Գրադարանները ագրոարդյունաբերական համալիրներին: (Մեթոդական հանձնարարականներ)

Экономика

Գիրքը ներկայացնում է միջազգային տնտեսական հարաբերությունների տեսական հիմքերը՝ ընդգրկելով համաշխարհային առևտրի, կապիտալի շարժի, աշխատուժի միգրացիայի, տեխնոլոգիական փոխանակման և միջազգային ֆինանսական համակարգի առանցքային բաղադրիչները։ Այն բացատրում է, թե ինչպես են ձևավորվում և զարգանում երկրների միջև տնտեսական փոխկապակցվածությունները, ինչ դեր ունեն միջազգային կազմակերպությունները և տնտեսական միությունները գլոբալ տնտեսական գործընթացներում, ինչպես նաև ինչ ազդեցություն ունեն քաղաքական, աշխարհագրական և ինստիտուցիոնալ գործոնները տնտեսական համագործակցության վրա։ Աշխատության մեջ մանրամասնորեն վերլուծվում են արտաքին առևտրի տեսությունները, մաքսային և սակագնային քաղաքականությունները, արժութային հարաբերությունները, վճարային հաշվեկշռի կառուցվածքը և միջազգային ներդրումների դերը տնտեսական զարգացման մեջ։ Գիրքը նաև անդրադառնում է գլոբալացման գործընթացներին՝ ցույց տալով դրանց դրական և բացասական ազդեցությունները տարբեր երկրների տնտեսությունների վրա, ինչպես նաև զարգացող և զարգացած երկրների միջև առկա անհավասարություններին։ Կարևոր տեղ է հատկացվում տարածաշրջանային տնտեսական ինտեգրմանը, ազատ առևտրի գոտիներին և տնտեսական համագործակցության ձևերին, որոնք նպաստում են երկրների մրցունակության բարձրացմանը։ Աշխատությունը համադրում է տեսական վերլուծությունն ու գործնական օրինակները՝ հնարավորություն տալով ընթերցողին հասկանալ միջազգային տնտեսական գործընթացների էությունը և կիրառել գիտելիքները իրական իրավիճակներում։ Այն օգտակար է տնտեսագիտության, միջազգային հարաբերությունների և կառավարման ոլորտների ուսանողների, ինչպես նաև մասնագետների համար, ովքեր զբաղվում են արտաքին տնտեսական քաղաքականությամբ և գլոբալ շուկաների ուսումնասիրությամբ։ Ընդհանուր առմամբ, գիրքը հանդիսանում է հիմնարար աղբյուր միջազգային տնտեսական հարաբերությունների համակարգված և խորացված ուսումնասիրման համար։

История

Աշխատությունը նվիրված է Ալեքսանդրապոլի գավառի պատմաքաղաքական, սոցիալ-տնտեսական և ռազմական դրության ուսումնասիրությանը 1918 թվականի դեկտեմբերից մինչև 1921 թվականի ապրիլը։ Այս ժամանակահատվածը առանձնահատուկ նշանակություն ունի Հայաստանի նորագույն պատմության համար, քանի որ այն ընդգրկում է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության գոյության վերջին տարիները, հայ-թուրքական հարաբերությունների սրացումը, Հայաստանի խորհրդայնացումը և դրան հաջորդած քաղաքական ու վարչական փոփոխությունները։ Հետազոտության կենտրոնում Ալեքսանդրապոլի գավառն է՝ որպես Հայաստանի հյուսիսային կարևորագույն տարածաշրջաններից մեկը, որն իր աշխարհագրական դիրքի, բնակչության կազմի, հաղորդակցության ուղիների և ռազմական նշանակության շնորհիվ էական դեր էր զբաղեցնում հանրապետության ներքին և արտաքին քաղաքական կյանքում։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել գավառի վարչական կառուցվածքը, տեղական իշխանության մարմինների գործունեությունը, բնակավայրերի կառավարման առանձնահատկությունները և կենտրոնական իշխանության ու տեղական կառույցների փոխհարաբերությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում 1918 թվականի վերջին տեղի ունեցած հայ-վրացական պատերազմի հետևանքներին, քանի որ այդ իրադարձությունները անմիջական ազդեցություն ունեցան Ալեքսանդրապոլի տարածաշրջանի անվտանգության և քաղաքական իրավիճակի վրա։ Հետազոտության կարևորագույն ուղղություններից է 1920 թվականի հայ-թուրքական պատերազմի ուսումնասիրությունը և դրա ազդեցությունը գավառի վրա։ Ալեքսանդրապոլը և հարակից տարածքները հայտնվեցին ռազմական գործողությունների անմիջական գոտում, ինչի հետևանքով բնակչությունը ենթարկվեց լուրջ սոցիալական և տնտեսական դժվարությունների, տեղի ունեցան տեղաշարժեր, խաթարվեց տնտեսական կյանքը, իսկ պետական կառավարման համակարգը բախվեց արտակարգ պայմաններում գործելու անհրաժեշտությանը։ Ռազմական իրադարձությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերլուծելու նաև հայկական բանակի տեղակայումը, զորահավաքի գործընթացները, պաշտպանական միջոցառումները և տեղական բնակչության մասնակցությունը տարածաշրջանի պաշտպանությանն ու ինքնապաշտպանությանը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև 1920 թվականի նոյեմբեր-դեկտեմբեր ամիսների իրադարձություններին, երբ Հայաստանի Հանրապետությունում տեղի ունեցավ իշխանափոխություն և հաստատվեց խորհրդային իշխանություն։ Ալեքսանդրապոլի գավառի համար այդ գործընթացը ուղեկցվեց վարչական համակարգի փոփոխությամբ, պետական կառույցների վերակազմավորմամբ և քաղաքական նոր հարաբերությունների ձևավորմամբ։ Աշխատության մեջ կարող է ուսումնասիրվել խորհրդային իշխանության հաստատման գործընթացը, տեղական հեղափոխական և վարչական մարմինների գործունեությունը, նախկին պետական կառույցների լուծարումը կամ վերափոխումը և բնակչության նկատմամբ նոր քաղաքականության իրականացումը։ Հետազոտության մեկ այլ կարևոր ուղղությունը 1920 թվականի վերջի և 1921 թվականի սկզբի հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացն է։ Ալեքսանդրապոլի պայմանագրի կնքումը և դրան հաջորդած իրադարձությունները անմիջական նշանակություն ունեցան տարածաշրջանի քաղաքական և վարչատարածքային վիճակի համար։ Այդ գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու գավառի դերը Հայաստանի տարածքային, անվտանգային և քաղաքական խնդիրների համատեքստում։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև բնակչության սոցիալական վիճակին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից և նախորդ տարիների ռազմական ու ժողովրդագրական ցնցումներից հետո տարածաշրջանում առկա էին փախստականների, որբերի և տեղահանվածների խնդիրներ, սննդի և բնակարանային ապահովման դժվարություններ, համաճարակներ և տնտեսական անկայունություն։ Այդ պայմաններում տեղական իշխանությունների և հասարակական կազմակերպությունների գործունեությունը կարևոր դեր էր կատարում բնակչության կենսական կարիքների ապահովման գործում։ Տնտեսական կյանքի ուսումնասիրությունը ներառում է գյուղատնտեսության, անասնապահության, արհեստների, առևտրի և տրանսպորտային հաղորդակցության վիճակի վերլուծությունը։ Պատերազմական պայմանները, աշխատուժի պակասը, նյութական ռեսուրսների սահմանափակությունը և շուկաների խաթարումը բացասաբար էին անդրադառնում տարածաշրջանի տնտեսության վրա, իսկ Ալեքսանդրապոլ քաղաքի ռազմավարական և առևտրային դիրքը շարունակում էր պահպանել իր կարևորությունը։ Աշխատության պատմագիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն թույլ է տալիս ուսումնասիրել Հայաստանի Առաջին Հանրապետության վերջին փուլը ոչ միայն համապետական, այլև տարածաշրջանային մակարդակով։ Գավառի օրինակով հնարավոր է բացահայտել այն խնդիրները, որոնց առջև կանգնած էր երիտասարդ հայկական պետությունը՝ սահմանների պաշտպանության, պետական կառավարման, բնակչության սոցիալական ապահովության, տնտեսական վերականգնման և արտաքին քաղաքական ճնշումների պայմաններում։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է Ալեքսանդրապոլի գավառի կյանքի բարդ և հակասական շրջանը՝ համադրելով քաղաքական, ռազմական, վարչական, սոցիալական և տնտեսական գործընթացները։ Այն հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու 1918-1921 թվականների Հայաստանի պատմության, Հայաստանի Առաջին Հանրապետության առջև ծառացած մարտահրավերների, հայ-թուրքական հարաբերությունների և խորհրդային իշխանության հաստատման գործընթացի վերաբերյալ։

Математика

Աշխատանքը նվիրված է դիրքային և կողմնորոշիչ անկարգավորվածությամբ բյուրեղներում կարգավորման երևույթների տեսական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում բյուրեղային համակարգերում մասնիկների կամ կառուցվածքային միավորների անկանոն բաշխման և դրանց հետագա կարգավորման գործընթացների ուսումնասիրությունն է՝ նպատակ ունենալով բացահայտել այդ երևույթների ընդհանուր օրինաչափությունները և ֆիզիկական մեխանիզմները։ Ուսումնասիրվում է, թե ինչպես կարող են ջերմաստիճանի, փոխազդեցությունների, արտաքին պայմանների և բյուրեղային կառուցվածքի փոփոխությունները հանգեցնել համակարգի սկզբնական անկարգ վիճակից ավելի կարգավորված վիճակի անցմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դիրքային անկարգավորվածությանը, որի դեպքում բյուրեղային ցանցի տարբեր հանգույցներում մասնիկների կամ ատոմների դասավորությունը լիովին որոշված չէ, և կողմնորոշիչ անկարգավորվածությանը, երբ մոլեկուլների կամ կառուցվածքային խմբերի տարածական կողմնորոշումները կարող են տարբեր լինել։ Աշխատանքը կարող է հիմնվել վիճակագրական ֆիզիկայի և թերմոդինամիկայի մեթոդների վրա՝ նկարագրելու կարգավորման փուլային անցումները, հավասարակշռային վիճակները և համակարգի կառուցվածքային պարամետրերի փոփոխությունը։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է կարգավորվածության աստիճանի քանակական նկարագրությունը և համապատասխան կարգավորման պարամետրերի որոշումը, որոնց միջոցով հնարավոր է հետևել համակարգի կառուցվածքային վերափոխումներին։ Ուսումնասիրվում են նաև դիրքային և կողմնորոշիչ կարգավորման փոխազդեցությունները, քանի որ այդ երկու տեսակի կարգավորվածությունը կարող են փոխկապակցված լինել և առաջացնել ավելի բարդ փուլային վարք։ Կարևորվում է անկարգության ազդեցությունը բյուրեղների ջերմային, կառուցվածքային և այլ ֆիզիկական հատկությունների վրա, ինչպես նաև համակարգի ազատ էներգիայի և կայունության փոփոխությունների վերլուծությունը։ Տեսական մոդելների միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել տարբեր տեսակի բյուրեղային համակարգերում կարգավորման գործընթացների ընդհանուր առանձնահատկությունները և սահմանել այն պայմանները, որոնց դեպքում առաջանում են տարբեր կարգավորված փուլեր։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են կարևոր նշանակություն ունենալ անկարգավորված բյուրեղների ֆիզիկական հատկությունների կանխատեսման, փուլային անցումների մեխանիզմների բացահայտման և բարդ պինդմարմնային համակարգերի տեսական նկարագրության կատարելագործման համար։ Исследование կարող է օգտակար լինել բյուրեղագիտության, նյութագիտության և վիճակագրական ֆիզիկայի խնդիրների ուսումնասիրման համար՝ ընդլայնելով պատկերացումները անկարգավորված համակարգերում կառուցվածքային կարգավորման գործընթացների վերաբերյալ։

Экономика

Տնտեսագիտական բառարան աշխատությունը տնտեսագիտական տերմինաբանության տեղեկատու բնույթի ուսումնական և մասնագիտական բառարան է, որը նախատեսված է տնտեսագիտության, ֆինանսների, բանկային գործի, հաշվապահության և կառավարման ոլորտներում կիրառվող հիմնական և մասնագիտական հասկացությունների համակարգված բացատրության համար՝ օգտակար լինելով ուսանողների, դասախոսների, հետազոտողների և գործնական ոլորտի մասնագետների համար, գրքում ներկայացվում են տնտեսագիտական հիմնական և ընդլայնված տերմինների սահմանումները՝ ներառյալ շուկա, պահանջարկ, առաջարկ, մրցակցություն, մենաշնորհ, ՀՆԱ, գնաճ, հարկ, բյուջե, վարկ, կապիտալ, ներդրում և այլ կարևոր տնտեսական հասկացություններ, բացատրվում է յուրաքանչյուր եզրույթի իմաստը պարզ և գիտականորեն հիմնավորված ձևով՝ հաճախ ընդգծելով դրանց փոխկապակցվածությունը տնտեսական համակարգի այլ տարրերի հետ, բառարանը ընդգրկում է նաև ժամանակակից տնտեսագիտությանը բնորոշ նոր տերմիններ՝ կապված ֆինանսական շուկաների, դրամավարկային քաղաքականության, միջազգային տնտեսության և կառավարման նոր մոտեցումների հետ, աշխատությունը նպաստում է տնտեսական լեզվի ճիշտ օգտագործմանը, մասնագիտական հաղորդակցության ճշգրտությանը և տեսական գիտելիքների համակարգված ընկալմանը, այն ծառայում է որպես արագ և վստահելի տեղեկատու աղբյուր ուսուցման և գործնական աշխատանքի ընթացքում։

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է թարգմանության գործընթացում համընդհանուրի, ազգայինի և անհատականի փոխհարաբերության ուսումնասիրությանը՝ ռոմանական լեզուների փաստական նյութի հիման վրա։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ թարգմանությունը պարզապես մի լեզվից մյուսը բառերի և նախադասությունների մեխանիկական փոխադրություն չէ, այլ լեզվական, մշակութային և անհատական իմաստների բարդ փոխակերպման գործընթաց։ Յուրաքանչյուր լեզու արտացոլում է տվյալ ժողովրդի պատմական փորձը, մշակույթը, մտածողության առանձնահատկությունները և աշխարհընկալումը, մինչդեռ կոնկրետ ստեղծագործության մեջ այդ ընդհանուր ազգային համակարգը արտահայտվում է հեղինակի անհատական լեզվական ոճի միջոցով։ Այս երեք մակարդակների՝ համընդհանուրի, ազգայինի և անհատականի, միաժամանակյա պահպանությունն ու վերարտադրությունը թարգմանչի համար առաջացնում են ինչպես տեսական, այնպես էլ գործնական խնդիրներ։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել այն լեզվական և ոճական միջոցները, որոնց միջոցով համընդհանուր մարդկային հասկացությունները ստանում են ազգային-մշակութային և հեղինակային առանձնահատուկ արտահայտություն։ Համընդհանուրի մակարդակում դիտարկվում են այն իմաստային ու գաղափարական տարրերը, որոնք հասկանալի և նշանակալի են տարբեր մշակույթների ներկայացուցիչների համար։ Ազգային բաղադրիչը վերաբերում է տվյալ լեզվամշակութային միջավայրին բնորոշ իրողություններին, պատկերներին, դարձվածքներին, ավանդույթներին, վարքային նորմերին և աշխարհընկալման առանձնահատկություններին։ Իսկ անհատական մակարդակը կապված է կոնկրետ հեղինակի կամ խոսողի լեզվական ոճի, բառապաշարի, պատկերավորման եղանակների, շարահյուսական կառուցվածքների և արտահայտչական նախասիրությունների հետ։ Ռոմանական լեզուների՝ ֆրանսերենի, իսպաներենի, իտալերենի, պորտուգալերենի և այլ լեզուների փաստական նյութի օգտագործումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել տարբեր լեզվական համակարգերի և մշակութային միջավայրերի փոխհարաբերությունները։ Հետազոտության ընթացքում կարող են համեմատվել բնագրային և թարգմանված տեքստեր՝ պարզելու համար, թե ինչպիսի փոխակերպումների են ենթարկվում ազգային և հեղինակային առանձնահատկությունները թարգմանության ժամանակ։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել առանցքային բառերի, դարձվածաբանական միավորների, փոխաբերությունների, մշակութային իրույթների, խոսքային ոճերի և շարահյուսական կառուցվածքների թարգմանությանը։ Այսպիսի նյութը հնարավորություն է տալիս բացահայտել այն դեպքերը, երբ բառացի թարգմանությունը կարող է պահպանել լեզվական ձևը, սակայն կորցնել ազգային կամ անհատական իմաստային երանգը։ Միաժամանակ չափազանց ազատ թարգմանությունը կարող է հանգեցնել բնագրի ազգային և հեղինակային յուրահատկությունների աղավաղման։ Այդ պատճառով աշխատության կարևոր խնդիրներից է այնպիսի թարգմանական լուծումների որոնումը, որոնք միաժամանակ ապահովում են բովանդակային համարժեքությունը, ազգային-մշակութային առանձնահատկությունների փոխանցումը և հեղինակի անհատական ոճի հնարավորինս ամբողջական պահպանումը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև թարգմանչի ստեղծագործական դերին։ Թարգմանիչը միաժամանակ հանդես է գալիս որպես երկու լեզվամշակութային համակարգերի միջնորդ և ստիպված է որոշումներ կայացնել այն դեպքերում, երբ բնագրի որևէ տարր չունի ուղղակի համարժեք թիրախային լեզվում։ Այդ իրավիճակներում կիրառվող նկարագրական, փոխարինող, բացատրական, հարմարեցնող կամ այլ թարգմանական ռազմավարությունները կարող են էապես ազդել վերջնական տեքստի բնույթի վրա։ Ուստի թարգմանչի անհատական ընտրությունը նույնպես դառնում է հետազոտության կարևոր բաղադրիչ։ Աշխատության տեսական նշանակությունը կապված է թարգմանության համարժեքության և համարժեք վերարտադրության խնդրի ավելի խորքային ըմբռնման հետ, քանի որ այն դիտարկում է թարգմանական գործընթացը ոչ միայն լեզվական մակարդակում, այլև մշակութային և հեղինակային հարաբերությունների համատեքստում։ Գործնական առումով ուսումնասիրության արդյունքները կարող են օգտակար լինել գեղարվեստական և մասնագիտական թարգմանության, թարգմանիչների պատրաստման, միջմշակութային հաղորդակցության և համեմատական լեզվաբանության ոլորտներում։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել թարգմանագետներին, լեզվաբաններին, ռոմանական լեզուների մասնագետներին, գրականագետներին, թարգմանիչներին, դասախոսներին և թարգմանության տեսությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ հաջողված թարգմանությունը պահանջում է համընդհանուր իմաստների, ազգային-մշակութային առանձնահատկությունների և անհատական հեղինակային արտահայտության հավասարակշռված վերարտադրում՝ թարգմանչին ներկայացնելով ոչ միայն լեզվական, այլև մշակութաբանական ու ստեղծագործական բարդ խնդիրներ։

Математика

Աշխատությունը նվիրված է թերմոդինամիկական աշխատանքի հասկացության ուսումնասիրությանը՝ էլեկտրամագնիսական երևույթներից մինչև ֆիզիկական և կենսաբանական համակարգերի հարմարվողական գործընթացներ։ Քննարկվում են էներգիայի փոխակերպման, փոխանցման և օգտագործման հիմնական սկզբունքները, ինչպես նաև թերմոդինամիկայի օրենքների կիրառությունը տարբեր բնույթի համակարգերում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում աշխատանքի և էներգիայի փոխհարաբերությանը, համակարգի ու շրջակա միջավայրի միջև էներգետիկ փոխանակմանը և հավասարակշռությունից դուրս ընթացող գործընթացների առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրվում են էլեկտրական և մագնիսական դաշտերի հետ կապված էներգետիկ երևույթները, էլեկտրամագնիսական ուժերի կատարած աշխատանքը և դրանց թերմոդինամիկական մեկնաբանության հնարավորությունները։ Դիտարկվում են ազատ էներգիայի, էնտրոպիայի, էներգիայի պահպանման և դիսիպացիայի հասկացությունները՝ ֆիզիկական համակարգերի վիճակների փոփոխության և ինքնակազմակերպման գործընթացների համատեքստում։ Կարևորվում են ոչ հավասարակշռային թերմոդինամիկայի սկզբունքները, արտաքին ազդեցություններին համակարգերի արձագանքը և էներգետիկ սահմանափակումների պայմաններում դրանց վարքագծի փոփոխությունները։ Անդրադարձ է կատարվում հարմարվողականության ֆիզիկական հիմքերին, միջավայրի փոփոխություններին արձագանքող համակարգերի էներգետիկ առանձնահատկություններին և կայուն վիճակների ձևավորման հնարավոր մեխանիզմներին։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել դասական թերմոդինամիկայի, վիճակագրական ֆիզիկայի և էլեկտրամագնիսականության տեսական մոտեցումները՝ աշխատանքի հասկացության առավել ընդհանրական մեկնաբանություն ներկայացնելու նպատակով։ Առանձնացվում են էներգիայի արդյունավետ օգտագործման, արտաքին պայմանների փոփոխության նկատմամբ համակարգերի կայունության և հարմարվողական վարքագծի միջև հնարավոր կապերը։ Կարևորվում է նաև ֆիզիկական սկզբունքների կիրառությունը բարդ համակարգերի, այդ թվում՝ կենսաբանական և ինքնակարգավորվող համակարգերի ուսումնասիրության մեջ։ Աշխատությունը կարող է նպաստել թերմոդինամիկական աշխատանքի վերաբերյալ տեսական պատկերացումների ընդլայնմանը և էներգետիկ գործընթացների ու հարմարվողականության միջև կապերի միջգիտակարգային ուսումնասիրությանը։ Այն օգտակար է ֆիզիկոսների, կենսաֆիզիկոսների, թերմոդինամիկայի, վիճակագրական ֆիզիկայի և բարդ համակարգերի տեսության մասնագետների, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։