Դասատետր եկեղեցական պատմության

Экономика

Գրքում հեղինակը հանգամանորեն քննարկում է, թե ինչպես են մարդիկ՝ որպես տնտեսության հիմնական ռեսուրս, ներդրում կատարում տարբեր արտադրական գործընթացներում և ինչպիսի կարևորություն ունի մարդկային կապիտալը երկրի տնտեսական աճի, արդյունավետության ու մրցունակության բարձրացման համար։ Համբարձումյանն անդրադառնում է աշխատանքի շուկայի հիմնական մոդելներին, մարդու աշխատանքային կարողությունների զարգացումներին և դրանց վրա ազդող տնտեսական, սոցիալական ու կրթական գործոններին։ Գրքում մանրամասն նկարագրվում է, թե ինչպես կարող է պետությունը ու կազմակերպությունները օգտագործել մարդկային ռեսուրսները՝ բարձրացնելու աշխատուժի որակը, բարելավելու աշխատանքային պայմանները և ստեղծելու նպաստավոր միջավայր արդյունավետ աշխատանքի համար։ Հեղինակը նաև քննարկում է աշխատանքի էկոնոմիկայի գործոնները՝ աշխատաշուկայի մեխանիզմները, աշխատավարձերի ձևավորումը, գործազրկությունը, ու աշխատողների սերնդային ու մասնագիտական տարբերությունները։ Աշխատանքային հարաբերությունները վերլուծվում են ոչ միայն Հայաստանի, այլև միջազգային համատեքստում՝ ներկայացնելով մարդկային ռեսուրսների կառավարման՝ տարբեր երկրներում գործածվող մոտեցումները և դրանց հաջողությունները։ Բացի այդ, Համբարձումյանը անդրադառնում է ձեռնարկությունների աշխատանքի կառավարման ռազմավարություններին՝ ներառելով ընտրության գործընթացը, կրթությունը, որակավորման բարձրացումը, ինչպես նաև աշխատողների տրամադրած աշխատուժի ծախսերի և դրանց մաքսիմալ արդյունավետ օգտագործման մեթոդներին։ Գիրքը նաև ընդգծում է, որ աշխատողը, որպես մարդկային ռեսուրս, պետք է ընկալվի ոչ միայն որպես աշխատանքային ուժ, այլ նաև որպես արժեքավոր ռեսուրս, որը պետք է զարգացվի և ճիշտ ուղղորդվի՝ բարձրացնելու կազմակերպության ընդհանուր արդյունքներն ու մրցունակությունը։ Գրքի ընթերցողին կօգնի հասկանալ, թե ինչու և ինչպես մարդկային ռեսուրսների կառավարման ճիշտ մոտեցումները կարող են էականորեն բարելավել երկրի տնտեսությունը և կազմակերպությունների արդյունավետությունը։ Գիրքը նախատեսված է տնտեսագետներին, մենեջերներին, մասնագետներին և բոլոր նրանց, ովքեր հետաքրքրված են աշխատանքի էկոնոմիկայի, մարդկային ռեսուրսների կառավարման ու կազմակերպությունների կառավարման ոլորտներում։ Այն նաև արժեքավոր կլինի ուսանողների համար, ովքեր ուսումնասիրում են այս ոլորտները՝ ունենալու համար ավելի լայն տեսանկյուն մարդկային ռեսուրսների կառավարումը ու աշխատանքի էկոնոմիկայի հիմունքները։

Математика

Այս աշխատանքը ուսումնասիրում է մեկուսացված գերխիտ երկնային մարմինների կողմից առաջացող գրավիտացիոն ճառագայթումը՝ կենտրոնանալով ընդհանուր հարաբերականության տեսության շրջանակում այս երևույթի ֆիզիկական բնույթի և ձևավորման մեխանիզմների վրա։ Վերլուծվում է, թե ինչպես են զանգվածի արագ փոփոխությունները, ասիմետրիկ շարժումները կամ պտտական դինամիկան հանգեցնում տարածաժամանակի կորության տատանումների, որոնք տարածվում են գրավիտացիոն ալիքների տեսքով։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գերխիտ օբյեկտներին, ինչպիսիք են նեյտրոնային աստղերը և սև խոռոչների համակարգերը, որոնց ուժեղ գրավիտացիոն դաշտերը և բարձր խտությունը պայմաններ են ստեղծում նկատելի ինտենսիվության գրավիտացիոն ճառագայթման առաջացման համար։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև ալիքների տարածման առանձնահատկությունները, էներգիայի կորստի մեխանիզմները և դրանց ազդեցությունը համակարգերի էվոլյուցիայի վրա, մասնավորապես՝ երկուական կոմպակտ օբյեկտների մոտեցման և միաձուլման գործընթացներում։ Միաժամանակ ներկայացվում են տեսական մոդելներ և թվային հաշվարկներ, որոնք օգտագործվում են գրավիտացիոն ալիքների կանխատեսման և դիտարկվող ազդանշանների վերլուծության համար՝ հիմնվելով ժամանակակից աստղաֆիզիկական դիտարկումների վրա։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ընդգծում է գրավիտացիոն ճառագայթման ուսումնասիրության կարևորությունը տիեզերքի ծայրահեղ ֆիզիկական պայմանների հասկացման և նոր աստղաֆիզիկական տեղեկատվության ստացման համար:

Литература

Գիրքը հայ բանասիրական և գրականագիտական մտքի պատմության մեջ կարևոր նշանակություն ունեցող տեսական աշխատություն է, որը նվիրված է բանաստեղծության արվեստին, նրա կառուցվածքին, արտահայտչամիջոցներին և ստեղծագործության գեղարվեստական կազմակերպման սկզբունքներին։ Հեղինակը՝ Էդուարդ Հյուրմյուզյանը (1799–1876), հայ կլասիցիզմի նշանավոր ներկայացուցիչներից էր, Մխիթարյան միաբանության անդամ, բանաստեղծ, բանասեր, լեզվաբան, աստվածաբան և թարգմանիչ։ Նրա տեսական աշխատությունները կարևոր դեր են ունեցել հայ գրականագիտության ձևավորման և բանաստեղծական արվեստի կանոնների համակարգման գործում։ 1839 թվականին Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզում՝ Մխիթարյան միաբանության տպարանում հրատարակված այս աշխատությունը հայերենով բանաստեղծության տեսությունը ներկայացնելու և գրական ստեղծագործության օրինաչափությունները բացահայտելու վաղ փորձերից է։ Այն արտացոլում է դասական գեղագիտության ազդեցությունը հայ գրական մտքի վրա և նպատակ ունի ընթերցողին ծանոթացնել բանաստեղծական խոսքի սկզբունքներին ու չափածո ստեղծագործության առանձնահատկություններին։ Հրատարակությունը արժեքավոր աղբյուր է հայ գրականագիտական տերմինաբանության, 19-րդ դարի հայ կրթական և մշակութային միջավայրի, ինչպես նաև հայ դասական գրականության տեսական հիմքերի ուսումնասիրության համար։ Գիրքը լույս է տեսել գրաբարով և ներկայացնում է այն ժամանակաշրջանի մտավորականների ձգտումը՝ զարգացնելու հայերեն գիտական ու գրական խոսքը՝ հենվելով դասական ավանդույթների վրա։

Лингвистика

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է իսպաներեն և հայերեն լեզուների բառային զուգահեռների վերլուծությանը՝ ընդգծելով երկու լեզվական համակարգերում առկա համընկնումները, իմաստային նմանությունները և կառուցվածքային տարբերությունները։ Դիտարկվում են ինչպես ուղղակի համընկնող բառային միավորները, այնպես էլ այն դեպքերը, երբ տարբեր ծագում ունեցող բառերը ցուցաբերում են նման իմաստային դաշտեր կամ գործառույթներ՝ պայմանավորված ընդհանուր հնդեվրոպական լեզվական ժառանգությամբ, փոխառություններով կամ համեմատելի մշակութային փորձով։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բառապաշարային այն շերտերին, որոնք առավել կայուն են համեմատական լեզվաբանության տեսանկյունից՝ հիմնական բառապաշար, ազգակցական տերմիններ, բնության և մարդու գործունեության հետ կապված բառեր, ինչպես նաև աբստրակտ հասկացությունների արտահայտման միջոցներ։ Աշխատանքում վերլուծվում են նաև փոխառությունների հնարավոր ուղղությունները՝ լատիներենից և հունարենից իսպաներենի միջոցով եվրոպական լեզուներ ներթափանցած բառերի և դրանց հայերեն համարժեքների ձևավորման առանձնահատկությունները։ Քննարկվում է նաև իմաստային դաշտերի համեմատությունը, որտեղ որոշ դեպքերում նկատվում են կառուցվածքային տարբերություններ՝ կապված լեզուների տարբեր պատմամշակութային զարգացման հետ։ Ընդգծվում է, որ իսպաներեն-հայերեն բառային զուգահեռների ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն համեմատական լեզվաբանության, այլ նաև թարգմանագիտության և օտար լեզուների ուսուցման մեթոդաբանության համար՝ նպաստելով լեզվական ինտուիցիայի և միջմշակութային ըմբռնման խորացմանը։

Технология

Այս աշխատանքը նվիրված է փոքրաչափ գութանի կառուցվածքային և տեխնոլոգիական պարամետրերի գիտական հիմնավորմանը՝ նպատակ ունենալով նվազեցնել դրա էներգատարությունը և բարձրացնել շահագործման հուսալիությունը գյուղատնտեսական աշխատանքների ընթացքում։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են հողի մշակման գործընթացի մեխանիկայի առանձնահատկությունները, գութանի աշխատանքային մարմինների երկրաչափական ձևերը և դրանց ազդեցությունը դիմադրության ուժերի, վառելիքի ծախսի և ընդհանուր էներգաարդյունավետության վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գործոններին, որոնք պայմանավորում են քաշման դիմադրությունը, հողի կտրելու և շրջելու որակը, ինչպես նաև սարքավորման մաշվածության ինտենսիվությունը։ Աշխատության մեջ կիրառվում են ինժեներական հաշվարկներ և մոդելավորման մոտեցումներ՝ օպտիմալացնելով գութանի թիակների անկյունները, լայնությունը և խորության պարամետրերը՝ նվազագույն էներգետիկ կորուստներով առավել արդյունավետ աշխատանք ապահովելու համար։ Միաժամանակ դիտարկվում են հուսալիության գնահատման մեթոդները՝ հիմնված նյութերի ամրության, կառուցվածքային բեռնվածությունների և երկարաժամկետ շահագործման պայմանների վրա, ինչը թույլ է տալիս կանխատեսել սարքավորման ծառայության ժամկետը և նվազեցնել խափանումների հավանականությունը։ Աշխատությունը նպատակ ունի առաջարկել գիտականորեն հիմնավորված լուծումներ փոքրաչափ գութանների նախագծման և կատարելագործման համար՝ բարձրացնելով դրանց էներգաարդյունավետությունն ու շահագործման կայունությունը։

Химия

Աշխատանքը նվիրված է չհագեցած չորրորդային ամոնիումային աղերի կառուցվածքի ազդեցության ուսումնասիրությանը Ստիվենսի վերախմբավորման ընթացքի վրա, ինչպես նաև ստացված միացությունների հակամանրէային հատկությունների բացահայտմանը։ Հետազոտությունը գտնվում է օրգանական քիմիայի այն ուղղության շրջանակում, որտեղ ուսումնասիրվում են ամոնիումային միացությունների կառուցվածքափոխությունները և դրանց հիման վրա նոր ֆունկցիոնալացված ամինների ստացման հնարավորությունները։ Ստիվենսի վերախմբավորումը չորրորդային ամոնիումային աղերի կարևոր քիմիական փոխակերպումներից է, որի ընթացքում հիմքի ազդեցությամբ սկզբնական միացությունը վերածվում է երրորդային ամինի՝ կառուցվածքային վերադասավորման միջոցով։ Հետազոտության հիմնական նպատակներից է պարզել, թե ելանյութի կառուցվածքային առանձնահատկություններն ինչպես են ազդում վերախմբավորման ուղղության, ընթացքի և առաջացող վերջնական արտադրանքների բնույթի վրա։ Այս խնդիրը կարևոր է հատկապես չհագեցած համակարգերի դեպքում, քանի որ կրկնակի կապերի դիրքը, դրանց հարակից խմբերի բնույթը, փոխարինիչների կառուցվածքը և մոլեկուլի ընդհանուր տարածական կազմակերպվածությունը կարող են էապես ազդել ռեակցիայի ընթացքի վրա։ Հայ քիմիական դպրոցի շրջանակում Ստիվենսի վերախմբավորման ուսումնասիրությունները երկարատև ավանդույթ ունեն, և տարբեր կառուցվածք ունեցող ամոնիումային աղերի հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ելանյութի կառուցվածքը և ռեակցիայի պայմանները կարող են որոշել առաջացող արտադրանքների հարաբերակցությունը։ Աշխատանքում կարող է ուսումնասիրվել չհագեցած ամոնիումային աղերի տարբեր կառուցվածքների սինթեզը և դրանց հետագա քիմիական վարքագիծը։ Նման միացությունների ստացման փուլում անհրաժեշտ է վերահսկել փոխարինիչների դիրքը, չհագեցած կապերի բնույթը և ֆունկցիոնալ խմբերի փոխազդեցությունը, քանի որ այդ գործոնները հետագայում պայմանավորում են վերախմբավորման ընտրողականությունը։ Հետազոտության ընթացքում ստացված նյութերի կառուցվածքը կարող է հաստատվել ժամանակակից ֆիզիկաքիմիական մեթոդների միջոցով՝ համադրելով տարբեր սպեկտրոսկոպիական և վերլուծական տվյալներ։ Ստիվենսի վերախմբավորման տեսական ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև ռեակցիայի մեխանիզմը հասկանալու համար։ Գործընթացի ընթացքում հիմքի ազդեցությամբ չորրորդային ամոնիումային աղից առաջանում է միջանկյալ իլիդային համակարգ, որից հետո տեղի է ունենում խմբի ներմոլեկուլային տեղափոխություն և ձևավորվում է նոր կառուցվածք ունեցող երրորդային ամին։ Ռեակցիայի ուղղության վրա կարող են ազդել ինչպես մոլեկուլի էլեկտրոնային կառուցվածքը, այնպես էլ տարածական գործոնները և կիրառվող ռեակցիոն պայմանները։ Չհագեցած համակարգերի դեպքում հատկապես կարևոր է մրցակցող վերադասավորումների հնարավորությունը։ Նախորդ ուսումնասիրություններում տարբեր ամոնիումային աղերի համար արձանագրվել են 1,2- և 3,2-տիպի Ստիվենսի վերախմբավորումներ, իսկ որոշ դեպքերում նաև ալիլային իզոմերացում կամ այլ մրցակցող փոխակերպումներ։ Հետևաբար հետազոտության նշանակալի խնդիրներից է պարզել, թե կառուցվածքային որ գործոններն են նպաստում որոշակի ուղղության գերակշռությանը։ Աշխատանքի մյուս կարևոր ուղղությունը սինթեզված ամոնիումային միացությունների հակամանրէային ակտիվության ուսումնասիրությունն է։ Այս փուլում քիմիական կառուցվածքը դիտարկվում է արդեն ոչ միայն որպես սինթեզի և վերախմբավորման ընթացքը որոշող գործոն, այլև որպես կենսաբանական ազդեցությունը պայմանավորող հատկություն։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել տարբեր մանրէաբանական շտամների նկատմամբ միացությունների ակտիվության համեմատական գնահատում՝ պարզելու համար, թե մոլեկուլի կառուցվածքային փոփոխություններն ինչպես են անդրադառնում դրա կենսաբանական ազդեցության վրա։ Նմանատիպ ուսումնասիրություններում որոշ չորրորդային ամոնիումային միացությունների ջրային լուծույթներ ցուցաբերել են մանրէասպան ազդեցություն ինչպես գրամդրական, այնպես էլ գրամբացասական միկրոօրգանիզմների նկատմամբ։ Հակամանրէային հատկությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու «կառուցվածք–կենսաբանական ակտիվություն» կապը։ Եթե մոլեկուլի որոշակի կառուցվածքային փոփոխությունը հանգեցնում է հակամանրէային ազդեցության ուժեղացման կամ թուլացման, ապա հնարավոր է առանձնացնել այն կառուցվածքային տարրերը, որոնք առավել կարևոր են կենսաբանական ակտիվության համար։ Այսպիսի մոտեցումը կարող է հիմք հանդիսանալ նպատակային հատկություններով նոր օրգանական միացությունների հետագա նախագծման և սինթեզի համար։ Հետազոտության կարևորությունն ընդգծվում է նաև նրանով, որ չորրորդային ամոնիումային միացությունները հետաքրքրություն են ներկայացնում ոչ միայն որպես օրգանական սինթեզի միջանկյալ կամ վերջնական նյութեր, այլև որպես կենսաբանական ակտիվ միացությունների հնարավոր աղբյուր։ Հայկական քիմիական հետազոտություններում այս ուղղությամբ ուսումնասիրվել են ինչպես տարբեր կառուցվածքի չորրորդային ամոնիումային աղերի վերախմբավորումները, այնպես էլ դրանց հակամանրէային հատկությունները։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև սինթեզված միացությունների կառուցվածքի և ռեակցիոնունակության փոխկապակցվածությանը։ Միևնույն ֆունկցիոնալ խմբերի առկայության պայմաններում նույնիսկ փոքր կառուցվածքային փոփոխությունները կարող են փոխել վերախմբավորման արագությունը, ուղղությունը և արտադրանքի ելքը։ Հետևաբար հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել օրգանական ռեակցիաների ընտրողականության վերաբերյալ տեսական պատկերացումների ընդլայնմանը և նպատակային սինթեզի պայմանների ընտրությանը։ Գիտական և գործնական տեսանկյունից աշխատանքը կարևոր է նաև այն պատճառով, որ Ստիվենսի վերախմբավորման միջոցով հնարավոր է ստանալ նոր կառուցվածք ունեցող չհագեցած ամիններ։ Հայաստանի օրգանական քիմիայի հետազոտություններում նման մոտեցմամբ արդեն ուսումնասիրվել են ալիլային, պրապարգիլային և այլ չհագեցած խմբեր պարունակող ամոնիումային աղեր, որոնցից ստացվել են տարբեր կառուցվածքի չհագեցած ամիններ։ Ստացված միացությունների հետագա քիմիական ձևափոխությունները կարող են ընդլայնել դրանց կիրառական հնարավորությունները՝ հնարավորություն տալով ստանալ նոր ֆունկցիոնալացված ամիններ և այլ օրգանական միացություններ։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը միավորում է օրգանական սինթեզի, ռեակցիոն մեխանիզմների և կենսաբանական ակտիվության ուսումնասիրության ուղղությունները։ Դրա հիմնական գիտական արժեքը չհագեցած չորրորդային ամոնիումային աղերի կառուցվածքի և Ստիվենսի վերախմբավորման ընթացքի միջև օրինաչափությունների բացահայտումն է, իսկ գործնական նշանակությունը՝ նոր չհագեցած ամինների ստացման և դրանց հնարավոր հակամանրէային կիրառությունների գնահատումը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են օգտակար լինել օրգանական քիմիայի, դեղագործական քիմիայի, կենսաօրգանական քիմիայի և հակամանրէային նյութերի մշակման բնագավառներում։