Ձեռնարկատիրության զարգացման հիմնահարցերը ՀՀ սննդարդյունաբերության հաց և հրուշակեղենի արտադրության ոլորտում

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է արտաքին տնտեսական ցնցումների ազդեցության ուսումնասիրությանը Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության զարգացման, կայունության և աճի գործընթացների վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են համաշխարհային և տարածաշրջանային տնտեսական գործընթացների, արտաքին առևտրի փոփոխությունների, միջազգային գների տատանումների, ներդրումային հոսքերի, փոխարժեքային զարգացումների, ֆինանսական շուկաների փոփոխությունների և այլ արտաքին գործոնների ազդեցության մեխանիզմները ՀՀ տնտեսության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում փոքր և բաց տնտեսության առանձնահատկություններին, որոնց պայմաններում արտաքին միջավայրում տեղի ունեցող փոփոխությունները կարող են արագ անդրադառնալ ներքին տնտեսական ակտիվության, արտադրության, սպառման, զբաղվածության, գնաճի և պետական ֆինանսների վրա։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են արտաքին ցնցումների փոխանցման հիմնական ուղիները և դրանց կարճաժամկետ ու երկարաժամկետ հետևանքները՝ ընդգծելով տնտեսության տարբեր ոլորտների և ճյուղերի նկատմամբ ազդեցության տարբերությունները։ Քննարկվում են նաև տնտեսական դիմակայունության բարձրացման, արտաքին ռիսկերի կառավարման և բացասական ազդեցությունների մեղմացման հնարավոր ուղղությունները՝ ներառյալ տնտեսական դիվերսիֆիկացիան, արտաքին շուկաների ընդլայնումը, ներդրումային միջավայրի բարելավումը, ֆինանսական կայունության ապահովումը և արդյունավետ մակրոտնտեսական քաղաքականության իրականացումը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է ՀՀ տնտեսության զարգացման հեռանկարների գնահատման տեսանկյունից և կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, հետազոտողների, ուսանողների, պետական կառավարման ոլորտի մասնագետների և միջազգային տնտեսական գործընթացներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու արտաքին տնտեսական միջավայրի փոփոխությունների և դրանց նկատմամբ Հայաստանի տնտեսության զգայունության, հարմարվողականության ու կայունության վերաբերյալ։

История

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ռուսաստանի հայոց արքեպիսկոպոս, իշխան Հովսեփ Արղության-Երկայնաբազուկի արտասանած ճառը, որն արժեքավոր պատմական և հոգևոր սկզբնաղբյուր է XVIII դարի վերջի հայ հասարակական, եկեղեցական և մշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար։ Հովսեփ Արղությանը հայ եկեղեցական և հասարակական նշանավոր գործիչներից էր, որի գործունեությունը կապված էր Ռուսաստանի հայ համայնքների կազմակերպման, ազգային ինքնության պահպանման և հայ-ռուսական հարաբերությունների զարգացման հետ։ Ճառը հետաքրքրություն է ներկայացնում ժամանակաշրջանի եկեղեցական հռետորաբանության, պաշտոնական խոսքի կառուցվածքի և կրոնաբարոյական գաղափարների արտահայտման տեսանկյունից։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի հեղինակի լեզվաոճական առանձնահատկությունները, հանդիսավոր խոսքի արտահայտչամիջոցները և հոգևոր առաջնորդի հասարակական դիրքի արտացոլումը։ Հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ռուսահայ համայնքների հոգևոր կյանքի պատմական միջավայրը, եկեղեցական իշխանության և հասարակական հարաբերությունների առանձնահատկությունները, ինչպես նաև հայ հոգևորականության մասնակցությունը ազգային ու մշակութային գործընթացներին։ Կարևորվում են ճառի նշանակությունը որպես ժամանակաշրջանի գրավոր հուշարձան, դրա պատմալեզվաբանական արժեքը և ռուսերեն հին տպագիր գրականության մեջ հայկական թեմատիկայի ներկայացումը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, հայագետների, եկեղեցու պատմության հետազոտողների, աղբյուրագետների, լեզվաբանների և հայ-ռուսական պատմամշակութային կապերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Биология

Կենսաբժշկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է կրեատինի ճառագայթապաշտպան ազդեցության ուսումնասիրմանը՝ բջջային էներգետիկ նյութափոխանակության և բջջակորիզի ձևաբանական ու գործառական վիճակի համատեքստում։ Քննության են առնվում իոնացնող ճառագայթման հետևանքով բջջում առաջացող նյութափոխանակային և կառուցվածքային փոփոխությունները, ինչպես նաև դրանց վրա կրեատինի հնարավոր պաշտպանիչ ազդեցության առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում էներգիայի փոխանակման գործընթացներին, բջջային էներգետիկ հավասարակշռության պահպանմանը և ճառագայթային ազդեցության պայմաններում կենսաքիմիական ցուցանիշների փոփոխություններին։ Վերլուծվում են բջջակորիզի կառուցվածքային վիճակը, գործառական ակտիվությունը և ճառագայթային գործոնի ազդեցությամբ առաջացող ձևաբանական փոփոխությունները։ Քննարկվում են նաև կրեատինի մասնակցությամբ բջջային պաշտպանական մեխանիզմների և ճառագայթային վնասման հետևանքների նվազեցման կենսաքիմիական հիմքերը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս խորացնելու պատկերացումները ճառագայթային ազդեցության նկատմամբ բջիջների դիմադրողականության և էներգետիկ նյութափոխանակության դերի վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ճառագայթային կենսաբանության, կենսաքիմիայի, բջջաբանության և փորձարարական բժշկության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

История

Աշխատությունը նվիրված է 20-րդ դարում Իրաքում ձևավորված և զարգացած հայկական համայնքի պատմության, հասարակական կյանքի, մշակութային ինքնության և ազգային կազմակերպությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում իրաքահայության ձևավորման ու հետագա զարգացման գործընթացներն են, համայնքի ժողովրդագրական փոփոխությունները, բնակության հիմնական կենտրոնները, հասարակական կառուցվածքը, տնտեսական գործունեությունը, կրթական ու մշակութային կյանքը և հայկական ինքնության պահպանման մեխանիզմները։ Իրաքի հայ համայնքի պատմությունը հատկապես սերտորեն կապված է 20-րդ դարի սկզբի Մերձավոր Արևելքի քաղաքական և ժողովրդագրական խոշոր փոփոխությունների հետ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի և Հայոց ցեղասպանության հետևանքով Օսմանյան կայսրությունից տեղահանված բազմաթիվ հայեր ապաստան գտան Իրաքի տարածքում՝ ձևավորելով նոր համայնքային կենտրոններ։ Հետագա տասնամյակներում այդ բնակչությունը աստիճանաբար կազմակերպվեց եկեղեցական, կրթական, բարեգործական և հասարակական կառույցների շուրջ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է համայնքի տարածական և ժողովրդագրական զարգացման ուսումնասիրությունը։ Կարող են դիտարկվել Բաղդադի, Բասրայի, Մոսուլի, Քիրքուքի և Իրաքի այլ բնակավայրերի հայկական համայնքները, դրանց թվաքանակի փոփոխությունները և փոխհարաբերությունները։ Հայ բնակչության տեղաշարժերը պայմանավորված էին ինչպես տնտեսական հնարավորություններով, այնպես էլ տարածաշրջանի քաղաքական անկայունությամբ, պատերազմներով և պետական քաղաքականության փոփոխություններով։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել համայնքի ներքին կազմակերպվածությանը։ Հայկական եկեղեցիները, ազգային և բարեգործական կազմակերպությունները, դպրոցները, մշակութային միությունները և մամուլը կարևոր դեր են ունեցել համայնքային կյանքի կազմակերպման և ազգային ինքնության պահպանման գործում։ Եկեղեցին ոչ միայն կրոնական, այլև սոցիալական և մշակութային կենտրոնի դեր է կատարել՝ միավորելով համայնքի անդամներին և պահպանելով հայոց լեզվի, ավանդույթների ու ազգային հիշողության փոխանցումը սերունդներին։ Կրթության հարցը ևս առանցքային նշանակություն ունի։ Հայկական դպրոցները նպաստել են մայրենի լեզվի պահպանմանը, հայկական պատմության և մշակույթի փոխանցմանը և համայնքի երիտասարդ սերնդի ազգային ինքնագիտակցության ձևավորմանը։ Դպրոցական կրթությանը զուգահեռ կարևոր դեր կարող էին ունենալ կիրակնօրյա դպրոցները, մշակութային խմբակները, գրադարանները և երիտասարդական կազմակերպությունները։ Այս հաստատությունների գործունեությունը հատկապես կարևոր էր այն պայմաններում, երբ հայ համայնքը գտնվում էր այլալեզու և բազմամշակութային հասարակական միջավայրում։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև իրաքահայերի տնտեսական գործունեությանը։ Հայերը մասնակցել են առևտրի, արհեստների, ծառայությունների, արդյունաբերության և այլ տնտեսական ոլորտների զարգացմանը։ Համայնքի որոշ ներկայացուցիչներ կարողացել են ստեղծել սեփական ձեռնարկություններ և զբաղեցնել նշանակալի դիրքեր քաղաքային տնտեսական կյանքում։ Այս տնտեսական գործունեությունը միաժամանակ նպաստել է համայնքի նյութական կայունությանը և հասարակական դիրքի ամրապնդմանը։ Կարևոր ուսումնասիրության առարկա է նաև մշակութային կյանքը։ Հայկական թատրոնը, երաժշտությունը, գրականությունը, տոնական ավանդույթները, ազգային պարերը և մամուլը հնարավորություն են տվել պահպանել և վերարտադրել հայկական մշակութային ինքնությունը։ Համայնքային միջոցառումները ոչ միայն մշակութային ժամանցի ձև էին, այլև ազգային համախմբման միջոց։ Մամուլի և գրականության միջոցով իրաքահայերը կարողացել են կապ պահպանել ինչպես Հայաստանի, այնպես էլ սփյուռքահայ մյուս համայնքների հետ։ Հետազոտության մեջ կարող է առանձնացվել նաև իրաքահայ համայնքի հարաբերությունը Իրաքի հասարակության և պետական կառույցների հետ։ Իրաքի բազմազգ և բազմակրոն միջավայրը ստեղծել է տարբեր համայնքների համակեցության առանձնահատուկ պայմաններ։ Հայերի հասարակական ինտեգրումը, քաղաքացիական մասնակցությունը և ազգային ինքնության պահպանումը կարող են դիտարկվել որպես փոխկապակցված գործընթացներ։ Այս համատեքստում կարևոր է ուսումնասիրել պետական քաղաքականության ազդեցությունը հայկական համայնքի կազմակերպական և մշակութային կյանքի վրա։ 20-րդ դարի երկրորդ կեսի քաղաքական զարգացումները, ներքին հակամարտությունները և տարածաշրջանային պատերազմները աստիճանաբար ազդեցին նաև իրաքահայության կենսապայմանների վրա։ Անվտանգության խնդիրները, տնտեսական դժվարությունները և քաղաքական անկայունությունը հանգեցրին արտագաղթի աճին։ Համայնքի անդամների մի մասը տեղափոխվեց այլ երկրներ, այդ թվում՝ Հայաստան և արևմտյան սփյուռքի տարբեր կենտրոններ։ Այս գործընթացը փոխեց համայնքի ժողովրդագրական պատկերը և նվազեցրեց նրա նախկին թվաքանակը։ Հետազոտության արժեքավոր կողմերից կարող է լինել նաև սերունդների միջև ազգային ինքնության փոխանցման խնդրի ուսումնասիրությունը։ Լեզուն, ընտանիքը, եկեղեցին, դպրոցը, մշակութային կազմակերպությունները և համայնքային հիշողությունը միասին ձևավորել են ինքնության պահպանման մեխանիզմներ։ Միաժամանակ նոր սերունդների սոցիալականացման և իրաքյան հասարակության մեջ ինտեգրման գործընթացները կարող էին առաջ բերել ազգային ինքնության դրսևորման նոր ձևեր։ Աշխատությունը կարող է օգտագործել պատմական փաստաթղթեր, համայնքային կազմակերպությունների նյութեր, մամուլ, հուշագրություններ, վիճակագրական տվյալներ և բանավոր պատմության աղբյուրներ՝ իրաքահայության պատմական զարգացումն ավելի ամբողջական ներկայացնելու համար։ Այդ աղբյուրների համադրումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել ոչ միայն խոշոր քաղաքական իրադարձությունները, այլև համայնքի առօրյա կյանքը, ընտանեկան հարաբերությունները, կրթությունը, աշխատանքը և մշակութային գործունեությունը։ Աշխատության գիտական և պատմամշակութային նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն ներկայացնում է իրաքահայությանը որպես Մերձավոր Արևելքի հայկական սփյուռքի կարևոր բաղադրիչ՝ ցույց տալով համայնքի ձևավորման, կազմակերպման, զարգացման և աստիճանական նվազման հիմնական փուլերը։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, հայագետներին, սփյուռքագետներին, ազգագրագետներին, սոցիոլոգներին, ինչպես նաև Մերձավոր Արևելքի և հայկական սփյուռքի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել 20-րդ դարում Իրաքի հայկական համայնքի պատմական ուղու մասին՝ ընդգրկելով նրա ձևավորման նախադրյալները, ժողովրդագրական և տարածքային զարգացումները, տնտեսական ու հասարակական գործունեությունը, կրթական և մշակութային կյանքը, ազգային ինքնության պահպանման խնդիրները և տարածաշրջանի քաղաքական փոփոխությունների ազդեցությունը համայնքի հետագա ճակատագրի վրա։

Лингвистика

Հրատարակությունը նվիրված է թելադրության միջոցով գրավոր խոսքի կատարելագործմանը՝ կենտրոնանալով ուղղագրության և գրության ճշտության վրա։ Վերնագրում գործածված թուրքերեն բառերը վերաբերում են իմլային՝ ուղղագրությանը, և թեսհիհին՝ ուղղմանը կամ սրբագրմանը, իսկ «տիքթէ» ձևը մատնանշում է թելադրության վարժություններ։ Այսպիսի ուսումնական ձեռնարկները նախատեսված էին գրավոր լեզվի հմտությունները զարգացնելու, բառերի ճիշտ գրությունը սովորեցնելու, սխալները ճանաչելու և դրանք շտկելու կարողությունը ձևավորելու համար։ Թելադրությունը լեզվի ուսուցման ավանդական մեթոդներից է, որի ընթացքում սովորողը լսած նյութը վերարտադրում է գրավոր՝ ուշադրություն դարձնելով բառերի ուղղագրությանը, հնչյունական տարբերություններին, բառերի բաժանմանը և գրավոր խոսքի ընդհանուր ճշտությանը։ Ուղղագրական վարժությունները նպաստում են գրագիտության ամրապնդմանը և գրավոր հաղորդակցության հմտությունների զարգացմանը։ Վերնագրի լեզվական առանձնահատկությունները ցույց են տալիս, որ գիրքը պատկանում է հայատառ թուրքերեն հրատարակությունների շրջանակին, որոնք նախատեսված էին թուրքերեն խոսող ընթերցողների համար և օգտագործում էին հայերեն այբուբենը։ Նման ձեռնարկները կարևոր նյութ են լեզվական կրթության պատմության, Օսմանյան կայսրության բազմալեզու միջավայրում գրագիտության տարածման և հայատառ թուրքերեն գրավոր մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել լեզվաբաններին, մանկավարժներին, հայագետներին և պատմական ուսումնական գրականությամբ հետաքրքրվող հետազոտողներին։

Религия

Գիրքը պարունակում է Հայ առաքելական եկեղեցու ժամերգությունների և հասարակական աղոթքների կատարման համար նախատեսված հոգևոր նյութեր։ Այն ներառում է եկեղեցական ժամակարգին համապատասխան աղոթքներ, սաղմոսներ, հոգևոր երգեր և պաշտամունքի ընթացքում արտասանվող կամ երգվող այլ բնագրեր, որոնք կիրառվում են համայնական աղոթքի և եկեղեցական արարողությունների ժամանակ։ Ժամագրքի հիմնական նշանակությունը եկեղեցական աղոթքի կազմակերպումն ու դրա կանոնավոր կատարումն ապահովելն է՝ պահպանելով Հայ եկեղեցու ծիսական ավանդույթները։ Նման գրքերը կարևոր դեր են ունեցել հոգևորականների ծառայության, եկեղեցական երգեցողության և հավատացյալ համայնքի միասնական պաշտամունքի մեջ։ Դրանք նաև նպաստել են աղոթքների և ծիսական բնագրերի փոխանցմանն ու պահպանմանը՝ ապահովելով եկեղեցական արարողությունների հաջորդականությունն ու ավանդական ձևերի շարունակականությունը։ Հրատարակությունը արժեքավոր նյութ է հայ եկեղեցական գրականության, ժամերգության պատմության և XIX դարի հայալեզու կրոնական գրատպության ուսումնասիրության համար։