Հարկային համակարգի արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդիրները Հայաստանի Հանրապետությունում

Экология

Գրքում ներկայացվում են գյուղատնտեսության մեջ առաջացող թափոնների հիմնական տեսակները՝ բույսերի մնացորդներ, կենդանական ծագման թափոններ, օրգանական և անօրգանական նյութեր, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը շրջակա միջավայրի վրա։ Հեղինակը քննարկում է թափոնների վերամշակման և օգտագործման տարբեր եղանակներ՝ կոմպոստավորում, բիոգազի արտադրություն, օրգանական պարարտանյութերի ստացում և վերամշակման այլ տեխնոլոգիաներ։ Նշվում է, որ նման մոտեցումները նպաստում են հողի բերրիության բարձրացմանը և շրջակա միջավայրի աղտոտման նվազեցմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կայուն կառավարման սկզբունքներին՝ ռեսուրսների խնայող օգտագործում, էկոլոգիական անվտանգություն և տնտեսական արդյունավետություն։

Биология

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի տարբեր բնական էկոհամակարգերում տարածված ֆոտոտրոֆ՝ լուսասինթեզող բակտերիաների էկոլոգիական տարածվածության, կենսաբանական առանձնահատկությունների, բազմազանության և հնարավոր կիրառական նշանակության համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Աշխատության հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ ֆոտոտրոֆ բակտերիաները կարևոր դեր ունեն բնական էկոհամակարգերի նյութափոխանակության և կենսաերկրաքիմիական գործընթացների մեջ, իսկ Հայաստանի բազմազան բնական պայմանները կարող են ձևավորել այդ միկրոօրգանիզմների հարուստ և առանձնահատուկ համայնքներ։ Հետազոտության ընթացքում ուշադրություն է դարձվում տարբեր բնակավայրերից և էկոհամակարգերից ֆոտոտրոֆ բակտերիաների առանձնացմանը, դրանց տեսակային ու կարգաբանական բազմազանության բացահայտմանը, ինչպես նաև շրջակա միջավայրի պայմաններին հարմարվելու ունակություններին։ Նախորդ հրապարակումներից հայտնի է, որ Հայաստանում ուսումնասիրված ֆոտոտրոֆ բակտերիաները լայնորեն տարածված են տարբեր էկոհամակարգերում և ունեն բազմազան նյութափոխանակային հնարավորություններ, որոնք նպաստում են տարբեր պայմաններում նրանց գոյատևմանը և կենսաերկրաքիմիական գործընթացներին մասնակցությանը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է ֆոտոտրոֆ բակտերիաների էկոֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը, այսինքն՝ դրանց աճի, զարգացման և նյութափոխանակության կախվածությունը շրջակա միջավայրի գործոններից։ Այդպիսի գործոնների շարքում կարող են կարևոր լինել լույսի ինտենսիվությունը, ջերմաստիճանը, թթվածնային պայմանները, ջրի կամ հողի քիմիական կազմը, օրգանական և անօրգանական սննդանյութերի առկայությունը, ինչպես նաև ծծմբային միացությունների և այլ էլեկտրոնադոնորների պարունակությունը։ Հետազոտության շրջանակում առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում Հայաստանի ջրային էկոհամակարգերը, հանքային և երկրաջերմային աղբյուրները, աղակալված միջավայրերը և այլ յուրահատուկ կենսավայրեր, որտեղ միկրոօրգանիզմները կարող են զարգանալ տարբեր ֆիզիկաքիմիական պայմաններում։ Հայաստանի երկրաջերմային աղբյուրների մանրէաբանական բազմազանության վերաբերյալ հետագա ուսումնասիրությունները ևս ցույց են տվել, որ նման միջավայրերը Հայաստանի միկրոօրգանիզմների կարևոր բնական ռեզերվուարներ են։ Աշխատանքի առանցքային արժեքներից մեկն այն է, որ բնական բազմազանության ուսումնասիրությունը կապվում է ֆոտոտրոֆ բակտերիաների հնարավոր գործնական օգտագործման հետ։ Այս միկրոօրգանիզմների կենսաբանական հատկությունները կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել կենսատեխնոլոգիայի, շրջակա միջավայրի աղտոտվածության նվազեցման, կեղտաջրերի կենսաբանական մաքրման, օրգանական նյութերի վերամշակման և այլ կիրառական ուղղությունների համար։ Հայաստանի ֆոտոտրոֆ բակտերիաների վերաբերյալ հետազոտություններում հենց դրանց կիրառական ներուժն է դիտարկվել որպես ուսումնասիրության կարևոր նպատակ։ Հատկանշական է նաև այն հանգամանքը, որ թեմայի ուսումնասիրությունը հետագայում շարունակվել է առանձին մանրէների էկոֆիզիոլոգիական բնութագրերի բացահայտմամբ։ Օրինակ՝ ուսումնասիրվել են Ջերմուկի հանքային աղբյուրներից մեկուսացված Rhodopseudomonas palustris տեսակի ֆոտոտրոֆ բակտերիայի առանձնահատկությունները, ինչը ցույց է տալիս, որ Հայաստանի յուրահատուկ բնական միջավայրերից մեկուսացված միկրոօրգանիզմները կարող են ունենալ առանձին կենսատեխնոլոգիական հետաքրքրություն։ Գրքի թեման ընդգրկում է ոչ միայն մանրէների նկարագրությունը, այլև դրանց և շրջակա միջավայրի փոխազդեցության ավելի լայն պատկերացումը։ Ֆոտոտրոֆ բակտերիաները, որպես լույսի էներգիան օգտագործող միկրոօրգանիզմներ, մասնակցում են ածխածնի, ծծմբի և այլ տարրերի շրջապտույտներին՝ այդպիսով ազդեցություն ունենալով էկոհամակարգերի բնական հավասարակշռության վրա։ Դրանց կենսաբազմազանության բացահայտումը կարող է կարևոր լինել նաև Հայաստանի բնական միկրոբիոտայի վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնման և դեռևս քիչ ուսումնասիրված միկրոօրգանիզմների հետագա հետազոտության համար։ Աշխատությունը գիտական և կիրառական տեսանկյունից արժեքավոր է հատկապես նրանով, որ համադրում է մանրէաբանական, էկոլոգիական և կենսատեխնոլոգիական մոտեցումները՝ փորձելով Հայաստանի բնական միջավայրերից ստացված միկրոօրգանիզմների առանձնահատկությունները վերածել գործնական կիրառությունների հնարավորությունների։ Գրքի մատենագիտական տվյալները հաստատում են, որ այն 2003 թվականին ներկայացվել է որպես կենսաբանական գիտությունների թեկնածուական ատենախոսություն՝ Հայաստանի ԳԱԱ Միկրոբիոլոգիայի ինստիտուտում, ունի 51 էջ և ներառում է 47 աղբյուրից բաղկացած գրականության ցանկ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը կարևոր աղբյուր է Հայաստանի ֆոտոտրոֆ միկրոօրգանիզմների տարածվածության, կենսաբանական և էկոլոգիական հարմարվողականությունների, կենսաբազմազանության և հնարավոր կիրառական նշանակության վերաբերյալ։ Այն կարող է հետաքրքրել մանրէաբանությամբ, մանրէների էկոլոգիայով, կենսատեխնոլոգիայով, բնապահպանությամբ և Հայաստանի բնական էկոհամակարգերի միկրոբիոլոգիական ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետներին, հետազոտողներին և ուսանողներին։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է միջին դպրոցում անգլերենի ուսուցման գործընթացում միջմշակութային հաղորդակցության գաղափարների ներկայացման և զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ուշադրության կենտրոնում պահելով դասագրքերի բովանդակությունը, կառուցվածքը և ուսումնական առաջադրանքների համակարգը։ Հետազոտության առանցքում այն հարցն է, թե օտար լեզվի ուսուցումը որքանով է նպաստում ոչ միայն լեզվական գիտելիքների ու հաղորդակցական հմտությունների ձևավորմանը, այլև տարբեր մշակույթների ներկայացուցիչների հետ արդյունավետ, հարգալից և համատեքստին համապատասխան հաղորդակցվելու կարողության զարգացմանը։ Միջմշակութային հաղորդակցությունը դիտարկվում է որպես լեզվական, սոցիալ-մշակութային և հաղորդակցական կարողությունների փոխկապակցված համակարգ, որի ձևավորման համար սովորողը պետք է ճանաչի ինչպես ուսումնասիրվող լեզվի մշակութային միջավայրը, այնպես էլ կարողանա գիտակցել սեփական մշակույթի առանձնահատկությունները և դրանք համեմատել այլ մշակութային երևույթների հետ։ Ուսումնասիրվում են դասագրքերում ներկայացված թեմաները, տեքստերը, երկխոսությունները, պատկերային նյութերը և առաջադրանքները՝ պարզելու, թե ինչպիսի մշակութային տեղեկություններ են փոխանցվում դրանց միջոցով և ինչ հնարավորություններ են ստեղծվում մշակութային տարբերությունների ու ընդհանրությունների քննարկման համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում առօրյա վարքագծին, հաղորդակցական նորմերին, տոներին, ավանդույթներին, արժեքներին, սոցիալական հարաբերություններին և տարբեր ժողովուրդների կենսակերպին վերաբերող նյութերին։ Կարևորվում է նաև այն հանգամանքը, թե դասագրքային նյութը որքանով է խուսափում մշակույթների պարզեցված կամ կարծրատիպային ներկայացումից և հնարավորություն տալիս սովորողին ձևավորել բազմակողմանի պատկերացումներ տարբեր հասարակությունների մասին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է հայկական մշակութային նյութի և անգլախոս կամ այլ մշակույթների վերաբերյալ բովանդակության հարաբերակցության ուսումնասիրությունը։ Դրանց համադրումը կարող է նպաստել սովորողի՝ սեփական մշակույթը օտար լեզվով ներկայացնելու և այլ մշակութային փորձառությունները հասկանալու կարողության զարգացմանը։ Քննվում են նաև համեմատական, քննարկումային, դերային և իրավիճակային առաջադրանքների հնարավորությունները, որոնք խթանում են սովորողների քննադատական մտածողությունը, տարբեր տեսակետների ընկալումը և հաղորդակցական իրավիճակներին համապատասխան լեզվական միջոցների ընտրությունը։ Դասագրքերի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու լեզվի և մշակույթի փոխկապակցվածության արտահայտումը ուսումնական նյութերում և բացահայտելու միջմշակութային կարողությունների զարգացման մեթոդական հնարավորությունները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի անգլերենի դասավանդման մեթոդիկայի և հանրակրթական դասագրքերի ուսումնասիրության համար՝ նպաստելով լեզվական կրթության այնպիսի մոտեցումների զարգացմանը, որոնք սովորողին պատրաստում են բազմամշակութային միջավայրում գիտակցված և արդյունավետ հաղորդակցության։

Биология

Գիրքը ուսումնասիրում է մարդու և շրջակա միջավայրի փոխազդեցության բազմակողմանի բնույթը՝ ներկայացնելով ինչպես էկոլոգիական, այնպես էլ ֆիզիոլոգիական մոտեցումները։ Այն բացատրում է, թե ինչպես են արտաքին միջավայրի գործոնները՝ կլիմայական պայմաններ, օդի և ջրի որակ, աղտոտվածություն, աղմուկ և այլ ազդեցություններ, անդրադառնում մարդու օրգանիզմի կառուցվածքի և ֆունկցիոնալ համակարգերի վրա։ Այս համատեքստում քննարկվում են օրգանիզմի ադապտացիոն մեխանիզմները, որոնք թույլ են տալիս պահպանել ներքին հավասարակշռությունը փոփոխվող միջավայրում։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից մեկը մարդու առողջության և էկոլոգիական գործոնների միջև կապի վերլուծությունն է։ Ներկայացվում են այնպիսի հարցեր, ինչպիսիք են շրջակա միջավայրի ռիսկերի ազդեցությունը տարբեր օրգան համակարգերի վրա, քրոնիկական հիվանդությունների առաջացման էկոլոգիական նախադրյալները և կենսաբանական ռեակցիաները սթրեսային պայմաններում։ Գիրքը նաև անդրադառնում է էկոլոգիական ֆիզիոլոգիայի հիմունքներին՝ բացատրելով, թե ինչպես է օրգանիզմը արձագանքում ջերմաստիճանի փոփոխություններին, բարձրության ազդեցությանը, ֆիզիկական բեռնվածությանը և այլ գործոններին։ Բովանդակությունը ունի միջդիսցիպլինար բնույթ՝ միավորելով կենսաբանությունը, բժշկությունը, էկոլոգիան և հանրային առողջապահությունը։ Սա հնարավորություն է տալիս ընթերցողին ձևավորել ամբողջական պատկեր մարդու կենսագործունեության և միջավայրի միջև փոխկապակցության մասին։ Գիրքը կարող է օգտագործվել ինչպես ուսումնական գործընթացում, այնպես էլ որպես հիմք հետազոտական աշխատանքների և կիրառական խնդիրների լուծման համար, հատկապես այն ոլորտներում, որտեղ կարևոր է մարդու առողջության պահպանությունն ու շրջակա միջավայրի կայուն կառավարումը։

Математика

Աշխատությունը նվիրված է տիեզերական ճառագայթների աստղաֆիզիկական աղբյուրներում բարձր էներգիայի գամմա-ճառագայթման առաջացման տեսական մոդելների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն ֆիզիկական գործընթացներն են, որոնց ընթացքում տիեզերական միջավայրում արագացված բարձր էներգիայի մասնիկների փոխազդեցությունները կարող են հանգեցնել գամմա-ֆոտոնների առաջացման։ Քննության են առնվում տիեզերական ճառագայթների հնարավոր աղբյուրների բնութագրերը, մասնիկների արագացման և էներգիայի փոխանցման ընդհանուր մեխանիզմները, ինչպես նաև ճառագայթման սպեկտրային հատկությունների կապը աղբյուրի ֆիզիկական պայմանների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում գամմա-ճառագայթման առաջացման լեպտոնային և հադրոնային մոդելներին։ Լեպտոնային մոտեցումներում ճառագայթումը կապվում է բարձր էներգիայի էլեկտրոնների և շրջակա էլեկտրամագնիսական կամ մագնիսական միջավայրի փոխազդեցությունների հետ, իսկ հադրոնային սցենարներում դիտարկվում են արագացված պրոտոնների և այլ միջուկների մասնակցությամբ ընթացող փոխազդեցությունների արդյունքում առաջացող երկրորդային ճառագայթման երևույթները։ Տարբեր մոդելների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե դիտվող գամմա-ճառագայթման էներգետիկ սպեկտրը, ինտենսիվությունը և տարածական բաշխումը որքանով կարող են տեղեկատվություն հաղորդել սկզբնական բարձր էներգիայի մասնիկների բնույթի մասին։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել գերնոր աստղերի մնացորդները, պուլսարային համակարգերը, ակտիվ գալակտիկական միջուկները և բարձր էներգիայի այլ աստղաֆիզիկական օբյեկտներ՝ որպես տիեզերական ճառագայթների արագացման հնարավոր միջավայրեր։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում տեսական կանխատեսումների և աստղադիտական տվյալների համադրումը, քանի որ գամմա-աստղագիտությունը հնարավորություն է տալիս անուղղակիորեն ուսումնասիրել այն մասնիկները և գործընթացները, որոնք սովորական օպտիկական դիտարկումներով հասանելի չեն։ Ուսումնասիրությունը կարող է ընդգրկել նաև աղբյուրի միջավայրի խտության, մագնիսական դաշտի, ֆոտոնային ճառագայթային դաշտերի և մասնիկների էներգետիկ բաշխման ազդեցությունը դիտվող գամմա-ճառագայթման բնութագրերի վրա։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է բարձր էներգիաների աստղաֆիզիկայի, տիեզերական ճառագայթների ֆիզիկայի և գամմա-աստղագիտության տեսական մոտեցումները՝ նպաստելով տիեզերական բարձր էներգիայի մասնիկների ծագման և դրանց աղբյուրներում ընթացող ֆիզիկական գործընթացների առավել ամբողջական ըմբռնմանը։

Литература

Աշխատությունը նվիրված է Խիկարի մասին պատմությունների և խրատական զրույցների ուսումնասիրությանը հայ մատենագրության մեջ՝ հինարևելյան գրական ավանդույթների, մշակութային փոխազդեցությունների և գրական ժառանգության փոխանցման պատմության համատեքստում։ Քննարկվում են հինարևելյան իմաստասիրական և խրատական գրականության ձևավորման առանձնահատկությունները, իմաստուն խորհրդատուի կերպարի նշանակությունը և բարոյախրատական գաղափարների արտահայտման գեղարվեստական միջոցները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Խիկարի կերպարի ծագմանը, ասորական և մերձավորարևելյան գրական ավանդույթներում նրա մասին պատմությունների տարածմանը, ինչպես նաև դրանց հայերեն տարբերակների ձևավորման և պահպանման հարցերին։ Ուսումնասիրվում են հայկական ձեռագրական աղբյուրները, պատմության տարբեր խմբագրությունները, թարգմանական առանձնահատկությունները և տեքստային տարբերությունների հնարավոր պատճառները։ Դիտարկվում են իմաստության, արդարության, հավատարմության, մարդկային հարաբերությունների, բարոյական պատասխանատվության և խոհեմության վերաբերյալ գաղափարները, որոնք արտահայտվում են պատմողական դրվագների, առակների և խրատների միջոցով։ Կարևորվում են հայ մատենագրության և հինարևելյան գրականության միջև առկա թեմատիկ, կառուցվածքային ու գաղափարական ընդհանրությունները, ինչպես նաև հայկական գրական միջավայրում օտարալեզու ստեղծագործությունների յուրացման և վերամշակման առանձնահատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատական վերլուծության ենթարկվել հայկական, ասորական և այլ լեզուներով պահպանված տարբերակները՝ բացահայտելու պատմության փոխանցման ուղիները, կերպարային համակարգի փոփոխությունները և բարոյախրատական բովանդակության զարգացումը։ Անդրադարձ է կատարվում միջնադարյան հայկական գրականության մեջ իմաստասիրական զրույցների, առակների և խրատական պատմությունների տարածմանը, դրանց կրթադաստիարակչական նշանակությանը և ընթերցողական ընկալման առանձնահատկություններին։ Առանձնացվում են բանավոր ու գրավոր ավանդույթների փոխհարաբերության, գրական փոխառությունների, տեքստերի խմբագրման և մշակութային միջնորդության հետ կապված խնդիրները։ Կարևորվում են նաև պատմության լեզվաոճական առանձնահատկությունները, պատկերավոր արտահայտությունները, խորհրդանշական դրվագները և դրանց կապը հինարևելյան իմաստության գրականության ավանդույթների հետ։ Աշխատությունը կարող է նպաստել հայ թարգմանական մատենագրության, միջնադարյան գրական կապերի և հինարևելյան գրական ժառանգության ուսումնասիրության խորացմանը։ Հետազոտությունը նշանակություն ունի հայկական և մերձավորարևելյան մշակույթների փոխազդեցության, գրական տեքստերի պատմական փոխանցման և համեմատական գրականագիտության զարգացման օրինաչափությունների բացահայտման համար։ Այն օգտակար է հայագետների, գրականագետների, արևելագետների, բանասերների, ձեռագրագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։