Discover other interesting and useful materials

    Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials section
    Online

    History

    Մերձավոր և Միջին Արևելքի երկրներն ու ժողովուրդները․ հատոր XII․ Թուրքիա

    Աշխատությունը նվիրված է Թուրքիային՝ որպես Մերձավոր Արևելքի կարևորագույն պետություններից մեկի, նրա պատմական զարգացման, աշխարհագրական դիրքի, քաղաքական համակարգի, բնակչության, ազգային կազմի, հասարակական կյանքի, տնտեսական առանձնահատկությունների և մշակութային ժառանգության բազմակողմանի ուսումնասիրությանը։ Այն ընդգրկում է Թուրքիայի՝ որպես Եվրոպայի և Ասիայի միջև տեղակայված աշխարհաքաղաքական ու պատմամշակութային տարածքի ուսումնասիրությունը՝ ուշադրություն դարձնելով երկրի պատմական անցյալին, պետականության ձևավորմանը, հասարակական հարաբերությունների զարգացմանը և տարածաշրջանային նշանակությանը։ Թուրքիայի աշխարհագրական դիրքը, Բոսֆորի և Դարդանելի նեղուցների ռազմավարական նշանակությունը, Սև, Միջերկրական և Էգեյան ծովերի հետ ունեցած կապերը պայմանավորել են երկրի կարևոր դերը միջազգային քաղաքականության, առևտրի, տնտեսական հարաբերությունների և տարածաշրջանային անվտանգության համակարգում։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու Թուրքիայի պատմական զարգացման հիմնական փուլերը, Օսմանյան կայսրության ժառանգությունը, հանրապետական պետականության ձևավորումը և ժամանակակից թուրքական հասարակության կայացման գործընթացները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի Օսմանյան կայսրության պատմական ժառանգության դիտարկումը, քանի որ դրա քաղաքական, վարչական, կրոնական և մշակութային համակարգերը երկար ժամանակ ազդեցություն են ունեցել ոչ միայն Թուրքիայի, այլև ամբողջ Մերձավոր Արևելքի և հարակից տարածաշրջանների ժողովուրդների պատմական ճակատագրերի վրա։ Հանրապետության հռչակումից հետո երկրի քաղաքական և հասարակական կյանքում տեղի ունեցած վերափոխումները, պետական կառավարման նոր սկզբունքների հաստատումը, աշխարհիկացման գործընթացները, կրթական և մշակութային փոփոխությունները կարևոր հիմք են ժամանակակից Թուրքիայի զարգացման առանձնահատկությունները հասկանալու համար։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նաև Թուրքիայի բնակչության ազգային, լեզվական և կրոնական կազմի ուսումնասիրությունը։ Երկրի բազմազան հասարակական միջավայրը ձևավորվել է տարբեր ժողովուրդների, լեզուների, կրոնական համայնքների և պատմական ավանդույթների երկարատև փոխազդեցության արդյունքում։ Այս համատեքստում առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում թուրք ժողովրդի պատմական և մշակութային ինքնության ձևավորումը, ինչպես նաև երկրի տարածքում բնակվող ազգային ու կրոնական փոքրամասնությունների տեղն ու դերը հասարակական կյանքում։ Թուրքիայի պատմության ուսումնասիրության մեջ կարևոր նշանակություն ունի նաև հայ ժողովրդի հետ ունեցած պատմական կապերի և հարաբերությունների հարցը։ Օսմանյան կայսրության տարածքում դարեր շարունակ բնակված հայ համայնքները կարևոր դեր են ունեցել տարածաշրջանի տնտեսական, առևտրական, արհեստագործական, կրթական և մշակութային կյանքում։ Հայկական բնակավայրերի, եկեղեցական հաստատությունների, ազգային մշակույթի և հասարակական կյանքի ուսումնասիրությունը կարևոր է Թուրքիայի պատմական ու ժողովրդագրական պատկերը ամբողջականորեն հասկանալու համար։ Առանձին ուշադրության են արժանի նաև հայ-թուրքական հարաբերությունների պատմական զարգացումը, Օսմանյան կայսրության վերջին շրջանի քաղաքական իրադարձությունները, Հայոց ցեղասպանությունը և դրանց երկարաժամկետ հետևանքները, որոնք առանցքային նշանակություն ունեն տարածաշրջանի ժամանակակից պատմության և հասարակական հիշողության ուսումնասիրության համար։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է նաև Թուրքիայի տնտեսական և սոցիալական կառուցվածքի ուսումնասիրության հնարավորությամբ։ Երկրի գյուղատնտեսությունը, արդյունաբերությունը, քաղաքային տնտեսությունը, առևտրային կապերը, տրանսպորտային համակարգը և բնական պաշարները դիտարկվում են տարածաշրջանային զարգացման ընդհանուր համատեքստում։ Թուրքիայի տնտեսական աշխարհագրությունը սերտորեն կապված է նրա բնակլիմայական բազմազանության, բնական պայմանների, բնակչության տեղաբաշխման և արտաքին տնտեսական հարաբերությունների հետ։ Կարևոր թեմատիկ ուղղություն է նաև երկրի քաղաքային կենտրոնների, պատմական բնակավայրերի և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությունը, որոնք արտացոլում են տարբեր քաղաքակրթությունների ու պատմական ժամանակաշրջանների ազդեցությունը։ Աշխատությունը գիտական առումով պատկանում է համալիր արևելագիտական ուսումնասիրությունների շարքին՝ համադրելով պատմական, աշխարհագրական, ազգագրական, քաղաքական և սոցիալ-տնտեսական մոտեցումները։ Դրա կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ Թուրքիան ներկայացվում է ոչ միայն որպես առանձին պետություն, այլև որպես ավելի լայն տարածաշրջանային համակարգի բաղկացուցիչ մաս, որի ներքին զարգացումները և արտաքին քաղաքականությունը նշանակալի ազդեցություն են ունենում Մերձավոր Արևելքի, Հարավային Կովկասի, Բալկանների և Եվրոպայի հետ հարաբերությունների վրա։ Հատորը կարևոր նշանակություն ունի նաև խորհրդային շրջանի արևելագիտության զարգացման պատմության տեսանկյունից, քանի որ արտացոլում է տվյալ ժամանակաշրջանի գիտական մոտեցումները Թուրքիայի պատմության, հասարակության, ազգային կազմի և քաղաքական համակարգի ուսումնասիրության նկատմամբ։ Այն արժեքավոր է պատմաբանների, արևելագետների, թուրքագետների, քաղաքագետների, աշխարհագրագետների, ազգագրագետների և միջազգային հարաբերությունների մասնագետների համար։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել նաև ուսանողների, հետազոտողների և ընթերցողների համար, որոնք հետաքրքրված են Թուրքիայի պատմական անցյալով, ժամանակակից հասարակական ու քաղաքական զարգացումներով, հայ-թուրքական հարաբերություններով և Մերձավոր ու Միջին Արևելքի ժողովուրդների պատմամշակութային փոխազդեցություններով։

    Updated: 2026-11-17
    Մերձավոր և Միջին Արևելքի երկրներն ու ժողովուրդները․ հատոր XII․ Թուրքիա
    Online

    Mathematics

    Արևային և ամպրոպային մոդուլյացիոն էֆեկտների հետազոտությունը հիմնված երկրոդական տիեզերական ճառագայթների հոսքերի վրա

    Ֆիզիկայի և տիեզերական հետազոտությունների բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է արևային ակտիվության և ամպրոպային երևույթների ազդեցությամբ տիեզերական ճառագայթների երկրորդային բաղադրիչների հոսքերում առաջացող մոդուլյացիոն էֆեկտների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում առաջնային տիեզերական ճառագայթների փոխազդեցությունները Երկրի մթնոլորտի հետ, երկրորդային մասնիկների առաջացման մեխանիզմները և դրանց հոսքերի փոփոխությունները տարբեր ֆիզիկական պայմաններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արևային ակտիվության, միջմոլորակային մագնիսական դաշտի, երկրամագնիսական խանգարումների և մթնոլորտային էլեկտրական դաշտերի ազդեցությանը մասնիկների հոսքերի ինտենսիվության ու էներգետիկ բնութագրերի վրա։ Վերլուծվում են արևային բռնկումների, տիեզերական ճառագայթների ինտենսիվության ժամանակավոր նվազումների և ամպրոպային ամպերում զարգացող էլեկտրական գործընթացների հետ կապված ֆիզիկական երևույթները։ Քննարկվում են նաև երկրորդային տիեզերական ճառագայթների գրանցման սարքավորումները, մասնիկների հոսքերի շարունակական դիտարկման մեթոդները, փորձարարական տվյալների վիճակագրական մշակումը և ժամանակային փոփոխությունների գնահատման մոտեցումները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են արևային ու ամպրոպային մոդուլյացիոն ազդեցությունների տարբերակման, դրանց փոխկապակցվածության բացահայտման և դիտարկվող երևույթների ֆիզիկական մոդելավորման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում ստացված տվյալների հնարավոր նշանակությանը տիեզերական եղանակի ուսումնասիրության, մթնոլորտային ֆիզիկայի, բարձր էներգիաների մասնիկների հետազոտության և բնական ճառագայթային միջավայրի փոփոխությունների գնահատման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել աստղաֆիզիկայի, միջուկային ֆիզիկայի, տիեզերական ճառագայթների ֆիզիկայի և մթնոլորտային էլեկտրականության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

    Updated: 2026-10-08
    Արևային և ամպրոպային մոդուլյացիոն էֆեկտների հետազոտությունը հիմնված երկրոդական տիեզերական ճառագայթների հոսքերի վրա
    Online

    Biology

    Влияние генотипических особенностей и паратипических факторов на формирование и проявление естественной резистентности у крупного рогатого скота

    Աշխատությունը նվիրված է խոշոր եղջերավոր անասունների բնական դիմադրողականության ձևավորման և դրսևորման վրա ազդող գենոտիպային և պարատիպային գործոնների համալիր ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են կենդանիների ժառանգական առանձնահատկությունները և արտաքին միջավայրի պայմանները՝ որպես օրգանիզմի պաշտպանական հնարավորությունների, հիվանդությունների նկատմամբ կայունության և ընդհանուր կենսունակության ձևավորման կարևոր բաղադրիչներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բնական դիմադրողականության ցուցանիշներին, դրանց փոփոխականությանը և կենդանիների անհատական ու խմբային առանձնահատկությունների հետ ունեցած կապերին։ Ուսումնասիրվում է գենոտիպի ազդեցությունը իմունաբանական և ֆիզիոլոգիական պաշտպանական մեխանիզմների ձևավորման վրա, ինչպես նաև տարբեր պարատիպային պայմանների՝ կերակրման, պահվածքի, խնամքի, միկրոկլիմայի, տարիքային և այլ գործոնների ազդեցությունը կենդանիների դիմադրողականության մակարդակի վրա։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է ժառանգական և միջավայրային գործոնների փոխազդեցության բացահայտումը, ինչը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու կենդանիների հիվանդությունների նկատմամբ կայունության ձևավորման մեխանիզմների մասին։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նշանակություն ունենալ անասնաբուծության արդյունավետության բարձրացման, կենդանիների առողջության պահպանման, հիվանդությունների կանխարգելման և բարձր դիմադրողականությամբ կենդանիների ընտրության ու բուծման գործընթացների կատարելագործման համար։ Գործնական տեսանկյունից աշխատանքը կարևոր է նաև այն պատճառով, որ բնական դիմադրողականության բարձր մակարդակը կարող է նպաստել կենդանիների կենսունակության, արտադրողականության և տնտեսապես արդյունավետ շահագործման ապահովմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել անասնաբույժներին, անասնաբույծներին, գենետիկներին, գյուղատնտեսության ոլորտի մասնագետներին, գիտաշխատողներին, ասպիրանտներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

    Updated: 2026-09-08
    Влияние генотипических особенностей и паратипических факторов на формирование и проявление естественной резистентности у крупного рогатого скота
    Online

    Literature

    Էպիկուրի պարտեզը

    «Էպիկուրի պարտեզը» խորագիրը հղում է հին հունական փիլիսոփա Էպիկուրի ուսմունքին և նրա հիմնադրած փիլիսոփայական դպրոցին, որը հայտնի էր որպես «Պարտեզ»։ Էպիկուրի փիլիսոփայության կենտրոնում մարդու երջանկության, հոգեկան անդորրի և բարեկեցիկ կյանքի հարցերն էին։ Նրա ուսմունքի համաձայն՝ երջանկության հասնելու համար կարևոր են չափավոր ցանկությունները, մարմնական տառապանքներից և հոգեկան անհանգստությունից հնարավորինս ազատ լինելը, բարեկամությունը և բանական դատողությունը։ Էպիկուրական մտածողությունը հաճույքը դիտարկում էր ոչ թե որպես անսահման վայելքների հետապնդում, այլ որպես հավասարակշռված կյանքի, ներքին խաղաղության և ավելորդ վախերից ազատագրվելու պայման։ «Պարտեզը» խորհրդանշում էր նաև փիլիսոփայական համայնք, որտեղ գիտելիքի, զրույցի և համատեղ մտորումների միջոցով մարդիկ ձգտում էին հասկանալ կյանքի իմաստն ու մարդկային երջանկության հիմքերը։ Այս խորագրով աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում անտիկ փիլիսոփայության, էթիկայի և երջանկության մասին փիլիսոփայական պատկերացումների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է դիտարկվել նաև որպես 19-րդ դարի հայալեզու ընթերցողական միջավայրում դասական փիլիսոփայական գաղափարների նկատմամբ հետաքրքրության արտահայտություն՝ նպաստելով հին հունական մտքի և բարոյագիտական հարցադրումների ուսումնասիրությանը։

    Updated: 2026-10-27
    Էպիկուրի պարտեզը
    Online

    Other Subjects

    Ինքնուրույն կենսաապահովմամբ բնակավայրերի կազմավորումը Հայաստանի Հանրապետության պայմանների համար

    Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության պայմաններում ինքնուրույն կենսաապահովմամբ բնակավայրերի ձևավորման տեսական և գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ բնակավայրը պետք է հնարավորինս արդյունավետ կազմակերպի իր ներքին ռեսուրսները և ապահովի բնակչության հիմնական կենսական պահանջները՝ հաշվի առնելով տվյալ տարածքի բնական, կլիմայական, աշխարհագրական, տնտեսական և սոցիալական առանձնահատկությունները։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են բնակավայրերի տարածական կազմակերպման այն սկզբունքները, որոնք կարող են նպաստել էներգիայի, ջրի, սննդի, կենցաղային և այլ անհրաժեշտ ռեսուրսների տեղական արտադրությանը, օգտագործմանը և վերականգնմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի բազմազան բնական պայմաններին, քանի որ հանրապետության տարբեր շրջաններ էապես տարբերվում են ռելիեֆով, բարձրությամբ, կլիմայական պայմաններով, ջրային պաշարներով, հողային ռեսուրսներով և արևային ու քամու էներգիայի ներուժով։ Այդ տարբերությունները պահանջում են բնակավայրերի նախագծման անհատականացված մոտեցում, որի դեպքում կենսաապահովման համակարգերը պետք է համապատասխանեցվեն տվյալ տարածքի հնարավորություններին և սահմանափակումներին։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել բնակավայրերի էներգետիկ ինքնաբավության ապահովման, վերականգնվող էներգիայի աղբյուրների կիրառման, ջրամատակարարման և ջրի կրկնօգտագործման, կենցաղային ու արտադրական թափոնների կառավարման, տեղական սննդամթերքի արտադրության և շրջակա միջավայրի պահպանության խնդիրները։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև բնակելի և հասարակական տարածքների, արտադրական գոտիների, գյուղատնտեսական հողերի, կանաչ տարածքների և ինժեներական ենթակառուցվածքների փոխկապակցված կազմակերպումը, որպեսզի բնակավայրը գործի որպես հնարավորինս ամբողջական և հավասարակշռված համակարգ։ Աշխատանքում ինքնուրույն կենսաապահովմամբ բնակավայրը կարող է դիտարկվել ոչ միայն որպես տեխնիկական ենթակառուցվածքների ամբողջություն, այլև որպես սոցիալական և տարածական կազմակերպման համակարգ, որտեղ բնակչության առօրյա գործունեությունը, տնտեսական զբաղվածությունը և բնական ռեսուրսների օգտագործումը փոխկապակցված են։ Հայաստանի պայմաններում նման մոտեցումը կարող է առանձնահատուկ նշանակություն ունենալ հեռավոր, սահմանամերձ, լեռնային և սակավաբնակ տարածքների զարգացման համար՝ նպաստելով դրանց կենսունակության պահպանմանը, տեղական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը և բնակչության համար կայուն կենսապայմանների ստեղծմանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև բնակավայրերի դիմակայունությունը արտաքին ազդեցությունների նկատմամբ՝ ներառյալ էներգետիկ և ջրային ռեսուրսների սահմանափակությունը, տնտեսական փոփոխությունները, բնական վտանգները և ենթակառուցվածքային խափանումները։ Այս տեսանկյունից ինքնուրույն կենսաապահովումը կարող է դիտարկվել որպես կայուն և երկարաժամկետ տարածքային զարգացման գործիք, որը միավորում է ճարտարապետական, քաղաքաշինական, ինժեներական, բնապահպանական և սոցիալ-տնտեսական լուծումներ։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել ճարտարապետներին, քաղաքաշինարարներին, ինժեներներին, բնապահպանական մասնագետներին, տարածքային պլանավորման և կայուն զարգացման ոլորտի հետազոտողներին, ինչպես նաև Հայաստանի գյուղական և փոքր բնակավայրերի զարգացման խնդիրներով զբաղվող մասնագետներին։ Այն արժեքավոր է հատկապես այն տեսանկյունից, որ ինքնուրույն կենսաապահովման գաղափարը դիտարկում է Հայաստանի բնական և սոցիալ-տնտեսական պայմանների համատեքստում՝ որոնելով բնակավայրերի կազմակերպման այնպիսի մոդելներ, որոնք կարող են համատեղել ռեսուրսների խնայողությունը, շրջակա միջավայրի պահպանությունը, բնակչության հարմարավետությունը և երկարաժամկետ կայունությունը։

    Updated: 2026-09-13
    Ինքնուրույն կենսաապահովմամբ բնակավայրերի կազմավորումը  Հայաստանի Հանրապետության պայմանների համար
    Online

    Agriculture

    Կաթիլային ոռոգման հիմնահարցերը և իրականացումը ՀՀ պայմաններում

    Աշխատությունը նվիրված է կաթիլային ոռոգման համակարգերի նախագծման, կազմակերպման և արդյունավետ կիրառման հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության բնակլիմայական, հողային և գյուղատնտեսական առանձնահատկությունների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում ջրային ռեսուրսների խնայողաբար օգտագործման, մշակաբույսերի ջրապահովվածության բարելավման և ոռոգման գործընթացի արդյունավետության բարձրացման խնդիրներն են։ Քննվում են կաթիլային ոռոգման տեխնոլոգիայի ընդհանուր սկզբունքները, ջրի նպատակային և հավասարաչափ մատակարարման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև համակարգի հիմնական կառուցվածքային տարրերի փոխկապակցված աշխատանքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ոռոգման ռեժիմի ընտրությանը՝ հաշվի առնելով մշակաբույսերի կենսաբանական պահանջները, հողի ջրաֆիզիկական հատկությունները, տեղումների քանակը, օդի ջերմաստիճանը, գոլորշիացումը և տեղանքի բնական պայմանները։ Ուսումնասիրվում են ջրի բաշխման արդյունավետության, հողի խոնավության պահպանման և բույսերի արմատային գոտում անհրաժեշտ ջրային պայմանների ձևավորման հարցերը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում համակարգերի շահագործման ընթացքում առաջացող տեխնիկական խնդիրների ուսումնասիրությունը՝ կապված ջրի որակի, ֆիլտրման, խողովակաշարերի և ջրամատակարարման տարրերի աշխատանքի կայունության հետ։ Դիտարկվում են նաև տեղանքի ռելիեֆի և ջրի հասանելի ճնշման ազդեցությունները համակարգի աշխատանքի և ոռոգման հավասարաչափության վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել ավանդական և ջրախնայող ոռոգման եղանակների տեխնիկական, տնտեսական և ագրոնոմիական առանձնահատկությունները՝ գնահատելով դրանց համապատասխանությունը տարբեր գյուղատնտեսական պայմաններին։ Անդրադարձ է կատարվում կաթիլային ոռոգման ներդրման տնտեսական նպատակահարմարությանը, սկզբնական ներդրումների և հետագա շահագործման ծախսերի հարաբերակցությանը, աշխատանքի կազմակերպմանը և ջրային ռեսուրսների կառավարման արդյունավետությանը։ Կարևորվում է նաև տեխնոլոգիայի կիրառման բնապահպանական նշանակությունը՝ հողերի ջրային ռեժիմի ավելի նպատակային կառավարման և սահմանափակ ջրային պաշարների արդյունավետ օգտագործման տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ոռոգման ճարտարագիտության, հողագիտության, ագրոնոմիայի և ջրային տնտեսության մոտեցումները՝ Հայաստանի գյուղատնտեսական պայմաններին համապատասխան կաթիլային ոռոգման համակարգերի կիրառման արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունները բացահայտելու նպատակով։

    Updated: 2026-09-22
    Կաթիլային ոռոգման հիմնահարցերը և իրականացումը ՀՀ պայմաններում