է տալիս արագ ծանոթանալ նոր հրատարակություններին, ստանալ անհրաժեշտ մատենագիտական տվյալներ և ընտրել համապատասխան գրականություն ուսումնական, գիտահետազոտական կամ մասնագիտական գործունեության համար։ Այն կարևոր տեղեկատվական աղբյուր է, որը նպաստում է գիտական հաղորդակցության զարգացմանը, նոր գիտելիքների տարածմանը և հասարակագիտական ու հումանիտար գիտությունների ոլորտներում արդի գրականության հասանելիության ապահովմանը։

Математика

Աշխատությունը նվիրված է Բյուրականի աստղադիտարանում իրականացված լայնածավալ սպեկտրային դիտումների շրջանակում հայտնաբերված և ընտրված երկնային տիրույթներում տեղակայված գալակտիկաների հատկությունների համակարգված ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում արտագալակտիկական օբյեկտների դիտողական տվյալների վերլուծությունն է՝ նպատակ ունենալով բացահայտել դրանց սպեկտրային, լուսաչափական և կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ինչպես նաև պարզել տարբեր տիպի գալակտիկաների ֆիզիկական բնույթը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սպեկտրներում դիտվող ճառագայթման և կլանման գծերին, որոնք կարևոր տեղեկություններ են տալիս գալակտիկաներում ընթացող ֆիզիկական գործընթացների, աստղառաջացման ակտիվության և միջաստղային միջավայրի հատկությունների մասին։ Դիտարկվում են գալակտիկաների սպեկտրային դասակարգման խնդիրները, դրանց գույները, տեսանելի պայծառությունը, ձևաբանական հատկանիշները և այլ դիտողական պարամետրեր։ Կարևոր ուղղություններից է ակտիվ գալակտիկական միջուկների և ուժեղ ճառագայթմամբ առանձնացող օբյեկտների հայտնաբերումն ու ուսումնասիրությունը, քանի որ նման աղբյուրները հնարավորություն են տալիս հետազոտելու գալակտիկաների կենտրոնական շրջաններում ընթացող բարձր էներգիական երևույթները։ Սպեկտրային տվյալների հիման վրա հնարավոր է գնահատել նաև օբյեկտների կարմիր շեղումները և ուսումնասիրել դրանց տարածական բաշխման առանձնահատկությունները։ Ընտրված երկնային տիրույթների մանրամասն հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս համադրել տարբեր բնութագրերով գալակտիկաների տվյալները, առանձնացնել հետաքրքիր կամ հազվադեպ օբյեկտներ և ձևավորել հետագա դիտումների համար անհրաժեշտ ընտրանքներ։ Աշխատանքում կարևոր նշանակություն ունեն աստղագիտական կատալոգների, լուսաչափական տվյալների և տարբեր ալիքային տիրույթներում կատարված դիտումների համադրումը, ինչը նպաստում է ուսումնասիրվող աղբյուրների առավել ամբողջական բնութագրմանը։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել գալակտիկաների ակտիվության, աստղառաջացման գործընթացների, գալակտիկական միջուկների և արտագալակտիկական օբյեկտների դասակարգման խնդիրների ուսումնասիրման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը ներկայացնում է դիտողական աստղաֆիզիկայի կարևոր ուղղություն՝ ընդգծելով սպեկտրային երկնային դիտումների նշանակությունը գալակտիկաների բազմազանության, ֆիզիկական հատկությունների և տիեզերական միջավայրում դրանց բաշխման ուսումնասիրության գործում։

История

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Կուր-Արաքսյան մշակույթի հնագիտական հուշարձաններից հայտնաբերված օբսիդիանի հումքի ծագման աղբյուրների որոշմանը՝ շարժական ռենտգենային ֆլուորեսցենտային վերլուծության մեթոդի կիրառմամբ։ Ուսումնասիրվում է օբսիդիանե գտածոների քիմիական տարրային կազմը և ստացված տվյալների համադրումը Հայաստանի ու հարակից տարածքների հայտնի բնական օբսիդիանի աղբյուրների բնութագրերի հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հումքի ծագման վայրերի նույնականացմանը, տարբեր հուշարձաններում օգտագործված օբսիդիանի աղբյուրների համեմատությանը և դրանց տարածական բաշխման օրինաչափությունների բացահայտմանը։ Վերլուծության արդյունքները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել Կուր-Արաքսյան համայնքների կողմից հումքի ձեռքբերման ռազմավարությունները, բնական պաշարների օգտագործման առանձնահատկությունները և տարբեր բնակավայրերի միջև հնարավոր փոխանակման ու հաղորդակցության կապերը։ Քննարկվում է նաև օբսիդիանի տարածման աշխարհագրության նշանակությունը նախապատմական բնակչության շարժունակության, տնտեսական հարաբերությունների և տարածաշրջանային փոխգործակցության վերակազմության համար։ Անդրադարձ է կատարվում շարժական ռենտգենային ֆլուորեսցենտային մեթոդի հնարավորություններին՝ որպես հնագիտական նյութերի համեմատաբար արագ և առանց էական վնասման տարրային վերլուծության միջոց։ Տարբեր հուշարձաններից ստացված տվյալների համադրումը նպաստում է վաղ բրոնզի դարի համայնքների տնտեսական և սոցիալական կապերի առավել ամբողջական ընկալմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել հնագետների, հնաչափության և նյութագիտական հետազոտություններով զբաղվող մասնագետների, երկրաբանների, Կուր-Արաքսյան մշակույթի հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Сельское хозяйство

Այս հրատարակությունը ներկայացնում է գյուղատնտեսության ոլորտին վերաբերող նոր գրքերի տեղեկատվական ցանկ, որը նպատակ ունի ընթերցողին տրամադրել արդի գիտելիքների և մասնագիտական աղբյուրների համակարգված պատկերացում։ Այն ընդգրկում է տարբեր ուղղություններ՝ սկսած հողի մշակման և բերքատվության բարձրացման ժամանակակից մեթոդներից մինչև բույսերի պաշտպանություն, անասնաբուծություն և ագրոտեխնոլոգիաների նորարարական մոտեցումներ։ Նյութը կառուցված է այնպես, որ օգտատերը կարողանա արագ կողմնորոշվել ոլորտի նոր հրապարակումների մեջ, գտնել իրեն հետաքրքրող թեմաները և ծանոթանալ համապատասխան հեղինակների ու ուսումնասիրությունների հիմնական ուղղություններին։ Գրքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ժամանակակից գյուղատնտեսական մարտահրավերներին, կայուն զարգացման սկզբունքներին և էկոլոգիական մոտեցումների կիրառմանը, ինչը այն դարձնում է օգտակար ինչպես մասնագետների, այնպես էլ ուսանողների և ոլորտով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Другие предметы

Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է հասարակական, քաղաքական և հումանիտար գիտությունների տարբեր ոլորտներում նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը, որի նպատակն է ապահովել ընթերցողների, ուսանողների և հետազոտողների արագ կողմնորոշումը արդի գիտական գրականության լայն դաշտում։ Այն ընդգրկում է հասարակական-քաղաքական գիտություններ, բանասիրություն, գրականագիտություն, լեզվաբանություն, պատմություն և պատմական գիտություններ, աշխարհագրություն, հնագիտություն և ազգագրություն՝ արտացոլելով այս ոլորտներում ձևավորվող ժամանակակից գիտական մոտեցումները, տեսական զարգացումները և մեթոդաբանական նորարարությունները։ Ցանկը կազմվում է գրադարանային նոր ստացումների հիման վրա և ծառայում է որպես կարևոր տեղեկատվական գործիք գիտական հետազոտությունների և ուսումնական գործընթացի համար՝ հնարավորություն տալով արագ ծանոթանալ նոր հրատարակություններին, գնահատել դրանց գիտական արժեքը և կիրառել դրանք տարբեր հումանիտար ուսումնասիրությունների շրջանակներում։ Այն նաև նպաստում է միջգիտակարգային կապերի զարգացմանը՝ ապահովելով գիտելիքի համակարգված տարածում և աջակցելով հումանիտար գիտությունների զարգացման շարունակականությանը։

Лингвистика

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է խորհրդային ժամանակաշրջանում ստեղծված հայոց լեզվի բացատրական բառարանների ուսումնասիրությանը՝ դրանց կազմավորման պատմության, կառուցվածքային առանձնահատկությունների, բառապաշարի ընտրության սկզբունքների և հայ բառարանագրության զարգացման գործում ունեցած նշանակության տեսանկյունից։ Աշխատության կենտրոնում այն բառարաններն են, որոնց հիմնական նպատակն է եղել ներկայացնել հայերենի բառային կազմը, բացատրել բառերի իմաստները, արձանագրել դրանց գործածության տարբեր ոլորտները և հնարավորինս ամբողջական պատկերացում տալ ժամանակի հայերեն լեզվական համակարգի մասին։ Խորհրդային շրջանը հայ բառարանագրության համար առանձնահատուկ փուլ էր, քանի որ այդ ժամանակ ձևավորվեցին մեծածավալ գիտական բառարանագրական աշխատանքներ, ընդլայնվեց բառարանների կազմման մեթոդաբանական հիմքը և համակարգվեց նախորդ դարերից ժառանգված բառագիտական նյութը։ Բացատրական բառարանի հիմնական առանձնահատկությունն այն է, որ այն սահմանափակված չէ բառի պարզ համարժեքի կամ թարգմանության ներկայացմամբ։ Դրա խնդիրն է բացահայտել բառի իմաստը տվյալ լեզվի ներսում՝ հնարավորության դեպքում ներկայացնելով իմաստային տարբերակները, քերականական բնութագրերը, ոճական առանձնահատկությունները, գործածության ոլորտները և օրինակները։ Այդ պատճառով բացատրական բառարանները կարևոր աղբյուր են ոչ միայն լեզվի բառապաշարը ճանաչելու, այլև տվյալ ժամանակաշրջանի լեզվական վիճակն ուսումնասիրելու համար։ Խորհրդային ժամանակաշրջանի բառարանների առանձնահատկություններից է հայերենի բառապաշարի լայն ընդգրկումը։ Դրանցում տեղ են գտել գրական լեզվի բառեր, մասնագիտական և գիտական եզրույթներ, խոսակցական միավորներ, բարբառային կամ հնացած բառեր, նորաբանություններ և տարբեր ոլորտների հետ կապված բառային միավորներ։ Այսպիսի բազմազանությունը պայմանավորված էր նաև հասարակական կյանքի փոփոխություններով․ գիտության, արդյունաբերության, կրթության, տեխնիկայի և մշակույթի զարգացումը հայերենում առաջ էր բերում նոր հասկացություններ և համապատասխան բառապաշար։ Բառարանները պետք է արձանագրեին այդ փոփոխությունները և ներկայացնեին լեզվի զարգացման տվյալ փուլը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է բառային նյութի ընտրության սկզբունքը։ Բառարանագիրները կանգնած էին այն խնդրի առաջ, թե լեզվի բառապաշարի որ շերտերն ընդգրկել և ինչ չափանիշներով տարբերակել գրական, խոսակցական, մասնագիտական, բարբառային, հնացած կամ նոր ձևերը։ Այս ընտրությունը բառարանի գիտական արժեքի կարևոր բաղադրիչներից է, քանի որ յուրաքանչյուր բառարան որոշակիորեն արտացոլում է իր ժամանակաշրջանում լեզվի մասին ընդունված գիտական պատկերացումները։ Խորհրդային հայ բառարանագրության զարգացման մեջ կարևոր նշանակություն ունեցավ նաև բառերի իմաստների ճշգրիտ սահմանումը։ Բառի բացատրությունը պետք է լիներ հնարավորինս հակիրճ, բայց միաժամանակ բավարար՝ իմաստային տարբերությունները բացահայտելու համար։ Բազմիմաստ բառերի դեպքում անհրաժեշտ էր տարբերակել դրանց առանձին նշանակությունները և ցույց տալ, թե ինչ պայմաններում է տվյալ իմաստը գործածվում։ Այս աշխատանքը պահանջում էր ոչ միայն լեզվական ինտուիցիա, այլև մեծածավալ բնագրային նյութի ուսումնասիրություն և բառի իրական գործածության վերլուծություն։ Բառարանների արժեքավոր բաղադրիչներից են նաև օրինակները։ Բառի իմաստը հաճախ առավել հստակ է դառնում ոչ թե վերացական սահմանման, այլ կենդանի խոսքի կամ գրական բնագրի միջոցով։ Օրինակների ընտրությունը հնարավորություն է տալիս ցույց տալ բառի գործածական միջավայրը, քերականական կապերը, ոճական երանգավորումը և իմաստային նրբությունները։ Այդ պատճառով բացատրական բառարանների ուսումնասիրությունը ենթադրում է նաև դրանց օրինակային նյութի և աղբյուրագիտական հիմքի գնահատում։ Առանձին ուշադրության է արժանի բառարանների և հայ գրականության փոխհարաբերությունը։ Գրական ստեղծագործությունները բառարանագրական նյութի կարևոր աղբյուր են, քանի որ գրական լեզվի բառապաշարի զարգացման, նոր բառերի առաջացման և բառերի իմաստային փոփոխությունների մասին արժեքավոր տեղեկություններ են պարունակում։ Խորհրդային շրջանի բառարաններում տարբեր ժամանակաշրջանների հայ գրականության նյութի օգտագործումը հնարավորություն է տվել միավորել լեզվի պատմական ժառանգությունը և ժամանակակից գործածությունը։ Այս առումով բառարանները հանդես են գալիս նաև որպես հայ գրական լեզվի զարգացման վկայագրեր։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է նաև բառարանների կառուցվածքի քննությունը։ Բառարանային հոդվածի կազմակերպումը, գլխաբառի ներկայացումը, քերականական նշումները, ոճական և ոլորտային պիտակները, իմաստների դասավորությունը, դարձվածքների ու կայուն կապակցությունների ընդգրկումը ձևավորում են բառարանի ներքին համակարգը։ Այս տարրերի համադրությունը ցույց է տալիս, թե տվյալ բառարանը ինչպիսի տեսական և գործնական սկզբունքների վրա է հիմնված։ Խորհրդային շրջանի բառարանագիտության մեջ կարևոր էր նաև միասնականացման և նորմավորման ձգտումը։ Գրական լեզվի նորմերի ամրապնդումը պահանջում էր բառերի ուղղագրական, քերականական և իմաստային ներկայացման որոշակի միասնական չափանիշներ։ Բացատրական բառարանները այդ գործընթացում ունեին կարևոր դեր, քանի որ դրանք ոչ միայն արձանագրում էին լեզվական փաստերը, այլև որոշ դեպքերում նպաստում էին գրական լեզվի նորմերի տարածմանը և կայունացմանը։ Միաժամանակ նման մոտեցումը կարող էր առաջացնել որոշակի սահմանափակումներ, երբ կենդանի լեզվական բազմազանությունը անհրաժեշտ էր համապատասխանեցնել ընդունված նորմատիվ պատկերացումներին։ Բառարանների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել նաև հայերենի բառապաշարի պատմական փոփոխությունները։ Տարբեր հրատարակությունների համեմատությունը կարող է ցույց տալ, թե որ բառերն են պահպանվել, որոնք են դուրս եկել ակտիվ գործածությունից, ինչ նոր բառեր են առաջացել և ինչպես են փոխվել առանձին բառերի իմաստները։ Այս տեսանկյունից բացատրական բառարանը դառնում է ոչ միայն տեղեկատու, այլև լեզվի պատմական զարգացման կարևոր փաստաթուղթ։ Հատկապես հետաքրքիր է նորաբանությունների և խորհրդային հասարակական-քաղաքական իրականության հետ կապված բառապաշարի ուսումնասիրությունը։ Այդ ժամանակաշրջանի հասարակական կառուցվածքը, պետական համակարգը, տնտեսական հարաբերությունները, արտադրական գործընթացները և գաղափարական միջավայրը հայերենում ստեղծել կամ տարածել էին բազմաթիվ նոր բառեր և արտահայտություններ։ Դրանց բառարանային արձանագրումը թույլ է տալիս ուսումնասիրել, թե ինչպես է հասարակական փոփոխությունն արտացոլվում լեզվի բառապաշարում։ Միևնույն ժամանակ բառարանների նկատմամբ ժամանակակից լեզվաբանական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս տարբերակել բառագիտական փաստի արձանագրումը և տվյալ ժամանակաշրջանի գաղափարական կամ նորմատիվ ազդեցությունը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև ժամանակակից հայ բառարանագրության զարգացման տեսանկյունից։ Խորհրդային շրջանի բառարանները հետագա բառարանագիտական աշխատանքների համար ստեղծեցին մեծածավալ նյութական և մեթոդաբանական հիմք։ Դրանցում կուտակված բառային, իմաստաբանական և օրինակային հարուստ նյութը կարող է օգտագործվել նոր սերնդի բառարանների, էլեկտրոնային բառարանների և լեզվական կորպուսների ստեղծման ժամանակ։ Միաժամանակ ժամանակակից բառարանագիտությունը հնարավորություն է տալիս վերանայել նախկին սկզբունքները՝ կիրառելով կորպուսային լեզվաբանության, թվային տեխնոլոգիաների և համակարգչային բառարանագրության գործիքները։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ խորհրդային շրջանի հայոց լեզվի բացատրական բառարանները հայ բառարանագրության պատմության կարևորագույն փուլերից են։ Դրանք համակարգել և պահպանել են հայերենի բառային հսկայական նյութ, արձանագրել լեզվի զարգացման որոշակի ժամանակաշրջանի առանձնահատկությունները, նպաստել գրական լեզվի նորմավորման գործընթացին և հիմք ստեղծել հետագա բառարանագիտական ուսումնասիրությունների համար։ Դրանց համակողմանի քննությունը հնարավորություն է տալիս միաժամանակ ուսումնասիրել հայերենի բառապաշարը, իմաստաբանությունը, բառակազմությունը, գրական լեզվի զարգացումը և տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական-մշակութային ազդեցությունը լեզվի վրա։