Ճարտարապետության նախաքրիստոնեական շրջանի զարգացումները՝ հիմնված հայկական ավանդապաշտական մշակույթի սկզբունքների վրա

Биология

Այս գիտական ատենախոսությունը նվիրված է առաջին հոգոտիկ դրվագ ունեցող հիվանդների մոտ նեյրոէնդոկրին համակարգի խանգարումների պաթոֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Աշխատանքը պաշտպանվել է կենսաբանական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանի համար՝ «Մարդու և կենդանիների ֆիզիոլոգիա» մասնագիտությամբ, ՀՀ ԳԱԱ Լ. Ա. Օրբելու անվան ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտում և հրապարակվել է Երևանում 2018 թվականին։ Ուսումնասիրության հիմնական խնդիրը հոգոտիկ առաջին դրվագի ընթացքում հոգեկան վիճակի և նեյրոէնդոկրին կարգավորման միջև փոխկապակցվածության բացահայտումն է։ Հոգոտիկ վիճակների ձևավորման մեխանիզմները բազմագործոն են և ներառում են նյարդային, հորմոնալ, սթրեսային և նյութափոխանակային գործընթացների փոխազդեցություն։ Այդ համատեքստում նեյրոէնդոկրին համակարգի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու օրգանիզմի հարմարվողական արձագանքները հոգեկան խանգարման սկզբնական փուլում։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է հիպոթալամուս-հիպոֆիզ-մակերիկամներ առանցքի գործունեության ուսումնասիրությունը։ Այս համակարգը կարևոր դեր ունի սթրեսային արձագանքի, հորմոնալ հավասարակշռության և օրգանիզմի հարմարվողական մեխանիզմների կարգավորման մեջ։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվել են, մասնավորապես, կորտիզոլի և դեհիդրոէպիանդրոստերոն սուլֆատի մակարդակները առաջին հոգոտիկ դրվագ ունեցող հիվանդների մոտ։ Հետագա աշխատանքներից մեկում նույն հետազոտական խմբի կողմից այդ հորմոնների ցուցանիշները դիտարկվել են նաև օլանզապինով հակահոգոտիկ բուժման ընթացքում, ինչը ցույց է տվել հիպոթալամուս-հիպոֆիզ-մակերիկամներ առանցքի ներգրավվածությունը ինչպես պաթոֆիզիոլոգիական, այնպես էլ բուժական գործընթացներում։ Աշխատանքի նշանակալի կողմերից է նեյրոէնդոկրին փոփոխությունների և հոգոպաթոլոգիական ախտանշանների միջև կապերի ուսումնասիրությունը։ Առաջին հոգոտիկ դրվագը հաճախ ուղեկցվում է տարբեր ծանրության հոգեկան ախտանշաններով, և հորմոնալ կարգավորման փոփոխությունները կարող են դիտարկվել որպես այդ վիճակի կենսաբանական ուղեկցող գործոններ կամ հնարավոր պաթոֆիզիոլոգիական մեխանիզմների բաղադրիչներ։ Այսպիսի մոտեցումը հնարավորություն է տալիս հոգոտիկ խանգարումը դիտարկել ոչ միայն հոգեբուժական ախտանշանների ամբողջության, այլև օրգանիզմի տարբեր կարգավորող համակարգերի փոխազդեցության տեսանկյունից։ Հետազոտության կարևորությունը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ առաջին հոգոտիկ դրվագը հիվանդության զարգացման վաղ փուլ է, երբ նեյրոէնդոկրին փոփոխությունների ուսումնասիրությունը կարող է արժեքավոր տվյալներ տրամադրել հետագա ընթացքի և բուժման արձագանքի վերաբերյալ։ Հորմոնալ ցուցանիշների դինամիկ դիտարկումը կարող է հնարավորություն տալ գնահատելու, թե ինչպես են դրանք փոխվում հիվանդության և բուժման ընթացքում։ Այդպիսի մոտեցման միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել նաև որոշ կենսաբանական ցուցանիշների՝ բուժման արդյունավետության հնարավոր կանխատեսիչ նշանակությունը։ Նեյրոէնդոկրին համակարգի ուսումնասիրության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունի կորտիզոլը, որը սթրեսային արձագանքի կարևոր հորմոն է։ Ժամանակակից հետազոտություններում հիպոթալամուս-հիպոֆիզ-մակերիկամներ առանցքի գործունեության փոփոխությունները դիտարկվում են տարբեր հոգեկան խանգարումների պաթոգենեզի համատեքստում, իսկ կորտիզոլի փոփոխությունները կարող են կապված լինել որոշ հոգոտիկ և աֆեկտիվ ախտանշանների հետ։ Այս պատճառով աշխատանքի թեման միավորում է ֆիզիոլոգիական և հոգեբուժական ուսումնասիրության ուղղությունները։ Հետազոտության մեջ կարող է կարևորվել նաև սեռային գործոնի ազդեցությունը նեյրոէնդոկրին ցուցանիշների վրա։ Հորմոնալ համակարգերի գործունեությունը տարբեր սեռերի մոտ կարող է ունենալ առանձնահատկություններ, ուստի առաջին հոգոտիկ դրվագի ժամանակ արձանագրվող փոփոխությունների վերլուծությունը սեռային բաժանմամբ կարող է լրացուցիչ տեղեկություն տալ հիվանդության կենսաբանական մեխանիզմների մասին։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս խուսափել ընդհանուր միջին ցուցանիշներով պայմանավորված տարբերությունների կորստից և ավելի մանրամասն գնահատել հիվանդների ենթախմբերի առանձնահատկությունները։ Աշխատության գործնական նշանակության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նեյրոէնդոկրին ցուցանիշների օգտագործումը բուժման ընթացքի գնահատման համար։ Եթե որոշ հորմոնալ փոփոխություններ կապված են հիվանդության ծանրության կամ բուժման արդյունավետության հետ, դրանք կարող են դիտարկվել որպես լրացուցիչ կենսաբանական ցուցիչներ։ Հետազոտական տվյալները կարող են նպաստել առաջին հոգոտիկ դրվագի ժամանակ բուժական գործընթացների ավելի խոր ընկալմանը և ապագայում ավելի անհատականացված մոտեցումների մշակմանը։ Միաժամանակ նման կենսաբանական ցուցանիշները պետք է դիտարկել որպես համալիր գնահատման բաղադրիչ, այլ ոչ թե որպես ինքնուրույն ախտորոշիչ չափանիշ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ուսումնասիրում է առաջին հոգոտիկ դրվագի ժամանակ առաջացող նեյրոէնդոկրին փոփոխությունների ֆիզիոլոգիական և պաթոֆիզիոլոգիական նշանակությունը՝ ուշադրություն դարձնելով հորմոնալ կարգավորման, սթրեսային համակարգերի, հոգոպաթոլոգիական ախտանշանների և հակահոգոտիկ բուժման միջև փոխկապակցվածությանը։ Այն արժեքավոր է նեյրոէնդոկրինոլոգիայի, պաթոֆիզիոլոգիայի և հոգեբուժության սահմանագծում իրականացվող հետազոտությունների համար և կարող է հետաքրքրել ֆիզիոլոգներին, հոգեբույժներին, նյարդաբաններին, բժշկական հետազոտողներին, կենսաբաններին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Химия

Աշխատությունը նվիրված է α,β-դեհիդրոամինաթթուների ֆիզիոլոգիապես ակտիվ ածանցյալների սինթեզի մեթոդների մշակմանը՝ օգտագործելով միկրոալիքային ճառագայթմամբ ինիցիացված ռեակցիաներ։ Քննարկվում են արագացված օրգանական սինթեզի մոտեցումները, որոնց հիմքում ընկած է միկրոալիքային էներգիայի ազդեցությունը ռեակցիոն կինետիկայի վրա, ինչը հնարավորություն է տալիս բարձրացնել ելքերի արդյունավետությունը և կրճատել սինթեզի ժամանակը։ Վերլուծվում են ստացված միացությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ստերեոքիմիան և ռեակտիվության պարամետրերը՝ կապելով դրանք կենսաբանական ակտիվության հնարավոր դրսևորումների հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում դեհիդրոամինաթթուների կոնյուգացված համակարգերի դերին կենսաակտիվ հատկությունների ձևավորման մեջ, ինչպես նաև դրանց կիրառական նշանակությանը դեղագործական քիմիայի և կենսաօրգանական սինթեզի ոլորտներում։ Աշխատությունը ներկայացնում է նաև փորձարարական տվյալների վերլուծություն՝ ընդգծելով միկրոալիքային սինթեզի առավելությունները դասական մեթոդների համեմատ։

Медицина

Աշխատությունը նվիրված է սեռական հասունացման շրջանում ձվարանների բարորակ ուռուցքների և ուռուցքանման գոյացությունների պատճառով վիրահատական միջամտություն տարած կանանց վերարտադրողական համակարգի հետագա վիճակի կլինիկական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում դեռահասության շրջանում կատարված միջամտությունից հետո օրգանիզմի զարգացման, ձվարանների ֆունկցիոնալ վիճակի և հետագա վերարտադրողական առողջության միջև հնարավոր փոխկապակցվածություններն են։ Սեռական հասունացումը դիտարկվում է որպես վերարտադրողական համակարգի ձևավորման կարևոր ժամանակաշրջան, որի ընթացքում տեղի են ունենում հորմոնային և ֆունկցիոնալ նշանակալի փոփոխություններ, ուստի այդ փուլում ձվարանների հիվանդությունները և դրանց բուժումը կարող են պահանջել երկարաժամկետ բժշկական հսկողություն։ Հետազոտության շրջանակում կարող են գնահատվել դաշտանային ֆունկցիայի ձևավորման և հետագա ընթացքի առանձնահատկությունները, հորմոնային կարգավորման ընդհանուր ցուցանիշները, ձվարանների ֆունկցիոնալ վիճակը և վերարտադրողական ներուժը բնութագրող կլինիկական տվյալները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել սկզբնական ախտաբանական վիճակի բնույթին, հիվանդության առաջացման տարիքին, վիրահատական միջամտության ծավալին և ձվարանային հյուսվածքի պահպանման աստիճանին՝ որպես հետագա վիճակի վրա հնարավոր ազդեցություն ունեցող գործոնների։ Կարևորվում է օրգանապահպան մոտեցումների նշանակության գնահատումը, հատկապես այն դեպքերում, երբ բուժումն իրականացվում է վերարտադրողական համակարգի դեռևս ձևավորման փուլում։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են համադրվել կլինիկական դիտարկումների, լաբորատոր գնահատումների և պատկերային հետազոտությունների տվյալները՝ վերարտադրողական համակարգի վիճակի հնարավոր փոփոխությունների ամբողջական պատկեր ստանալու նպատակով։ Առանձին ուղղություն է երկարաժամկետ արդյունքների գնահատումը, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել ոչ միայն միջամտությունից անմիջապես հետո արձանագրվող վիճակը, այլև հասուն տարիքում դրսևորվող առանձնահատկությունները։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են հետագա բժշկական հսկողության սկզբունքների հիմնավորման և վերարտադրողական առողջության պահպանմանն ուղղված կլինիկական մոտեցումների զարգացման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մանկական և դեռահասների գինեկոլոգիայի, վերարտադրողական բժշկության, էնդոկրինոլոգիայի և կլինիկական հետազոտությունների մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ավելի հստակ գնահատել դեռահասության շրջանում ձվարանների բարորակ ախտահարումների պատճառով կատարված վիրահատությունների հնարավոր երկարաժամկետ կապը կանանց վերարտադրողական համակարգի հետագա վիճակի հետ։

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է կրկնավոր ձևերի իմաստային և տիպաբանական ուսումնասիրությանը՝ հայերեն, ռուսերեն և անգլերեն լեզուների նյութի համադրման հիման վրա։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել տարբեր լեզուներում կրկնության միջոցով ձևավորվող լեզվական միավորների իմաստային առանձնահատկությունները, կառուցվածքային դրսևորումները և գործածության օրինաչափությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են կրկնավոր ձևերի առաջացման եղանակները, դրանց բաղադրիչների փոխհարաբերությունները, իմաստային ամբողջականության ձևավորումը և խոսքում դրանց կատարած գործառույթները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ կրկնությունը տարբեր լեզուներում կարող է արտահայտել բազմազան իմաստներ՝ բազմակիություն, ինտենսիվություն, շարունակականություն, տևականություն, տարածական կամ ժամանակային ընդհանրացում, նմանություն, հուզական երանգավորում և այլ իմաստային հարաբերություններ։ Համեմատական վերլուծության միջոցով ուսումնասիրվում են հայերենի, ռուսերենի և անգլերենի միջև առկա ընդհանրություններն ու տարբերությունները՝ բացահայտելով յուրաքանչյուր լեզվի կառուցվածքային և իմաստային առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև կրկնավոր ձևերի դասակարգման խնդիրներին, դրանց բառաքերականական կարգավիճակին և տարբեր խոսքի մասերի շրջանակում դրանց դրսևորմանը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում համատեքստի դերին, քանի որ նույն կառուցվածքային ձևը տարբեր խոսքային իրավիճակներում կարող է ձեռք բերել տարբեր իմաստային և ոճական երանգներ։ Տիպաբանական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս կրկնությունը դիտարկել որպես տարբեր լեզուներում հանդիպող ընդհանուր լեզվական երևույթ՝ միաժամանակ բացահայտելով դրա իրացման ազգային-լեզվական առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ընդհանուր և համեմատական լեզվաբանությամբ, իմաստաբանությամբ, տիպաբանությամբ և թարգմանագիտությամբ զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև համապատասխան ոլորտների ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպաստում է կրկնավոր ձևերի բազմակողմանի ընկալմանը՝ համադրելով դրանց կառուցվածքային, իմաստային և գործառական բնութագրերը և ցույց տալով, թե ինչպես է նույն լեզվական մեխանիզմը տարբեր լեզուներում ստանում յուրահատուկ արտահայտություն ու նշանակություն։

Технология

Գիտատեխնիկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է կոդային բաժանմամբ բազմակի հասանելիության սկզբունքի հիման վրա օպտիկամանրաթելային կապի ցանցերի նախագծման և կառուցման խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում բազմաթիվ օգտվողների միաժամանակյա հաղորդակցության կազմակերպման մեխանիզմները, օպտիկական կապուղիների կառուցվածքը և տվյալների փոխանցման համար կոդային հաջորդականությունների կիրառման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ցանցի թողունակությանը, ազդանշանների բաժանմանը, օգտվողների միջև փոխադարձ խանգարումների նվազեցմանը և փոխանցման հուսալիության ապահովմանը։ Վերլուծվում են օպտիկական հաղորդիչների ու ընդունիչների, կապուղիների և համապատասխան կոդավորման միջոցների փոխգործակցությունը, ինչպես նաև համակարգի աշխատանքի վրա ազդող հիմնական տեխնիկական պարամետրերը։ Քննարկվում են նաև ցանցի կառուցվածքի օպտիմալացման, օգտվողների թվի ավելացման, ազդանշանի որակի պահպանման և կապի ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու կոդային բաժանմամբ բազմակի հասանելիության կիրառման արդյունավետությունը ժամանակակից օպտիկական հաղորդակցման համակարգերում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հեռահաղորդակցության, օպտիկամանրաթելային կապի, համակարգչային ցանցերի և ազդանշանների մշակման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում հիփոթեքային վարկերի շուկայի զարգացման հիմնախնդիրների և կատարելագործման ուղիների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ գնահատելով դրա դերը բնակարանային ֆինանսավորման համակարգի, ֆինանսական շուկայի զարգացման և տնտեսական աճի խթանման գործում։ Վերլուծվում են հիփոթեքային վարկավորման գործող մեխանիզմները, շուկայի կառուցվածքը, վարկավորման պայմանները, տոկոսադրույքների ձևավորման գործոնները և ֆինանսական հաստատությունների դերակատարությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բնակչության համար հիփոթեքային վարկերի հասանելիությանը, վարկային ռիսկերի կառավարմանը, պետական աջակցության ծրագրերի արդյունավետությանը և բնակարանային շուկայի զարգացման փոխազդեցությանը ֆինանսական համակարգի հետ։ Ուսումնասիրությունը նաև քննարկում է միջազգային փորձի կիրառելիությունը ՀՀ պայմաններում, երկրորդային հիփոթեքային շուկայի զարգացման հնարավորությունները և իրավակարգավորման կատարելագործման ուղղությունները։ Աշխատությունը ներկայացնում է վերլուծական եզրակացություններ և գործնական առաջարկություններ, որոնք կարող են նպաստել հիփոթեքային շուկայի կայուն զարգացմանը, ֆինանսական համակարգի ամրապնդմանը և բնակարանային ֆինանսավորման արդյունավետության բարձրացմանը։