Գիտական նստաշրջան՝ նվիրված ԽՍՀՄ կազմավորման 60-ամյակին․ զեկուցումների թեզիսներ

Экономика

Հեղինակ Սարգսյան Ա.Հ.-ն գրքում մանրամասն քննարկում է այն գործընթացներն ու մեթոդները, որոնց միջոցով ընկերություններն ու ձեռնարկությունները պետք է հաշվետու լինեն իրենց գործունեության էթիկական, սոցիալական և բնապահպանական հետևանքների համար։ Աշխատությունը հատուկ ուշադրություն է դարձնում բիզնեսի սոցիալական պատասխանատվության նշանակությանը, որը ենթադրում է ոչ միայն տնտեսական շահույթի ձեռքբերում, այլև հանրության և շրջակա միջավայրի բարօրության ապահովում։ Գրքում ներկայացվում են բարոյական և իրավական սկզբունքները, որոնց վրա պետք է հիմնվի ընկերությունների վարքագիծը՝ սոցիալական պատասխանատվության շրջանակներում։ Բացի դրանից, աշխատությունում արտացոլվում են հայաստանյան իրականությունը, տեղական տնտեսական պայմանները և գործնական օրինակներ, որոնք ցույց են տալիս, թե ինչպես է սոցիալական պատասխանատվությունը տարածվում հայկական բիզնեսի վրա և ինչպիսի ազդեցություն է ունենում հասարակության բարեկեցության ու զարգացման վրա։ Հեղինակը ընդգծում է, որ բիզնեսի բարոյականությունն ու սոցիալական պատասխանատվությունը կարևոր են ոչ միայն ընկերությունների համբավի համար, այլև ամբողջ հասարակության համար, քանի որ դրանց ազդեցությունը ուղղակիորեն կապված է տնտեսական կայունության, սպառողների վստահության և ընկերությունների երկարաժամկետ զարգացման հետ։ Գրքում նաև քննարկվում են միջազգային չափանիշները և դրանց կիրառությունը Հայաստանի իրականությունում, ինչպես նաև վերլուծվում են սոցիալական պատասխանատվության ծրագրերի արդյունավետությունը։ Աշխատությունը կհամարվի օգտակար թե՛ տնտեսագետների, թե՛ բիզնեսի սեփականատերերի, թե՛ պետական կառավարման մարմինների ներկայացուցիչների համար։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է ծանր մետաղների նկատմամբ կայուն նոր քեմոլիթոտրոֆ բակտերիաների անջատման, նույնականացման, կենսաբանական հատկությունների ուսումնասիրության և կենսստարրալուծման գործընթացներում դրանց հնարավոր կիրառման հեռանկարների հետազոտությանը։ Ուսումնասիրության հիմքում ընկած է միկրոօրգանիզմների՝ ծայրահեղ կամ աղտոտված միջավայրերում հարմարվելու և անօրգանական միացությունների օքսիդացման միջոցով կենսաբանական ու երկրաքիմիական գործընթացների վրա ազդեցություն գործելու կարողությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ծանր մետաղների բարձր կոնցենտրացիաների պայմաններում կենսունակությունը պահպանող բակտերիաների հայտնաբերմանը և դրանց ֆիզիոլոգիական, կենսաքիմիական ու մանրէաբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանը։ Աշխատանքում կարող են դիտարկվել միկրոօրգանիզմների մեկուսացման և աճեցման եղանակները, նրանց կայունության սահմանները տարբեր մետաղների նկատմամբ, աճի ու նյութափոխանակության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև մետաղների առկայության պայմաններում բակտերիաների կենսագործունեության փոփոխությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է բակտերիաների մասնակցությամբ հանքանյութերի և այլ անօրգանական նյութերի կենսաբանական տարրալուծման գործընթացների ուսումնասիրությունը։ Նման գործընթացները կարող են նպաստել հանքանյութերից արժեքավոր տարրերի ստացմանը, հանքային հումքի վերամշակման արդյունավետության բարձրացմանը և որոշ արդյունաբերական թափոնների կառավարմանը՝ համեմատաբար կենսատեխնոլոգիական մոտեցումների կիրառմամբ։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու միկրոօրգանիզմների կենսաքիմիական ակտիվության և մետաղների փոխակերպման միջև կապերը, ինչպես նաև գնահատելու տարբեր բակտերիալ շտամների կիրառական ներուժը։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև ծանր մետաղների նկատմամբ կայունության մեխանիզմների ուսումնասիրությունը, քանի որ այդ հատկությունների բացահայտումը կարող է օգնել ընտրել առավել արդյունավետ միկրոօրգանիզմներ կենսատեխնոլոգիական գործընթացների համար։ Աշխատանքի կիրառական ուղղվածությունը կապված է հանքարդյունաբերության, մետալուրգիայի, շրջակա միջավայրի պաշտպանության և կենսատեխնոլոգիայի ոլորտների հետ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են հիմք ծառայել կենսստարրալուծման գործընթացների կատարելագործման, մետաղ պարունակող հանքաքարերի և թափոնների վերամշակման նոր մոտեցումների մշակման և միկրոբիոլոգիական տեխնոլոգիաների արդյունավետության բարձրացման համար։ Միաժամանակ աշխատանքը արժեքավոր է հիմնարար մանրէաբանության տեսանկյունից, քանի որ ծանր մետաղներով հարուստ միջավայրերից մեկուսացված միկրոօրգանիզմների ուսումնասիրությունը ընդլայնում է միկրոբային բազմազանության, հարմարվողականության և նյութափոխանակության վերաբերյալ գիտելիքները։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը համադրում է մանրէաբանության, կենսաքիմիայի, էկոլոգիայի և կենսատեխնոլոգիայի մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ծանր մետաղների նկատմամբ կայուն քեմոլիթոտրոֆ բակտերիաների ներուժը և գնահատել դրանց օգտագործման հնարավորությունները կենսստարրալուծման ու հարակից տեխնոլոգիական գործընթացներում։

Экономика

Տրանսպորտի էկոնոմիկա Աշխատությունը նվիրված է տրանսպորտի էկոնոմիկայի հիմնախնդիրներին, դրանց ազդեցությանը տնտեսության զարգացման վրա և տրանսպորտային համակարգի կառավարման մեթոդներին։ Հեղինակը՝ Շ.Ա. Ճեպեճյան, գրքում ուսումնասիրում է տրանսպորտի արդյունաբերության կառավարման, կազմակերպման և ֆինանսավորման հիմնական սկզբունքները՝ մեկնաբանելով դրանց տնտեսական նշանակությունը։ Գրքում ընդգրկված են տրանսպորտային համակարգի կազմակերպման և կառավարման ոլորտի տարբեր տեսություններ, որոնք ներառում են ինչպես տրանսպորտի ենթակառուցվածքի զարգացումը, այնպես էլ տրանսպորտային միջոցների շահագործման արդյունավետությունը։ Հեղինակը քննարկում է, թե ինչպես պետք է իրականացվեն տրանսպորտային ծախսերի կառավարման քաղաքականությունները, ինչպես նաև անդրադառնում է տրանսպորտի ոլորտում ներդրումների, ֆինանսավորման աղբյուրների և պետական աջակցության հարցերին։ Տրանսպորտի էկոնոմիկայի բնագավառը գործնականում բազմաթիվ խաչմերուկներ է ունենում տնտեսության այլ ոլորտների հետ՝ հատկապես առևտրի, արդյունաբերության, գյուղատնտեսության և ծառայությունների ոլորտների հետ։ Գրքում նաև քննարկվում է տրանսպորտային ծառայությունների մատակարարման հոսքերը, ենթակառուցվածքների արդյունավետ օգտագործումը և տրանսպորտային շուկայի ռեգուլյատոր քաղաքականությունը՝ հաշվի առնելով միջազգային և տեղական շուկաների գործոնները։ Հեղինակը ուշադրություն է դարձնում նաև տրանսպորտի էներգետիկ արդյունավետությանը, էկոլոգիական ազդեցություններին, նորագույն տեխնոլոգիաների ներդրմանը տրանսպորտային ոլորտում և ենթակառուցվածքների բարելավմանն ուղղված պետական և մասնավոր ներդրումներին։ Նա շեշտում է, որ կայուն զարգացման հասնելու համար անհրաժեշտ է ներդնել նորարարական լուծումներ՝ սկսած ճանապարհաշինությունից մինչև ինտեգրված տրանսպորտային համակարգեր։ Գրքում դիտարկվում են նաև գլոբալացման ազդեցությունը ազգային տրանսպորտային համակարգերի վրա, հատկապես միջազգային տրանսպորտի զարգացումը, ծովային, երկաթուղային և օդային փոխադրումների աճը։ Գործնականորեն ներկայացված են տրանսպորտի քաղաքականության ռազմավարությունները՝ ինչպես յուրաքանչյուր երկրի, այնպես էլ համաշխարհային մակարդակում։ Աշխատությունը նախատեսված է տրանսպորտային էկոնոմիկայի, ֆինանսների, տնտեսագիտության և մատակարարման համակարգերի ոլորտի մասնագետների, ուսանողների և պրակտիկայի ղեկավարների համար։ Այն կարող է նաև հետաքրքրել պետական կառավարման ոլորտի ներկայացուցիչներին, ովքեր զբաղվում են տրանսպորտի ենթակառուցվածքների և քաղաքականության մշակմամբ։

Лингвистика

Այս աշխատությունը նվիրված է գրաբարում պարզ նախադասության կառուցվածքային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել դասական հայերենի նախադասությունների կազմության, անդամների փոխհարաբերությունների և շարահյուսական կազմակերպման հիմնական օրինաչափությունները։ Ուսումնասիրության կենտրոնում պարզ նախադասությունն է՝ որպես մեկ քերականական հիմք ունեցող շարահյուսական միավոր, որի միջոցով գրաբարում ձևավորվում և արտահայտվում են տարբեր բնույթի մտքեր ու հարաբերություններ։ Աշխատանքում կարող են մանրամասն քննության ենթարկվել նախադասության գլխավոր անդամները՝ ենթական և ստորոգյալը, ինչպես նաև երկրորդական անդամների՝ խնդրի, որոշչի, հատկացուցչի, պարագայի և այլ կառուցվածքային բաղադրիչների գործառույթներն ու փոխհարաբերությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բառերի շարադասությանը, քանի որ գրաբարում նախադասության անդամների դիրքը և դրանց փոխհարաբերությունները կարող են էապես տարբերվել ժամանակակից հայերենի կառուցվածքային օրինաչափություններից։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչ դեր են կատարում քերականական հոլովաձևերը, բայական ձևերը, կապակցման միջոցները և շարադասությունը նախադասության իմաստային ու քերականական կառուցվածքի ձևավորման մեջ։ Աշխատանքում կարող են դիտարկվել նաև պարզ նախադասությունների տարբեր տեսակներ՝ ըստ կառուցվածքի, հաղորդակցական նպատակի և քերականական հիմքի բնույթի, ինչպես նաև դրանց առանձնահատկությունները գրաբարյան գրական տարբեր աղբյուրներում։ Օրինակների վերլուծության միջոցով հնարավոր է բացահայտել գրաբարի շարահյուսական համակարգի այն առանձնահատկությունները, որոնք կարևոր են հին հայերեն տեքստերի ճիշտ ընթերցման, մեկնաբանման և ժամանակակից հայերեն փոխանցման համար։ Այս թեման հատկապես կարևոր է այն պատճառով, որ գրաբարի շարահյուսության իմացությունը թույլ է տալիս ավելի խորությամբ ուսումնասիրել հայ մատենագրության լեզուն և հասկանալ հին հեղինակների կողմից կիրառված արտահայտչական ու քերականական միջոցները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայագետների, լեզվաբանների, բանասերների, գրաբարի և հայոց լեզվի պատմության մասնագետների, ինչպես նաև համապատասխան ոլորտների ուսանողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է գրաբարի պարզ նախադասության կառուցվածքային համակարգը՝ ուշադրություն դարձնելով նրա բաղադրիչների փոխհարաբերություններին, շարադասությանը, քերականական ձևավորմանն ու իմաստային կազմակերպմանը, և նպաստում է դասական հայերենի շարահյուսական առանձնահատկությունների ավելի ամբողջական ըմբռնմանը։

География

Աշխատությունը նվիրված է հորատանցքային եղանակով իրականացվող երկրաբանական հետախուզման արդյունքների հավաստիության գնահատման խնդիրներին՝ ուսումնասիրելով ստացված տվյալների ճշգրտությունը, ամբողջականությունը և կիրառական նշանակությունը հանքավայրերի ուսումնասիրման գործընթացում։ Ներկայացվում են հորատման աշխատանքների կազմակերպման սկզբունքները, երկրաբանական տեղեկատվության հավաքագրման մեթոդները, նմուշառման և հետազոտման գործընթացները, ինչպես նաև ստացված տվյալների մշակման ու վերլուծության մոտեցումները։ Քննարկվում են հետախուզական աշխատանքների սխալների առաջացման պատճառները, երկրաբանական կառուցվածքի բարդության ազդեցությունը արդյունքների վրա և դրանց նվազեցման տեխնիկական ու մեթոդաբանական միջոցները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի օգտակար հանածոների պաշարների գնահատման, հանքավայրերի արդյունավետ շահագործման պլանավորման և երկրաբանական հետազոտությունների որակի բարձրացման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել երկրաբանների, հանքարդյունաբերության մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան ոլորտներում սովորող ուսանողների համար։

Социология

Այս ռեֆերատը վերաբերում է մինչամուսնական մտերմության դերին ամուսնական ներդաշնակության ձևավորման գործընթացում, որտեղ ուսումնասիրվում է, թե ինչպես են զուգընկերների միջև ձևավորված հարաբերությունները մինչև ամուսնությունը ազդում հետագա ընտանեկան կյանքի կայունության, վստահության և փոխըմբռնման վրա։ Մինչամուսնական մտերմությունը կարող է ներառել զգացմունքային կապի խորացում, փոխադարձ ճանաչում, հաղորդակցության զարգացում և արժեքային համակարգերի համեմատում, որոնք կարևոր դեր ունեն համատեղ կյանքի համար պատրաստվածության մակարդակի գնահատման մեջ։ Հոգեբանական տեսանկյունից այս փուլը հնարավորություն է տալիս զույգերին ավելի լավ հասկանալ միմյանց բնավորությունը, վարքային առանձնահատկությունները, կոնֆլիկտների լուծման ձևերը և ընդհանուր կյանքի նպատակները, ինչը հետագայում կարող է նվազեցնել անորոշությունները և տարաձայնությունները ամուսնական հարաբերություններում։ Միևնույն ժամանակ, սոցիալական և մշակութային տարբեր միջավայրերում մինչամուսնական մտերմության ընկալումները կարող են էապես տարբերվել՝ պայմանավորված ավանդույթներով, կրոնական նորմերով և հասարակական արժեքներով, ինչը նույնպես ազդում է դրա գնահատման վրա։ Որոշ հետազոտություններ ընդգծում են, որ առողջ և պատասխանատու մոտեցմամբ կառուցված մինչամուսնական հարաբերությունները կարող են նպաստել ամուսնական ավելի բարձր կայունությանն ու փոխադարձ վստահությանը, մինչդեռ չհստակեցված սպասումները կամ մակերեսային կապերը կարող են առաջացնել հետագա բարդություններ և կոնֆլիկտներ։ Այս համատեքստում կարևոր է շեշտել հաղորդակցության որակը, փոխադարձ հարգանքը և գիտակցված որոշումների կայացումը, որոնք հանդիսանում են ամուսնական ներդաշնակության հիմնարար գործոններ։