Ձեռնարկատիրության զարգացման հիմնահարցերը ՀՀ սննդարդյունաբերության հաց և հրուշակեղենի արտադրության ոլորտում

Педагогика

Այս աշխատանքը նվիրված է օտարալեզու սովորողների համար հայոց լեզվի արագացված ուսուցման գործընթացի առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն մեթոդական և մանկավարժական խնդիրներն են, որոնք առաջանում են այն դեպքում, երբ հայերենը որպես մայրենի լեզու չկրող սովորողին անհրաժեշտ է համեմատաբար կարճ ժամանակահատվածում ձևավորել հայերենով հաղորդակցվելու, հասկանալու, կարդալու, գրելու և խոսելու անհրաժեշտ կարողություններ։ Աշխատության մեջ արագացված ուսուցումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես ուսումնական նյութի ավելի արագ մատուցում, այլև որպես նպատակային և համակարգված գործընթաց, որը պահանջում է ուսուցման բովանդակության, մեթոդների, նյութերի և ժամանակի արդյունավետ կազմակերպում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սովորողների նախնական լեզվական մակարդակի, տարիքային առանձնահատկությունների, կրթական փորձի, մայրենի լեզվի ազդեցության և հայերենի նկատմամբ ունեցած լեզվական կարիքների հաշվառմանը։ Ուսումնասիրվում է, թե ինչպես կարող են սովորողի արդեն ձևավորված լեզվական գիտելիքներն ազդել հայերենի յուրացման վրա և ինչ դժվարություններ կարող են առաջանալ հայերենի հնչյունական, բառապաշարային, քերականական և շարահյուսական համակարգերի յուրացման ընթացքում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հաղորդակցական մոտեցմանը, որի դեպքում լեզվական կանոնների մեխանիկական յուրացումից առավել կարևոր է սովորողի՝ իրական հաղորդակցական իրավիճակներում հայերեն օգտագործելու կարողության զարգացումը։ Այդ նպատակով կարող են կիրառվել երկխոսություններ, դերային խաղեր, իրավիճակային վարժություններ, լսողական և խոսքային առաջադրանքներ, տեսողական նյութեր և գործնական հաղորդակցական իրավիճակների մոդելավորում։ Աշխատության մեջ կարևոր է նաև բառապաշարի արագ և արդյունավետ ընդլայնման խնդիրը, քանի որ սահմանափակ ժամանակում լեզվի գործնական յուրացումը մեծապես կախված է առավել հաճախ գործածվող և հաղորդակցական առումով անհրաժեշտ բառերի ու արտահայտությունների ճիշտ ընտրությունից։ Ուսումնասիրվում են նաև քերականական նյութի մատուցման սկզբունքները՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ արագացված դասընթացում հնարավոր չէ հավասար խորությամբ ներկայացնել լեզվի բոլոր կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Այդ պատճառով կարևոր է առաջնահերթություն տալ այն քերականական երևույթներին, որոնք առավել անհրաժեշտ են առօրյա և մասնագիտական հաղորդակցության համար։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև ուսուցման ինտենսիվացման միջոցներին, ժամանակակից տեղեկատվական և թվային տեխնոլոգիաների կիրառմանը, ինքնուրույն աշխատանքի կազմակերպմանը և ուսումնական արդյունքների շարունակական գնահատմանը։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև սխալների նկատմամբ մեթոդական ճիշտ մոտեցումը․ արագացված ուսուցման պայմաններում անհրաժեշտ է տարբերակել այն սխալները, որոնք խոչընդոտում են հաղորդակցությանը, և այնպիսի սխալները, որոնք կարող են աստիճանաբար շտկվել ուսուցման հետագա փուլերում։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել օտարալեզու սովորողների համար հայերենի արագացված ուսուցման առավել արդյունավետ կազմակերպման սկզբունքները և ձևավորել ուսուցման այնպիսի մոդելներ, որոնք համադրում են լեզվական գիտելիքի, հաղորդակցական կարողության և գործնական կիրառության զարգացումը։ Այն կարող է օգտակար լինել հայոց լեզու դասավանդող ուսուցիչների, դասախոսների, մեթոդիստների, լեզվաբանների, ուսումնական ծրագրեր մշակողների, ինչպես նաև օտարալեզու սովորողների հետ աշխատող կրթական հաստատությունների մասնագետների համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը կարևորում է սովորողի անհատական կարիքներին համապատասխանեցված, հաղորդակցական և ինտենսիվ ուսուցման կազմակերպումը՝ նպատակ ունենալով հնարավորինս արդյունավետ և կարճ ժամանակում ապահովել հայոց լեզվի գործնական յուրացումը։

История

Աշխատությունը նվիրված է Սինգապուրի և Հարավարևելյան Ասիայի տարածաշրջանի դերին «ծովային Մետաքսի ճանապարհի» համակարգում 1300–1800 թվականներին՝ ընդգծելով համաշխարհային առևտրային ցանցերի ձևավորումն ու զարգացումը նախագաղութային և վաղ գաղութային փուլերում։ Հեղինակը վերլուծում է ծովային առևտրի հիմնական ուղիները, որոնք կապում էին Չինաստանը, Հնդկաստանը, Մերձավոր Արևելքը և Հարավարևելյան Ասիան՝ դիտարկելով տարածաշրջանի ռազմավարական աշխարհագրական դիրքի նշանակությունը։ Գրքում ներկայացվում են առևտրային կենտրոնների՝ նավահանգիստների և միջնորդական քաղաքների գործառույթները, ինչպես նաև դրանց տնտեսական և քաղաքական ազդեցությունը տարածաշրջանային համակարգի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ապրանքաշրջանառությանը՝ համեմունքներ, մետաքս, կերամիկա և այլ բարձրարժեք ապրանքներ, որոնք ձևավորում էին ծովային առևտրի հիմնական հոսքերը։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև տարբեր կայսրությունների և առևտրային ուժերի՝ մալայական սուլթանությունների, չինական դինաստիաների և եվրոպական գաղութային տերությունների փոխազդեցությունը։ Աշխատությունը ընդգծում է Սինգապուրի տարածաշրջանի կարևորությունը որպես ռազմավարական հանգույց՝ նախքան ժամանակակից նավահանգստային քաղաքի ձևավորումը։ Այն օգտակար է պատմաբանների, տնտեսագետների և համաշխարհային առևտրի ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է եղանակավորության և քերականական եղանակի համեմատական ուսումնասիրությանը հայերեն և անգլերեն լեզուներում։ Հետազոտության կենտրոնում խոսողի վերաբերմունքի, գնահատականի, համոզվածության, հնարավորության, անհրաժեշտության, ցանկության և այլ իմաստային հարաբերությունների լեզվական արտահայտման առանձնահատկություններն են։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում է, թե ինչպես են երկու լեզուներում ձևավորվում և արտահայտվում իրականության, հնարավորության, ենթադրության, անհրաժեշտության, ցանկության կամ հրամանի հետ կապված տարբեր իմաստներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում եղանակի քերականական կարգին, դրա ձևերին և գործառույթներին, ինչպես նաև այն միջոցներին, որոնց միջոցով եղանակավորության իմաստները կարող են արտահայտվել ոչ միայն բայական ձևերով, այլև բառային, շարահյուսական և համատեքստային միջոցներով։ Համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել հայերենի և անգլերենի միջև եղած ընդհանրություններն ու տարբերությունները և ցույց տալ, թե նույն կամ մոտ իմաստները ինչպիսի լեզվական կառուցվածքներով են փոխանցվում յուրաքանչյուր լեզվում։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև թարգմանության տեսության և պրակտիկայի տեսանկյունից, քանի որ եղանակավորության նրբերանգների ճիշտ փոխանցումը հաճախ պահանջում է ոչ թե բառացի, այլ տվյալ լեզվի քերականական և իմաստաբանական առանձնահատկություններին համապատասխան լուծումներ։ Աշխատության մեջ կարող են վերլուծվել խոսքային տարբեր իրավիճակներ, որոնցում եղանակավորության դրսևորումները պայմանավորված են հաղորդակցական նպատակներով և խոսողի վերաբերմունքով։ Այս տեսանկյունից ուսումնասիրությունը կապում է ձևաբանությունը, շարահյուսությունը, իմաստաբանությունը և գործաբանությունը՝ եղանակավորությունը ներկայացնելով որպես բազմաշերտ լեզվական երևույթ։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հայերեն և անգլերեն լեզուների մասնագետների, լեզվաբանների, թարգմանիչների, դասախոսների, ուսուցիչների, հետազոտողների և լեզուներ ուսումնասիրող ուսանողների համար։ Այն կարող է ծառայել նաև երկու լեզուների համեմատական քերականության, միջլեզվական տարբերությունների և թարգմանական համարժեքության հետագա ուսումնասիրությունների տեսական հիմք՝ նպաստելով հայերենում և անգլերենում եղանակավորության արտահայտման միջոցների առավել ամբողջական ընկալմանը։

Химия

Այս աշխատությունը վերաբերում է աղմուկի ազդեցության պայմաններում փորձարարական կենդանիների հյուսվածքներում ընթացող օքսիդատիվ գործընթացների և կառուցվածքային փոփոխությունների ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև բեդիտինի կիրառման պաշտպանական և բուժական ազդեցության գնահատմանը՝ ընդգծելով փորձարարական պաթոֆիզիոլոգիայի, կենսաքիմիայի և շրջակա միջավայրի ազդեցության բժշկության փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է պարզել բարձր ինտենսիվության աղմուկի քրոնիկական ազդեցության հետևանքով օրգանիզմում զարգացող օքսիդատիվ սթրեսի մակարդակը և դրա ազդեցությունը տարբեր հյուսվածքների մորֆոլոգիական և ֆունկցիոնալ փոփոխությունների վրա։ Ուսումնասիրվում են ազատ ռադիկալային պրոցեսների ակտիվացումը, լիպիդային պերօքսիդացիայի մակարդակի բարձրացումը, հակաօքսիդանտային համակարգի ճնշումը, ինչպես նաև բջջային և ենթաբջջային կառուցվածքների՝ հատկապես լյարդի, սրտամկանի և նյարդային հյուսվածքի վնասման աստիճանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում աղմուկային սթրեսի ազդեցության պայմաններում հյուսվածքներում զարգացող դեգեներատիվ և դիստրոֆիկ փոփոխություններին, ինչպես նաև դրանց կապին ֆունկցիոնալ խանգարումների հետ։ Աշխատությունը նաև ուսումնասիրում է բեդիտինի՝ որպես դեղաբանական միջամտության միջոցի, ազդեցությունը օքսիդատիվ սթրեսի նվազեցման, հակաօքսիդանտային պաշտպանական համակարգի ակտիվացման և հյուսվածքների վերականգնման գործընթացների խթանման վրա։ Միաժամանակ վերլուծվում են փորձարարական տվյալները՝ հյուսվածքաբանական, կենսաքիմիական և ֆունկցիոնալ ցուցանիշների համեմատական գնահատմամբ։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է փորձարարական բժշկության և շրջակա միջավայրի պաթոֆիզիոլոգիայի ոլորտում՝ նպաստելով աղմուկային սթրեսի կենսաբանական ազդեցությունների ավելի խորքային հասկացմանը և պաշտպանիչ դեղաբանական միջոցների զարգացմանը։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի երկրաջերմային աղբյուրներից մեկուսացված աերոբ և էնդոսպոր առաջացնող մանրէների լիպազային ակտիվության ուսումնասիրությանը և այդ ֆերմենտների կիրառական հնարավորությունների գնահատմանը։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են երկրաջերմային միջավայրերում բնակվող մանրէների կենսաբանական առանձնահատկությունները, լիպազներ արտադրելու նրանց ունակությունը և ֆերմենտային ակտիվության վրա ազդող հիմնական պայմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մանրէների կողմից արտադրվող լիպազների ակտիվության հայտնաբերմանն ու գնահատմանը, դրանց հնարավոր կենսաքիմիական հատկություններին և տարբեր պայմաններում կայունության ուսումնասիրությանը։ Երկրաջերմային աղբյուրներից ստացված մանրէաբանական շտամները կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել կենսատեխնոլոգիայի համար, քանի որ նման միջավայրերին հարմարված միկրոօրգանիզմների ֆերմենտները կարող են օժտված լինել կիրառական նշանակություն ունեցող հատկություններով։ Աշխատության մեջ քննարկվում են ուսումնասիրվող լիպազների հնարավոր կիրառությունները սննդի, քիմիական, դեղագործական, լվացող նյութերի և այլ կենսատեխնոլոգիական գործընթացներում, ինչպես նաև դրանց արդյունաբերական կիրառման հեռանկարները։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել մանրէաբանների, կենսաքիմիկոսների, կենսատեխնոլոգների, մոլեկուլային կենսաբանների, հետազոտողների և կենսատեխնոլոգիական ուղղության ուսանողների համար։

Экономика

Մակրոտնտեսական կանխատեսում աշխատությունը հանդիսանում է մակրոտնտեսական վերլուծության և տնտեսական քաղաքականության կանխատեսման մեթոդաբանությանը նվիրված ուսումնական-գիտական ձեռնարկ, որը նպատակ ունի ներկայացնել տնտեսության ապագա զարգացման գնահատման հիմնական մոտեցումները, մոդելները և գործիքները։ Խմբագիր Հ.Բ. Ղուշչյանի ղեկավարությամբ կազմված այս աշխատությունում առանձնակի ուշադրություն է դարձվում կանխատեսման դերին պետական կառավարման և տնտեսական պլանավորման գործընթացներում՝ ցույց տալով, թե ինչպես են մակրոտնտեսական ցուցանիշների ուսումնասիրությունը և մոդելավորումը օգնում ընդունել հիմնավորված քաղաքական և տնտեսական որոշումներ։ Գրքում մանրամասն քննարկվում են կանխատեսման հիմնական մեթոդները՝ էքստրապոլյացիոն մոտեցումներ, տնտեսաչափական մոդելավորում, սցենարային վերլուծություն և ինդիկատիվ կանխատեսում, ինչպես նաև դրանց կիրառման սահմանները և ճշգրտության ապահովման պայմանները։ Աշխատությունը վերլուծում է հիմնական մակրոտնտեսական ցուցանիշները՝ ՀՆԱ, գնաճ, գործազրկություն, ներդրումներ և արտաքին առևտրային հաշվեկշիռ, և բացատրում է դրանց փոխկապակցվածությունը տնտեսական զարգացման տարբեր փուլերում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տնտեսական ցիկլերի կանխատեսմանը և ճգնաժամային իրավիճակների կանխարգելման հնարավորություններին՝ ընդգծելով կանխատեսման կարևորությունը կայուն տնտեսական քաղաքականության մշակման համար։ Գիրքը համադրում է տեսական հիմքերը և գործնական օրինակները՝ հնարավորություն տալով ընթերցողին հասկանալ կանխատեսման մեթոդների կիրառությունը իրական տնտեսական վերլուծության մեջ։ Այն հատկապես օգտակար է տնտեսագիտության, պետական կառավարման, ֆինանսների և վերլուծության ոլորտների ուսանողների և մասնագետների համար։