Համարժեքության խնդիրը Մովսես Խորենացու «Պատմութուն հայոց» երկի անգլերեն թարգմանության մեջ

Культура

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան հայկական ճարտարապետության ինքնատիպ և նշանակալի հորինվածքային տիպերից մեկի՝ գմբեթավոր դահլիճների ձևավորման, կառուցվածքային զարգացման, տարածական կազմակերպման և գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն ճարտարապետական սկզբունքների վրա, որոնց միջոցով երկարավուն դահլիճային տարածքը համադրվում է կենտրոնական գմբեթային ծավալի հետ՝ ստեղծելով միաժամանակ առանցքային և կենտրոնաձիգ հատկանիշներ ունեցող միասնական հորինվածք։ Այս տիպի կառույցները դիտարկվում են հայկական եկեղեցաշինության ընդհանուր զարգացման համատեքստում՝ բացահայտելով դրանց կապերը ավելի վաղ բազիլիկ, գմբեթավոր բազիլիկ և կենտրոնագմբեթ համակարգերի հետ, ինչպես նաև դրանց հետագա ազդեցությունը եկեղեցական ճարտարապետության վրա։ Քննության են առնվում հատակագծային լուծումները, ներքին տարածության համաչափությունները, կրող համակարգը, գմբեթատակ կառուցվածքները, արտաքին ծավալային հորինվածքը և ճակատների գեղարվեստական մշակումը։ Գմբեթավոր դահլիճի կարևոր առանձնահատկություններից է հիմնական աղոթասրահի միասնական տարածության կազմակերպումը։ Երկայնական ուղղվածությունը պահպանվում է որպես եկեղեցական կառույցի հիմնական տարածական առանցք, սակայն կենտրոնական հատվածում բարձրացող գմբեթը ստեղծում է ընդգծված ուղղահայաց շեշտադրում։ Արդյունքում ներքին տարածությունը ստանում է բարդ ռիթմ և աստիճանակարգություն՝ մուտքից դեպի խորան շարժվող երկայնական զարգացման հետ միաժամանակ ուշադրությունը կենտրոնացնելով գմբեթատակ հատվածի վրա։ Այս երկու սկզբունքների համադրությունը հայկական միջնադարյան ճարտարապետության մեջ ստեղծում է առանձնահատուկ տարածական ամբողջականություն։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում կրող համակարգի կառուցվածքային տրամաբանությանը։ Գմբեթի ծանրությունը և դրանից առաջացող ուղղահայաց ու հորիզոնական ուժերը պետք է արդյունավետ փոխանցվեին շենքի հիմնական կրող տարրերին։ Այդ նպատակով կիրառվող որմնամույթները, պատերի հաստացված հատվածները, կամարները և գմբեթատակ անցման համակարգերը ձևավորում էին միասնական կառուցվածքային սխեմա։ Նման լուծումը հնարավորություն էր տալիս ազատել դահլիճի կենտրոնական հատվածը առանձին կանգնած զանգվածեղ հենարաններից և ապահովել ներքին տարածության առավել ամբողջական ընկալումը։ Կառուցվածքային անհրաժեշտությունը միաժամանակ վերածվում էր ճարտարապետական արտահայտչականության միջոցի, քանի որ հենարանների, կամարների և թաղերի համակարգը ձևավորում էր ինտերիերի հիմնական ռիթմը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է գմբեթատակ քառակուսուց դեպի շրջանաձև կամ բազմանիստ թմբուկ անցնելու եղանակների ուսումնասիրությունը։ Անցումային կառուցվածքները ոչ միայն լուծում էին ինժեներական խնդիր, այլև մասնակցում էին ինտերիերի գեղարվեստական ձևավորմանը։ Դրանց միջոցով ստորին ուղղանկյուն տարածությունը աստիճանաբար վերափոխվում էր դեպի վեր բարձրացող կենտրոնական ծավալի։ Այս կառուցվածքային անցումը մեծացնում էր գմբեթի տեսողական նշանակությունը և ստեղծում տարածության ուղղահայաց զարգացման տպավորություն։ Գմբեթատակ համակարգերի տարբերակների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս հետևել միջնադարյան հայ վարպետների կառուցողական փորձի զարգացմանը և տարբեր ժամանակաշրջաններում կիրառված տեխնիկական լուծումների փոփոխություններին։ Առանձին նշանակություն ունի գմբեթի և թմբուկի ճարտարապետական դերը։ Գմբեթը հանդես է գալիս որպես ոչ միայն շենքի կառուցվածքային ավարտ, այլև ամբողջ հորինվածքի հիմնական արտաքին և ներքին շեշտադրում։ Թմբուկի ձևը, լուսամուտների տեղադրությունը, արտաքին նիստավորումը և ծածկի կառուցվածքը մեծապես պայմանավորում են կառույցի ընդհանուր կերպարը։ Արտաքինից գմբեթային ծավալը շեշտում է եկեղեցու կենտրոնական հատվածը և ձևավորում կառույցի ուրվագիծը, իսկ ներսում այն ստեղծում է տարածության առավել բարձր և լուսավոր կենտրոն։ Այս երկակի գործառույթը կարևոր է միջնադարյան հայկական եկեղեցական ճարտարապետության գեղարվեստական տրամաբանությունը հասկանալու համար։ Ուսումնասիրության մեջ կարևորվում է լուսավորության կազմակերպումը։ Բնական լույսը եկեղեցական ինտերիերում ունի ոչ միայն գործնական, այլև տարածական ու գեղարվեստական նշանակություն։ Թմբուկի լուսամուտներից ներթափանցող լույսը կարող է ընդգծել գմբեթատակ կենտրոնը, մինչդեռ պատերի և խորանի բացվածքները ձևավորում են լուսավորության տարբեր աստիճաններ կառույցի մյուս հատվածներում։ Լույսի ուղղության և ինտենսիվության փոփոխությունը նպաստում է ճարտարապետական ձևերի ընկալմանը, ընդգծում կամարները, որմնամույթները և ներքին մակերեսների պլաստիկան։ Այդ պատճառով լուսամուտների տեղադրությունը դիտարկվում է ամբողջ տարածական հորինվածքի բաղադրիչ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում արևելյան հատվածի և խորանի կազմակերպմանը։ Եկեղեցական շենքի ծիսական նշանակությունը պահանջում էր տարածության հստակ ուղղվածություն դեպի սրբազան կենտրոնը։ Խորանի ձևը, բարձրացումը, հարակից ավանդատների առկայությունը և դրանց կապը հիմնական դահլիճի հետ կարևոր դեր են խաղում հատակագծային համակարգում։ Գմբեթային կենտրոնի և խորանի միջև տարածական հարաբերակցությունը ձևավորում է ինտերիերի հիմնական առանցքը և պայմանավորում հավատացյալների շարժման ու տեսողական ընկալման ուղղությունը։ Հատակագծային տարբերակների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել, թե ինչպես են ծիսական պահանջները համադրվել կառուցվածքային և գեղարվեստական խնդիրների հետ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում արևմտյան հատվածի կազմակերպման ուսումնասիրությունը։ Մուտքերի տեղադրությունը, դահլիճի երկարությունը, գմբեթատակ կենտրոնից դեպի արևմուտք տարածվող հատվածի համաչափությունները և հետագայում որոշ կառույցներին կից ձևավորված լրացուցիչ տարածքները կարող են զգալիորեն ազդել ընդհանուր հորինվածքի վրա։ Արևմտյան հատվածի կառուցվածքը կարևոր է նաև շարժման կազմակերպման տեսանկյունից, քանի որ այստեղից է հիմնականում սկսվում ինտերիերի աստիճանական բացահայտումը։ Մուտքից ներս մտնող դիտողի համար ճարտարապետական տարածությունը զարգանում է դեպի կենտրոնական գմբեթ և ապա դեպի խորան՝ ձևավորելով հաջորդական տարածական տպավորություններ։ Հետազոտության առանցքային ուղղություններից է տիպաբանական դասակարգումը։ Նույն ընդհանուր սկզբունքի շրջանակում միջնադարյան կառույցները կարող են տարբերություններ ունենալ չափերի, համաչափությունների, որմնամույթների կառուցվածքի, խորանի և ավանդատների կազմակերպման, թմբուկի ձևի ու արտաքին ծավալների հարաբերակցության առումով։ Այդ տարբերությունների համակարգումը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել զարգացման հիմնական փուլերն ու տեղական տարբերակները։ Տիպաբանական ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև առանձին հուշարձանների ժամանակագրական և ճարտարապետական փոխհարաբերությունները հասկանալու համար։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում պատմական զարգացման խնդրին։ Այս ճարտարապետական համակարգը ձևավորվել է հայկական եկեղեցաշինության բազմադարյա փորձի պայմաններում և տարբեր ժամանակաշրջաններում ստացել նոր մեկնաբանություններ։ Վաղ օրինակներում ձևավորված կառուցվածքային սկզբունքները հետագայում կարող էին կատարելագործվել, փոփոխվել կամ համադրվել այլ տիպերի առանձնահատկությունների հետ։ Այս գործընթացի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ միջնադարյան հայկական ճարտարապետությունը զարգացել է ոչ թե մեկուսացված հորինվածքների հաջորդականությամբ, այլ տարբեր կառուցվածքային գաղափարների փոխազդեցության և վերաիմաստավորման միջոցով։ Կարևոր նշանակություն ունի գմբեթավոր բազիլիկների և կենտրոնագմբեթ կառույցների հետ համեմատությունը։ Առաջիններից ժառանգվում է երկայնական տարածության գաղափարը, իսկ կենտրոնաձիգ համակարգերից՝ գմբեթի ընդգծված կազմակերպիչ դերը։ Դրանց ստեղծագործական համադրումը հնարավորություն է տալիս ձևավորել այնպիսի ինտերիեր, որտեղ պահպանվում է դեպի խորան շարժման առանցքը, սակայն տարածական կենտրոնը միաժամանակ շեշտադրվում է գմբեթով։ Այս առանձնահատկությունը կարևոր է հայկական եկեղեցական ճարտարապետության տիպաբանական զարգացման ընդհանուր տրամաբանությունը բացահայտելու համար։ Առանձին տեղ է զբաղեցնում արտաքին ծավալային հորինվածքի ուսումնասիրությունը։ Ներքին կառուցվածքը միջնադարյան հայկական ճարտարապետության մեջ հաճախ հստակ արտահայտվում է արտաքին ձևերում։ Հիմնական դահլիճի երկարավուն ծավալը, արևելյան խորանային հատվածը, տանիքի կառուցվածքը, բարձրացող թմբուկը և գմբեթը ստեղծում են աստիճանական ծավալային զարգացում։ Գմբեթը հանդես է գալիս որպես ամբողջ կառույցի գագաթնակետ, մինչդեռ ստորին ծավալները ձևավորում են դրա տեսողական հիմքը։ Տարբեր մասերի համաչափ հարաբերակցությունը կարևոր դեր է խաղում կառույցի ամբողջական և հավասարակշռված կերպարի ստեղծման մեջ։ Հետազոտության մեջ ուսումնասիրվում է նաև ճակատների մշակումը։ Հայկական միջնադարյան եկեղեցիների արտաքին պատերը հաճախ բնութագրվում են քարային մակերեսի հստակությամբ և զուսպ, սակայն արտահայտիչ դեկորատիվ լուծումներով։ Լուսամուտների շրջանակները, քիվերը, մուտքերի մշակումը, կամարային և երկրաչափական տարրերը կարող են ընդգծել շենքի կառուցվածքային բաժանումները՝ չխախտելով ընդհանուր ծավալի միասնականությունը։ Հարդարանքի և կառուցվածքի հարաբերակցության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել այն սկզբունքը, ըստ որի դեկորատիվ տարրը հաճախ ենթարկվում է ճարտարապետական ամբողջությանը և շեշտադրում դրա կարևոր հատվածները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում շինարարական նյութերին և տեխնիկային։ Քարի լայն կիրառումը պայմանավորել է հայկական ճարտարապետության կառուցվածքային և գեղարվեստական բազմաթիվ առանձնահատկություններ։ Քարային շարվածքի որակը, բլոկների մշակումը, պատերի կառուցվածքը, կամարների և թաղերի իրականացումը վկայում են միջնադարյան շինարարների բարձր մասնագիտական կարողությունների մասին։ Տարբեր տեսակի քարերի գույնը և մակերեսային հատկությունները կարող էին նաև գեղարվեստական նշանակություն ստանալ՝ ձևավորելով ճակատների և ինտերիերի յուրահատուկ տեսողական բնույթը։ Շինարարական տեխնիկայի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալ, թե ինչպես էին իրականացվում բարդ գմբեթային համակարգերը տվյալ ժամանակաշրջանի տեխնիկական միջոցներով։ Կարևոր ուղղություն է համաչափությունների և երկրաչափական կառուցման սկզբունքների ուսումնասիրությունը։ Հատակագծի, բարձրությունների, գմբեթատակ հատվածի և արտաքին ծավալների միջև որոշակի հարաբերակցությունները նպաստում են կառույցի ներդաշնակությանը։ Չափագրական տվյալների համեմատական վերլուծությունը կարող է բացահայտել կրկնվող հարաբերություններ և նախագծային սկզբունքներ։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ միջնադարյան շինարարական պրակտիկան կարող էր հիմնվել գործնական չափման համակարգերի և վարպետների փոխանցվող փորձի վրա, ուստի յուրաքանչյուր երկրաչափական օրինաչափություն պահանջում է կոնկրետ հուշարձանների տվյալներով հիմնավորում։ Առանձին նշանակություն ունի կառույցների տեղադրությունը բնական և կառուցապատված միջավայրում։ Եկեղեցիների ծավալային արտահայտչականությունը հաճախ փոխկապակցված է տեղանքի ռելիեֆի, տեսադաշտերի և շրջակա կառույցների հետ։ Վանական համալիրներում հիմնական եկեղեցին կարող էր դառնալ ամբողջ համալիրի տարածական կենտրոնը, որի շուրջ հետագայում ձևավորվում էին գավիթներ, մատուռներ, զանգակատներ և այլ շինություններ։ Այդ հավելումները երբեմն փոփոխում էին սկզբնական կառույցի արտաքին ընկալումը՝ միաժամանակ ստեղծելով ավելի բարդ ճարտարապետական միջավայր։ Հետազոտության մեջ կարող է ուսումնասիրվել նաև գավիթների և այլ կից կառույցների ազդեցությունը հիմնական եկեղեցական ծավալի վրա։ Միջնադարյան հայկական վանական ճարտարապետության զարգացման ընթացքում առանձին եկեղեցիները հաճախ ներառվել են բազմաբաղադրիչ համալիրների մեջ։ Այս գործընթացում սկզբնական գմբեթավոր դահլիճը կարող էր պահպանել իր կառուցվածքային ինքնուրույնությունը, սակայն նրա արևմտյան ճակատը կամ մյուս հատվածները ներգրավվում էին նոր տարածական համակարգում։ Նման վերափոխումների ուսումնասիրությունը կարևոր է հուշարձանի շինարարական փուլերը և համալիրի պատմական զարգացումը հասկանալու համար։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում սեյսմակայունության և կառուցվածքային կայունության հարցերին։ Հայաստանի բնական պայմանները միջնադարյան շինարարներից պահանջել են ծանր քարային կառույցների ուժային համակարգերի արդյունավետ կազմակերպում։ Համեմատաբար կոմպակտ ծավալները, հաստ պատերը, կամարների և թաղերի փոխկապակցված համակարգը կարող էին նպաստել ընդհանուր տարածական կոշտությանը։ Միաժամանակ պատմական երկրաշարժերը և հետագա վերակառուցումները բազմաթիվ հուշարձաններում փոփոխել են սկզբնական կառուցվածքը, ուստի պահպանված վիճակի ուսումնասիրությունը պահանջում է տարբերակել նախնական լուծումները հետագա նորոգումներից։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է հուշարձանների չափագրական և համեմատական ուսումնասիրությունը։ Հատակագծերի, կտրվածքների, ճակատների, կառուցվածքային հանգույցների և առանձին մանրամասների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ընդհանուր տիպաբանական հատկանիշներն ու տարբերությունները։ Դաշտային չափագրումները, լուսանկարչական փաստագրումը, պատմական նկարագրությունները և վերականգնողական նյութերը կարող են օգտագործվել կառույցների սկզբնական տեսքի ու հետագա փոփոխությունների վերականգնման համար։ Ժամանակակից թվային չափագրման և եռաչափ մոդելավորման միջոցները նույնպես կարող են լրացնել ավանդական ճարտարապետական ուսումնասիրությունը՝ հնարավորություն տալով ավելի ճշգրիտ գնահատել տարածական հարաբերությունները։ Առանձին տեղ է զբաղեցնում հուշարձանների թվագրման և շինարարական փուլերի խնդիրը։ Ոչ բոլոր կառույցներն են պահպանել ամբողջական արձանագրություններ կամ միանշանակ պատմական տեղեկություններ, ուստի ժամանակագրության որոշման համար կարող են համադրվել վիմագրական, պատմական, ոճական և կառուցվածքային տվյալները։ Շարվածքի փոփոխությունները, տարբեր նյութերի կիրառությունը, ճարտարապետական հանգույցների առանձնահատկությունները և դեկորատիվ ձևերը կարող են տեղեկություններ հաղորդել վերակառուցումների կամ հավելումների վերաբերյալ։ Այսպիսի բազմակողմանի մոտեցումը կարևոր է հատկապես այն հուշարձանների դեպքում, որոնք դարերի ընթացքում ենթարկվել են զգալի փոփոխությունների։ Կարևորվում է նաև հայկական ճարտարապետական ավանդույթի տարածաշրջանային փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը։ Միջնադարյան Հայաստանը մշակութային կապերի մեջ էր հարևան տարածաշրջանների հետ, և եկեղեցական ճարտարապետության որոշ կառուցվածքային կամ գեղարվեստական գաղափարներ կարող էին զարգանալ փոխազդեցությունների պայմաններում։ Համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել ընդհանուր միջնադարյան ճարտարապետական երևույթները և հայկական ավանդույթին բնորոշ լուծումները։ Այդպիսի համեմատությունը պետք է հիմնվի կոնկրետ կառուցվածքային, ժամանակագրական և պատմական տվյալների վրա՝ ձևական նմանությունները ուղղակի ազդեցության ապացույց չդիտարկելով։ Հետազոտության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունի ճարտարապետական ձևի և ծիսական գործառույթի փոխհարաբերությունը։ Եկեղեցական շենքը նախատեսված էր որոշակի պաշտամունքային գործողությունների համար, և դրա տարածական կազմակերպումը կապված էր հոգևորականների ու հավատացյալների տեղաբաշխման, շարժման և տեսողական ուղղվածության հետ։ Գմբեթատակ կենտրոնը, խորանը, արևմտյան հատվածը և օժանդակ տարածքները միասին կազմում էին ծիսական գործողությանը համապատասխանող միջավայր։ Այս տեսանկյունից ճարտարապետական հորինվածքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես կառուցվածքային ձև, այլև որպես գործառութային և խորհրդանշական համակարգ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում գմբեթի խորհրդանշական և գեղարվեստական ընկալմանը։ Նրա բարձր դիրքը և կենտրոնական նշանակությունը ինտերիերում ձևավորում են դեպի վեր ուղղված տարածական շարժում և առանձնահատուկ կերպով կազմակերպում ներքին միջավայրը։ Սակայն խորհրդանշական մեկնաբանությունները նպատակահարմար է դիտարկել պատմական, աստվածաբանական և արվեստագիտական աղբյուրների հետ համադրությամբ՝ տարբերակելով փաստագրված նշանակությունները հետագա մեկնաբանություններից։ Այս մոտեցումը թույլ է տալիս ճարտարապետական ձևը դիտարկել միջնադարյան մշակույթի ավելի լայն համակարգում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է պահպանության և վերականգնման խնդիրը։ Դարերի ընթացքում բնական քայքայումը, երկրաշարժերը, վերակառուցումները և մարդկային միջամտությունները կարող են փոփոխել հուշարձանների սկզբնական կառուցվածքն ու տեսքը։ Վերականգնողական աշխատանքների ժամանակ անհրաժեշտ է հասկանալ կառույցի սկզբնական ուժային համակարգը, շինարարական փուլերը և պատմական նյութերի առանձնահատկությունները։ Գիտական փաստագրումը կարևոր է ինչպես պահպանության նախագծերի մշակման, այնպես էլ հետագա ուսումնասիրությունների համար։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են համադրվել ճարտարապետական չափագրության, տիպաբանական և համեմատական վերլուծության, արվեստաբանական ուսումնասիրության, պատմական աղբյուրագիտության, հնագիտական տվյալների և կառուցվածքային վերլուծության մեթոդները։ Առանձին հուշարձանների մանրամասն ուսումնասիրությունը, դրանց հատակագծային ու ծավալատարածական լուծումների համադրումը և ժամանակագրական դասակարգումը հնարավորություն են տալիս ներկայացնել ճարտարապետական տիպի զարգացման ամբողջական պատկերը։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է հայկական միջնադարյան եկեղեցաշինության կառուցվածքային և գեղարվեստական մտածողության կարևոր ուղղություններից մեկի համակարգված բացահայտմամբ։ Այս կառույցների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալ, թե ինչպես են հայ ճարտարապետները համադրել երկայնական և կենտրոնաձիգ տարածական սկզբունքները, լուծել մեծածավալ քարե գմբեթի կրող համակարգի խնդիրները և կառուցվածքային անհրաժեշտությունը վերածել գեղարվեստական արտահայտչականության միջոցի։ Միաժամանակ տիպաբանական զարգացման ուսումնասիրությունը նպաստում է հայկական ճարտարապետության տարբեր ժամանակաշրջանների միջև շարունակականության և նորարարության հարաբերակցության բացահայտմանը։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է միջնադարյան հայկական եկեղեցաշինության կարևոր հորինվածքային համակարգի պատմական, կառուցվածքային, տիպաբանական և գեղարվեստական բազմակողմանի ուսումնասիրություն՝ ընդգրկելով հատակագծային լուծումները, ներքին տարածության կազմակերպումը, գմբեթային համակարգը, շինարարական տեխնիկան, համաչափությունները, ճակատային հարդարանքը, ծիսական գործառույթը, պատմական զարգացումը և հուշարձանների պահպանության խնդիրները։ Այն կարող է օգտակար լինել հայկական ճարտարապետության պատմությամբ, միջնադարյան արվեստով, եկեղեցական ճարտարապետությամբ, հուշարձանագիտությամբ, վերականգնմամբ և մշակութային ժառանգության պահպանությամբ զբաղվող ճարտարապետների, արվեստաբանների, պատմաբանների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից ֆրանսերենում ածականների խոսքիմասային փոխանցման արդյունքում առաջացող մակբայացման երևույթի և դրա հետ կապված համանունության խնդրի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն լեզվական միավորներն են, որոնք որոշակի համատեքստերում դադարում են գործածվել որպես ածականներ և ձեռք են բերում մակբայական գործառույթ՝ արտահայտելով գործողության, վիճակի կամ հատկանիշի կատարման եղանակ, աստիճան կամ այլ հանգամանքային նշանակություն։ Ուսումնասիրության շրջանակում վերլուծվում են ֆրանսերենի ածականների և մակբայների փոխհարաբերությունները, դրանց ձևաբանական և շարահյուսական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև այն պայմանները, որոնց ազդեցությամբ նույն լեզվական ձևը կարող է հանդես գալ տարբեր խոսքիմասային արժեքներով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն դեպքերին, երբ ածականի և մակբայի ձևերը համընկնում են, ինչի հետևանքով առաջանում է համանունության կամ ձևական նույնության խնդիր։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նման միավորների տարբերակման չափանիշների բացահայտումը՝ հաշվի առնելով դրանց դիրքը նախադասության մեջ, կապը այլ բառերի հետ, իմաստային դերը, համաձայնության հնարավորությունը և հաղորդակցական գործառույթը։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել մակբայացման ձևավորման տարբեր մեխանիզմներ, պատմական և ժամանակակից լեզվական զարգացումները, ինչպես նաև գրական և խոսակցական ֆրանսերենի միջև առկա տարբերությունները։ Հատուկ նշանակություն ունի համատեքստի դերի ուսումնասիրությունը, քանի որ նույն ձևի խոսքիմասային պատկանելությունը հաճախ հնարավոր է որոշել միայն նախադասության կառուցվածքի և իմաստային հարաբերությունների ամբողջական վերլուծության միջոցով։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև ֆրանսերենի քերականական նկարագրություններում և բառարաններում նման միավորների ներկայացման առանձնահատկություններին՝ պարզելու համար, թե որքան հետևողականորեն են տարանջատվում ածականական և մակբայական կիրառությունները։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է ժամանակակից ֆրանսերենի խոսքիմասային համակարգի շարժունության, բառերի գործառութային վերաիմաստավորման և քերականական կատեգորիաների փոխազդեցության բացահայտման տեսանկյունից։ Ստացված արդյունքները կարող են օգտակար լինել ֆրանսերեն լեզվի տեսական և կիրառական ուսումնասիրությամբ զբաղվող լեզվաբանների, թարգմանիչների, դասախոսների, ուսուցիչների և ուսանողների համար՝ նպաստելով ածականների մակբայական գործածության, խոսքիմասային փոխանցման և համանունության երևույթների առավել հստակ ընկալմանը։

Право

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է քաղաքացիական դատավարությունում մրցակցության սկզբունքի տեսական և գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում է դատավարական կողմերի հավասարության, իրենց իրավունքների պաշտպանության, ապացույցների ներկայացման և դատարանի առջև սեփական դիրքորոշումը հիմնավորելու հնարավորությունների իրավական նշանակությունը։ Հեղինակը բացահայտում է մրցակցության սկզբունքի դերը արդար դատաքննության ապահովման, դատավարության արդյունավետ կազմակերպման և կողմերի իրավունքների ու օրինական շահերի պաշտպանության գործընթացներում։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են քաղաքացիական դատավարության մասնակիցների դատավարական լիազորությունները, դատարանի դերը մրցակցային գործընթացում, ապացուցման պարտականության բաշխման հարցերը և տարբեր իրավական համակարգերում կիրառվող մոտեցումները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մրցակցության սկզբունքի իրականացման խնդիրներին, դրա սահմանափակումներին և կատարելագործման հնարավոր ուղղություններին՝ հաշվի առնելով դատական պաշտպանության ժամանակակից պահանջները։ Գիրքը նախատեսված է իրավաբանների, դատավորների, փաստաբանների, իրավագիտության ոլորտի հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և քաղաքացիական դատավարության տեսական ու գործնական հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է ճեղքեր պարունակող պիեզոկերամիկական կառուցվածքային տարրերի լարվածադեֆորմացիոն վիճակի տեսական և հաշվարկային ուսումնասիրությանը՝ հաշվի առնելով նյութի մեխանիկական և էլեկտրական հատկությունների փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության կենտրոնում պիեզոէլեկտրական միջավայրերում ճեղքերի առկայությամբ պայմանավորված լարումների և դեֆորմացիաների բաշխման առանձնահատկություններն են, ինչպես նաև էլեկտրական դաշտի ազդեցությունը կառուցվածքային տարրերի մեխանիկական վարքի վրա։ Քննվում են պիեզոկերամիկական նյութերի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունները և էլեկտրամեխանիկական կապի հիմնական օրինաչափությունները, որոնց շնորհիվ մեխանիկական բեռնավորումը կարող է առաջացնել էլեկտրական արձագանք, իսկ արտաքին էլեկտրական դաշտը՝ փոփոխել նյութի դեֆորմացիոն վիճակը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ճեղքի ծայրամասում առաջացող լարումների կենտրոնացմանը, քանի որ այդ գոտիներում ձևավորվող բարձր լարվածությունները կարևոր նշանակություն ունեն վնասվածքի հետագա զարգացման և կառուցվածքային տարրի ամրության գնահատման համար։ Ուսումնասիրվում է ճեղքի չափերի, դիրքի և կողմնորոշման, ինչպես նաև տարրի երկրաչափական պարամետրերի և սահմանային պայմանների ազդեցությունը ընդհանուր լարվածադեֆորմացիոն պատկերի վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում մեխանիկական և էլեկտրական բեռնավորումների համատեղ ազդեցության վերլուծությունը՝ պիեզոկերամիկական տարրերի իրական աշխատանքային պայմաններին առավել մոտ մոդելներ ձևավորելու նպատակով։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել առաձգականության և պիեզոէլեկտրականության տեսությունների հավասարումները, քայքայման մեխանիկայի մոտեցումները, ինչպես նաև անալիտիկ և թվային հաշվարկային մեթոդներ։ Դիտարկվում են ճեղքի շրջակայքում դաշտերի բաշխման բնութագրերը և կառուցվածքային տարրի վնասման նկատմամբ կայունությունը գնահատող չափանիշները։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են պիեզոկերամիկական նյութերի վրա հիմնված տվիչների, փոխակերպիչների, ակտուատորների և այլ էլեկտրամեխանիկական համակարգերի հուսալիության գնահատման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է պիեզոէլեկտրականության տեսության, շարունակական միջավայրի մեխանիկայի, առաձգականության տեսության և քայքայման մեխանիկայի մոտեցումները՝ ճեղքեր ունեցող պիեզոկերամիկական տարրերի ամրության և աշխատանքային կայունության օրինաչափությունները բացահայտելու նպատակով։

Право

Աշխատությունը նվիրված է մարդուն օրգանների և հյուսվածքների փոխպատվաստման ոլորտում առաջացող քրեաիրավական հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում բժշկական միջամտության այս առանձնահատուկ ոլորտի և քրեական իրավունքի փոխկապակցվածությունն է՝ հաշվի առնելով մարդու կյանքի, առողջության, մարմնական անձեռնմխելիության և արժանապատվության պաշտպանության անհրաժեշտությունը։ Ուսումնասիրվում են օրգանների և հյուսվածքների փոխպատվաստման հետ կապված իրավահարաբերությունների առանձնահատկությունները, դրանց իրավաչափության պայմանները, ինչպես նաև այն իրավիճակները, երբ բժշկական կամ այլ գործողությունները կարող են հանգեցնել քրեական պատասխանատվության։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դոնորի և ռեցիպիենտի կամքի ազատ արտահայտմանը, տեղեկացված համաձայնությանը, բժշկական միջամտության իրավական սահմաններին և մարդու իրավունքների պաշտպանության երաշխիքներին։ Աշխատության մեջ քննարկվում են նաև օրգանների ապօրինի շրջանառության, հարկադրանքի, խաբեության, շահագործման և փոխպատվաստման ոլորտում հնարավոր այլ իրավախախտումների քրեաիրավական բնութագրերը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հանցակազմերի սահմանազատմանը, դրանց օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ կողմերի վերլուծությանը, պատասխանատվության հիմքերի և հնարավոր սուբյեկտների որոշմանը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև բժշկական մասնագետների իրավական պատասխանատվության հարցերին, երբ մասնագիտական գործունեության ընթացքում խախտվում են սահմանված պահանջները և դրա հետևանքով առաջանում են ծանր հետևանքներ։ Քննարկվում են քրեական իրավունքի և բժշկական իրավունքի փոխազդեցության խնդիրները, ինչպես նաև միջազգային իրավական մոտեցումների և այլ երկրների օրենսդրական փորձի նշանակությունը ազգային իրավակարգավորման կատարելագործման համար։ Աշխատության կարևոր նպատակներից է բացահայտել գործող իրավական կարգավորման հնարավոր բացերն ու հակասությունները և առաջարկել դրանց հաղթահարման ուղղություններ՝ միաժամանակ ապահովելով փոխպատվաստման բժշկական գործընթացների օրինականությունը և մարդու հիմնարար իրավունքների արդյունավետ պաշտպանությունը։ Թեման առանձնահատուկ նշանակություն ունի ժամանակակից բժշկության զարգացման պայմաններում, երբ օրգանների և հյուսվածքների փոխպատվաստումը կարող է կենսական նշանակություն ունենալ հիվանդների համար, սակայն միաժամանակ առաջացնում է բարդ իրավական և էթիկական հարցեր։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել քրեական իրավունքի և բժշկական իրավունքի մասնագետներին, իրավաբաններին, դատավորներին, փաստաբաններին, բժիշկներին, իրավագիտության ուսանողներին և հետազոտողներին։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է երկաթբետոնե կոնստրուկցիաների հաշվարկային մեթոդների կատարելագործմանը՝ դրանց իրական դեֆորմացիոն վարքի առավել ամբողջական հաշվառմամբ։ Հետազոտության հիմքում այն մոտեցումն է, որ շինարարական տարրերի հուսալի գնահատման համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել ոչ միայն ամրության սահմանային վիճակները, այլև բեռնվածքի ազդեցությամբ առաջացող ձևափոխությունները, ճկվածքները, ճաքերի զարգացումը և նյութերի ոչ գծային աշխատանքը։ Քննության են առնվում բետոնի և ամրանային պողպատի համատեղ աշխատանքի առանձնահատկությունները, դրանց ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների ազդեցությունը կոնստրուկցիայի կոշտության և ընդհանուր լարվածադեֆորմացիոն վիճակի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ճաքերի առաջացման և զարգացման հետևանքով տարրերի արդյունավետ կոշտության փոփոխությանը, քանի որ այդ գործընթացը կարող է էականորեն ազդել շահագործման ընթացքում դիտվող դեֆորմացիաների գնահատման վրա։ Ուսումնասիրվում են երկաթբետոնե տարրերի հաշվարկային մոդելների և իրական աշխատանքի միջև հնարավոր տարբերությունները՝ նպատակ ունենալով բարձրացնելու հաշվարկային կանխատեսումների ճշգրտությունը։ Կարևորվում է բեռնվածքի տարբեր փուլերում նյութերի վարքի ներկայացումը, երկարատև ազդեցությունների և կոնստրուկցիայի երկրաչափական բնութագրերի հաշվառումը, ինչպես նաև հաշվարկային պարամետրերի փոխկապակցվածության վերլուծությունը։ Հետազոտության մեջ կարող են համադրվել տեսական մոդելավորման, թվային հաշվարկների և փորձարարական տվյալների վերլուծության արդյունքները՝ կիրառվող մեթոդների համապատասխանությունն իրական կառուցվածքային վարքին գնահատելու նպատակով։ Կատարելագործված հաշվարկային մոտեցումները կարևոր են ոչ միայն կոնստրուկցիաների կրողունակության, այլև դրանց շահագործման պիտանելիության գնահատման տեսանկյունից, քանի որ թույլատրելի դեֆորմացիաների և ճաքագոյացման վերահսկումը անմիջականորեն կապված է կառույցների երկարատև ու հուսալի աշխատանքի հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է շինարարական մեխանիկայի, երկաթբետոնե կառուցվածքների տեսության և հաշվարկային մոդելավորման մոտեցումները՝ նպաստելով կոնստրուկցիաների իրական դեֆորմացիոն հատկությունները հաշվի առնող առավել ճշգրիտ և հիմնավորված նախագծային մեթոդների զարգացմանը։