Երևանի քաղաքաշինական բարձրարժեք տարածքների ճարտարապետահատակագծային խնդիրները

Политология

Աշխատանքը ներկայացնում է Խորհրդային Միությունում պետական իշխանության ներկայացուցչական մարմիններին վերաբերող գրականության հանձնարարական ցանկ՝ նպատակ ունենալով ընթերցողին ուղղորդել տվյալ թեմայի ուսումնասիրման համար անհրաժեշտ և համապատասխան գրականության ընտրության հարցում։ Նման մատենագիտական նյութը կարող է ընդգրկել խորհրդային պետական կառուցվածքին, իշխանության մարմինների կազմակերպմանը, ընտրական համակարգին, պատգամավորների գործունեությանը, խորհուրդների՝ որպես ներկայացուցչական մարմինների գործառույթներին և պետական կառավարման մեխանիզմներին վերաբերող գրքեր, բրոշյուրներ, հոդվածներ ու այլ հրատարակություններ։ Ցանկի հիմնական նշանակությունն այն է, որ այն համակարգում է տարբեր աղբյուրներ և ընթերցողին հնարավորություն է տալիս ավելի նպատակային ուսումնասիրել խորհրդային քաղաքական ու պետական ինստիտուտների կառուցվածքն ու գործունեությունը։ Հետազոտվող թեմայի կենտրոնում կարող են գտնվել տարբեր մակարդակների խորհուրդները՝ սկսած համամիութենական մակարդակից մինչև հանրապետական, մարզային, շրջանային և տեղական ներկայացուցչական մարմիններ։ Գրականության միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել դրանց ձևավորման սկզբունքները, իրավասությունները, ընտրության կարգը, նիստերի կազմակերպումը, պատգամավորների լիազորությունները և գործադիր մարմինների հետ փոխհարաբերությունները։ Առանձին աղբյուրներ կարող են վերաբերվել նաև ԽՍՀՄ պետական համակարգի սահմանադրական հիմքերին և այն իրավական դրույթներին, որոնց շրջանակում ներկայացուցչական մարմիններին վերապահվում էին պետական իշխանության իրականացման որոշակի լիազորություններ։ Ցանկի կառուցվածքը կարող է ունենալ ժամանակագրական, թեմատիկ կամ հեղինակային դասակարգում՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով արագ կողմնորոշվել անհրաժեշտ նյութերի մեջ։ Կարևոր է նաև տարբերակել ընդհանուր տեսական գրականությունը կոնկրետ պետական մարմինների գործունեությանը վերաբերող մասնագիտացված ուսումնասիրություններից։ Այդպիսի կառուցվածքը կարող է օգտակար լինել ինչպես ուսանողների, այնպես էլ պետական կառավարման, իրավագիտության, պատմության և քաղաքագիտության հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Գրականության ընտրության միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել ոչ միայն խորհրդային պետական մարմինների պաշտոնական կառուցվածքը, այլև դրանց գործունեության գաղափարական և քաղաքական հիմքերը, ներկայացուցչության սկզբունքները և խորհրդային կառավարման համակարգում քաղաքացիների մասնակցության ձևերը։ Միաժամանակ նման հանձնարարական ցանկը կարող է ծառայել որպես սկզբնական մատենագիտական ուղեցույց՝ հետագա ավելի խորքային ուսումնասիրությունների համար, քանի որ այն մեկ վայրում համախմբում է թեմային առնչվող տարբեր տեսակի հրատարակություններ։ Աշխատանքը արժեքավոր է նաև գրադարանագիտական տեսանկյունից, քանի որ հանձնարարական մատենագիտությունը ոչ միայն տեղեկություն է տրամադրում առկա գրականության մասին, այլև օգնում է ընթերցողի ընթերցանության և հետազոտական աշխատանքի ուղղորդմանը։ Ընդհանուր առմամբ, նյութը կարելի է դիտարկել որպես խորհրդային պետական իշխանության ներկայացուցչական մարմինների վերաբերյալ գրականության կողմնորոշիչ աղբյուր, որի հիմնական նպատակն է համակարգված կերպով ներկայացնել թեմային առնչվող հրատարակությունները և ապահովել դրանց օգտագործման հարմարավետությունը՝ պետական համակարգի կառուցվածքը, իրավական հիմքերը և գործնական գործունեությունը ուսումնասիրող ընթերցողների համար։

История

Այս հաշվետվական նյութը ներկայացնում է Թիֆլիսում գործող հայկական բարեգործական կազմակերպության գործունեության արդյունքները՝ ընդգրկելով սոցիալական աջակցության, կրթական նախաձեռնությունների և համայնքային օգնության հիմնական ուղղությունները։ Նյութում արտացոլվում է կազմակերպության դերը հայ համայնքի սոցիալական կյանքի կազմակերպման մեջ՝ հատկապես կրթության, աղքատության մեղմման և մշակութային պահպանության ոլորտներում իրականացվող ծրագրերի միջոցով։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բարեգործական միջոցների բաշխման մեխանիզմներին, կրթական հաստատություններին ցուցաբերվող աջակցությանը և սոցիալապես խոցելի խմբերի օգնության նախաձեռնություններին։ Աշխատությունը նաև ցույց է տալիս, թե ինչպես է կազմակերպությունը նպաստել համայնքային ինքնակազմակերպմանը և ազգային ինքնության պահպանմանը բազմազգ միջավայրում՝ ծառայելով որպես սոցիալական համախմբման կարևոր օղակ։

История

Գիտական-մշակութաբանական ուսումնասիրություն է, որտեղ հեղինակը փորձում է ներկայացնել պատմական Հայաստանի դերը որպես բազմաշերտ քաղաքակրթական տարածք և տարբեր էթնիկ ու մշակութային ազդեցությունների հատման ու փոխազդեցության կենտրոն։ Աշխատության մեջ քննարկվում է այն գաղափարը, որ Հայաստանը հնագույն ժամանակներից հանդես է եկել ոչ միայն որպես առանձին էթնոսի ձևավորման միջավայր, այլ նաև որպես տարածաշրջանային մշակութային համակարգերի փոխհանդիպման ու համադրման օջախ։ Հեղինակը անդրադառնում է պատմական աղբյուրներին, հնագիտական տվյալներին և մշակութային ժառանգությանը՝ փորձելով ցույց տալ, թե ինչպես են տարբեր ժողովուրդների, լեզուների և ավանդույթների փոխազդեցությունները ձևավորել հայկական քաղաքակրթության բազմաշերտ կառուցվածքը։ Գրքում կարևորվում է նաև «վեր էթնիկական մշակույթ» հասկացությունը, որը դիտարկվում է որպես ազգային սահմաններից դուրս գտնվող, ավելի լայն քաղաքակրթական միավորների համադրման արդյունք։ Նյութը ներկայացվում է միջգիտական մոտեցմամբ՝ համադրելով պատմություն, մշակութաբանություն և լեզվաբանություն, ինչի շնորհիվ ստեղծվում է Հայաստանի պատմական դերի ավելի լայն և համակողմանի պատկերացում։

Политология

Աշխատությունը նվիրված է 1990-2004 թվականներին Հարավային Կովկասի միջազգային քաղաքական գործընթացներում ադրբեջանական գործոնի դերի համակողմանի քաղաքագիտական վերլուծությանը։ Ուսումնասիրության հիմքում ընկած է Խորհրդային Միության փլուզումից հետո տարածաշրջանում ձևավորված նոր աշխարհաքաղաքական իրադրությունը, երբ Հայաստանը, Ադրբեջանը և Վրաստանը ձեռք բերեցին անկախ պետականություն և սկսեցին ինքնուրույն ձևավորել իրենց արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունները։ Այս գործընթացը տեղի էր ունենում քաղաքական անկայունության, զինված հակամարտությունների, տնտեսական ճգնաժամերի և տարածաշրջանում Ռուսաստանի ազդեցության վերափոխման պայմաններում, ինչի հետևանքով Ադրբեջանը աստիճանաբար դարձավ Հարավային Կովկասի կարևոր քաղաքական և աշխարհաքաղաքական դերակատարներից մեկը։ Աշխատության առանցքային ուղղություններից է Ադրբեջանի արտաքին քաղաքականության ձևավորման և զարգացման ուսումնասիրությունը։ Անկախության առաջին տարիներին երկրի արտաքին քաղաքականությունը զգալիորեն պայմանավորվում էր ներքաղաքական պայքարով, իշխանափոխություններով և Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությամբ։ Տարբեր քաղաքական ղեկավարությունների օրոք փոփոխվել են Ռուսաստանի, Թուրքիայի, Իրանի, ԱՄՆ-ի և եվրոպական պետությունների նկատմամբ հարաբերությունների առաջնահերթությունները։ 1990-ականների սկզբին նկատվում էր տարբեր արտաքին քաղաքական ուղղությունների մրցակցություն, իսկ հետագայում ձևավորվեց բազմավեկտոր քաղաքականության միտում, որի նպատակն էր պահպանել Ադրբեջանի ինքնուրույնությունը և միաժամանակ օգտագործել տարբեր արտաքին կենտրոնների հետ համագործակցության հնարավորությունները։ Հետազոտության կարևորագույն բաղադրիչը Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության ազդեցության ուսումնասիրությունն է Ադրբեջանի միջազգային քաղաքականության վրա։ Հակամարտությունը դարձավ Ադրբեջանի արտաքին քաղաքական օրակարգի հիմնական խնդիրներից մեկը և մեծապես պայմանավորեց երկրի հարաբերությունները հարևան պետությունների ու միջազգային կազմակերպությունների հետ։ Տարածքային ամբողջականության հարցը վերածվեց արտաքին քաղաքականության առանցքային ուղղության, իսկ միջազգային աջակցություն ստանալու և հակամարտության կարգավորման գործընթացում առավել նպաստավոր դիրք ապահովելու նպատակով Ադրբեջանը ակտիվացրեց իր դիվանագիտական գործունեությունը։ Հակամարտությունը միաժամանակ ազդեց Հայաստանի, Ադրբեջանի և Թուրքիայի հարաբերությունների վրա և դարձավ տարածաշրջանային քաղաքականության առանցքային գործոններից մեկը։ 1994 թվականի հրադադարից հետո ռազմական գործողությունների ակտիվ փուլը փոխարինվեց երկարատև բանակցային գործընթացով, որտեղ կարևոր դեր ստացավ միջազգային միջնորդությունը։ Աշխատության մեջ էական տեղ է զբաղեցնում Ռուսաստանի գործոնի ուսումնասիրությունը։ Խորհրդային ժառանգության, աշխարհագրական դիրքի և ռազմական-քաղաքական հնարավորությունների շնորհիվ Ռուսաստանը շարունակում էր պահպանել նշանակալի ազդեցություն Հարավային Կովկասում։ Ադրբեջանի քաղաքականության կարևոր խնդիրներից էր Մոսկվայի ազդեցության սահմանափակումը՝ միաժամանակ խուսափելով Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների ամբողջական խզումից։ Այս հակասական իրավիճակը նպաստեց բազմավեկտոր արտաքին քաղաքականության ձևավորմանը, որի շրջանակում Ադրբեջանը փորձում էր հավասարակշռել Ռուսաստանի, Թուրքիայի, Իրանի և արևմտյան պետությունների հետ հարաբերությունները։ Մյուս կարևոր ուղղությունը թուրք-ադրբեջանական հարաբերությունների զարգացումն է։ Թուրքիան դարձավ Ադրբեջանի կարևոր քաղաքական, տնտեսական և ռազմավարական գործընկերներից մեկը։ Երկու երկրների համագործակցությունը զարգացավ քաղաքականության, անվտանգության, ռազմական պատրաստության, էներգետիկայի, տրանսպորտի և մշակույթի ոլորտներում։ Այդ հարաբերությունների խորացումը Ադրբեջանի համար կարևոր էր ոչ միայն արտաքին աջակցության տեսանկյունից, այլև Ռուսաստանի ազդեցությանը հակակշիռ ստեղծելու և դեպի արևմտյան շուկաներ ու հաղորդակցության ուղիներ դուրս գալու հնարավորությունների ընդլայնման առումով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև Իրանի գործոնին։ Ադրբեջանի և Իրանի հարաբերությունները պայմանավորվում էին ընդհանուր սահմանով, Կասպից ծովի խնդիրներով, տնտեսական շահերով, էներգետիկ ռեսուրսներով և երկու երկրների քաղաքական առաջնահերթություններով։ Միաժամանակ Բաքվի և Թեհրանի միջև առկա էին քաղաքական և ռազմավարական տարաձայնություններ, որոնք որոշակի ժամանակահատվածներում բարդացնում էին երկկողմ հարաբերությունները։ Աշխատության կարևորագույն թեմաներից է Կասպից ծովի նավթային և գազային ռեսուրսների ազդեցությունը տարածաշրջանային քաղաքականության վրա։ 1990-ականներին Ադրբեջանի էներգետիկ ներուժը վերածվեց ոչ միայն տնտեսական, այլև աշխարհաքաղաքական կարևոր ռեսուրսի։ Արևմտյան նավթային ընկերությունների ներգրավումը, էներգետիկ նախագծերի զարգացումը և նավթի արտահանման այլընտրանքային ուղիների ձևավորման ձգտումը մեծացրին Ադրբեջանի միջազգային նշանակությունը։ Նավթային խոշոր համաձայնագրերը և հետագա խողովակաշարային նախագծերը նպաստեցին Ադրբեջանի կապերի ամրապնդմանը արևմտյան պետությունների և միջազգային ընկերությունների հետ, իսկ էներգետիկ հաղորդուղիների հարցը դարձավ տարածաշրջանային մրցակցության կարևոր բաղադրիչ։ Այս գործընթացներում էական նշանակություն ստացավ Ադրբեջան-Վրաստան-Թուրքիա համագործակցությունը, որի միջոցով ձևավորվում էր արևելք-արևմուտք էներգետիկ և տրանսպորտային ուղղություն։ Ուսումնասիրության մեջ կարող է վերլուծվել նաև Ադրբեջանի հարաբերությունների զարգացումը Վրաստանի հետ։ Երկու երկրները աստիճանաբար դարձան տարածաշրջանային տնտեսական և էներգետիկ համագործակցության կարևոր գործընկերներ։ Վրաստանի տարածքը Ադրբեջանի համար ձեռք բերեց ռազմավարական նշանակություն՝ որպես էներգակիրների և տրանսպորտային հաղորդակցության արևմտյան ուղղություն, իսկ Վրաստանի համար Ադրբեջանի էներգետիկ և տնտեսական ներուժը կարևոր գործոն էր սեփական աշխարհաքաղաքական դիրքի ամրապնդման գործում։ Այս փոխկապակցվածությունը նպաստեց տարածաշրջանային նոր համագործակցության ձևաչափերի առաջացմանը և Հարավային Կովկասում ուժերի հարաբերակցության փոփոխությանը։ Աշխատության շրջանակում կարևոր է նաև միջազգային կազմակերպությունների և արտաքին ուժերի հետ Ադրբեջանի հարաբերությունների ուսումնասիրությունը։ Անկախությունից հետո Ադրբեջանը ձգտեց ամրապնդել իր միջազգային իրավական դիրքը, ընդլայնել դիվանագիտական կապերը և ներգրավվել միջազգային ու տարածաշրջանային կազմակերպությունների գործունեության մեջ։ ԱՄՆ-ի և եվրոպական պետությունների հետաքրքրությունը տարածաշրջանի նկատմամբ աստիճանաբար աճեց՝ կապված էներգետիկ ռեսուրսների, տարածաշրջանային անվտանգության, Ռուսաստանի ազդեցության և հակամարտությունների կարգավորման խնդիրների հետ։ Միաժամանակ Ադրբեջանի հետ հարաբերությունների զարգացման վրա ազդեցություն ունեին նաև ժողովրդավարացման, մարդու իրավունքների և ներքաղաքական կայունության հարցերը։ 1990-2004 թվականների ժամանակահատվածի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ադրբեջանական գործոնի բազմաշերտ բնույթը։ Այն ներառում էր ոչ միայն Ադրբեջանի ռազմական և քաղաքական ներուժը, այլև աշխարհագրական դիրքը, էներգետիկ ռեսուրսները, տրանսպորտային նշանակությունը, արտաքին քաղաքական կապերը և Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության շուրջ ձևավորված դիվանագիտական դիրքավորումը։ Ադրբեջանը ձգտում էր իր տնտեսական և աշխարհաքաղաքական հնարավորությունները վերածել տարածաշրջանային ազդեցության գործիքների՝ միաժամանակ խուսափելով որևէ մեկ արտաքին ուժից ամբողջական կախվածությունից։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ 1990-2004 թվականներին ադրբեջանական գործոնը Հարավային Կովկասի միջազգային քաղաքականության կարևոր բաղադրիչներից էր։ Ադրբեջանի արտաքին քաղաքականության, Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության, էներգետիկ քաղաքականության, թուրք-ադրբեջանական ռազմավարական համագործակցության, Ռուսաստանի և Իրանի հետ հարաբերությունների, ինչպես նաև արևմտյան պետությունների հետ կապերի համադրումը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու տարածաշրջանում ուժերի հարաբերակցության և միջազգային քաղաքական գործընթացների ձևավորման մասին։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության կառուցվածքային վերափոխումների քաղաքականության ձևավորման, իրականացման և բարելավման հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում են տնտեսության ոլորտային կառուցվածքի փոփոխությունները, արդյունաբերության, գյուղատնտեսության և ծառայությունների հատվածների հարաբերակցությունը, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը տնտեսական աճի և մրցունակության վրա։ Հեղինակը ուսումնասիրում է կառուցվածքային բարեփոխումների հիմնական ուղղությունները՝ ներառյալ պետական կառավարման արդյունավետության բարձրացումը, ներդրումային միջավայրի բարելավումը, փոքր և միջին ձեռնարկատիրության զարգացումը և շուկաների ազատականացման գործընթացները։ Աշխատության մեջ քննարկվում են նաև մակրոտնտեսական կայունության ապահովման, աշխատանքի արտադրողականության բարձրացման և տեխնոլոգիական արդիականացման խնդիրները։ Ներկայացվում են միջազգային փորձի օրինակներ և համեմատական վերլուծություններ, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատել տարբեր քաղաքական մոդելների արդյունավետությունը և կիրառելիությունը ՀՀ պայմաններում։ Գիրքը առաջարկում է կառուցվածքային վերափոխումների քաղաքականության կատարելագործման ուղիներ՝ ուղղված տնտեսական դիվերսիֆիկացիային, երկարաժամկետ աճի ապահովմանը և մրցունակ տնտեսության ձևավորմանը։ Աշխատությունը նախատեսված է տնտեսագետների, պետական քաղաքականություն մշակողների, հետազոտողների, ուսանողների և տնտեսական զարգացման հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Право

Այս աշխատությունը նվիրված է դատախազական գործունեության և խուլիգանության դեմ պայքարի հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ պատմատեսական և քրեաիրավական վերլուծության համադրությամբ։ Գրքում ուսումնասիրվում է խուլիգանության՝ որպես հասարակական կարգի և հասարակական համակեցության դեմ ուղղված իրավախախտման, ձևավորման և զարգացման պատմական ընթացքը, դրա իրավական ընկալման փոփոխությունները և տարբեր ժամանակաշրջաններում դրա դեմ պայքարի առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում խուլիգանության քրեաիրավական բնութագրին, դրա օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ հատկանիշներին, հանցակազմի տարրերին, իրավական որակավորման խնդիրներին և հարակից իրավախախտումներից տարբերակման չափանիշներին։ Աշխատության կարևոր բաժիններից է դատախազության դերի ուսումնասիրությունը խուլիգանության դեմ պայքարում․ դիտարկվում են օրինականության նկատմամբ դատախազական հսկողության, քրեական հետապնդման իրականացման, նախաքննության օրինականության ապահովման և դատարանում պետական մեղադրանքի պաշտպանության հետ կապված հարցերը։ Քննության են առնվում նաև խուլիգանական դրսևորումների պատճառներն ու պայմանները, դրանց կանխարգելման հնարավորությունները և իրավապահ մարմինների գործունեության արդյունավետության բարձրացման ուղղությունները։ Ուսումնասիրությունը անդրադառնում է քրեական քաղաքականության, պատժի անհատականացման, հասարակական կարգի պաշտպանության և կանխարգելիչ միջոցառումների փոխկապակցվածությանը։ Կարևորվում է նաև այն հարցը, թե ինչպես կարելի է միաժամանակ ապահովել հասարակական անվտանգության և կարգի արդյունավետ պաշտպանությունը՝ պահպանելով անձի իրավունքների, ազատությունների և քրեական արդարադատության հիմնարար սկզբունքները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել դատախազների, քննիչների, փաստաբանների, դատավորների, իրավագիտության ուսանողների, քրեագետների, գիտաշխատողների և հասարակական կարգի պահպանման ու հանցավորության կանխարգելման իրավական հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող մասնագետների համար։