Հայաստանի պատմության և ժողովրդագրության հիմնահարցեր

Химия

CO2-ը կամ ածխաթթու գազը անգույն, անհոտ գազ է, որը կազմված է մեկ ածխածնի և երկու թթվածնի ատոմներից և հանդիսանում է Երկրի ածխածնային ցիկլի կարևոր բաղադրիչներից մեկը։ Այն առաջանում է բազմաթիվ բնական և արհեստական գործընթացների արդյունքում, օրինակ՝ օրգանական նյութերի այրման, կենդանի օրգանիզմների շնչառության, հրաբխային ակտիվության և արդյունաբերական վառելիքների օգտագործման ժամանակ։ CO2-ը համարվում է ջերմոցային գազ, քանի որ այն ունակ է կլանել և պահել ինֆրակարմիր ճառագայթումը մթնոլորտում, ինչի հետևանքով մասնակցում է գլոբալ տաքացման գործընթացին։ Չնայած դրան՝ այն նաև կենսական նշանակություն ունի բույսերի համար, քանի որ ֆոտոսինթեզի ընթացքում բույսերը օգտագործում են CO2՝ օրգանական նյութեր սինթեզելու և թթվածին արտազատելու համար։ Ածխաթթու գազը լուծվում է ջրում՝ առաջացնելով թույլ ածխաթթու, որը կարևոր դեր ունի բնական ջրային համակարգերի քիմիական հավասարակշռության մեջ։ Արդյունաբերության մեջ CO2-ը կիրառվում է տարբեր նպատակներով, օրինակ՝ սննդի արդյունաբերությունում որպես պահպանիչ և գազավորված ըմպելիքների արտադրության մեջ, ինչպես նաև հրդեհաշիջման համակարգերում և քիմիական գործընթացներում։ Նրա չափազանց մեծ կոնցենտրացիան մթնոլորտում համարվում է բնապահպանական լուրջ խնդիր, քանի որ նպաստում է կլիմայական փոփոխություններին և էկոհամակարգերի խաթարմանը։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում պետական պարտքի կառավարման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ պետական պարտքի ձևավորման, սպասարկման և կառավարման արդյունավետության բարձրացման տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են պետական պարտքի տնտեսական էությունը, կառուցվածքը, ձևավորման աղբյուրները և պետական ֆինանսների համակարգում դրա ունեցած դերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պարտքի ծավալի և կառուցվածքի փոփոխության, ներքին և արտաքին փոխառությունների հարաբերակցության, պարտքի սպասարկման ծախսերի և պետական բյուջեի վրա դրանց ազդեցության գնահատմանը։ Ուսումնասիրվում են պետական պարտքի կառավարման արդյունավետության վրա ազդող մակրոտնտեսական գործոնները՝ տնտեսական աճը, գնաճը, տոկոսադրույքները, փոխարժեքի տատանումները և պետական բյուջեի եկամուտների ու ծախսերի հարաբերակցությունը։ Աշխատության մեջ քննարկվում են պարտքային ռիսկերի գնահատման և նվազեցման, պարտքի կայունության ապահովման, փոխառությունների արդյունավետ օգտագործման և պարտքի սպասարկման բեռի օպտիմալացման խնդիրները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում պետական պարտքի կառավարման ռազմավարության կատարելագործմանը, պարտքային պորտֆելի դիվերսիֆիկացմանը, ֆինանսավորման աղբյուրների արդյունավետ ընտրությանը և պետական պարտքի վերաբերյալ տեղեկատվության թափանցիկության ապահովմանը։ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով վերլուծվում են պետական պարտքի կառավարման առկա մոտեցումները և դրանց կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները՝ հաշվի առնելով երկրի տնտեսական զարգացման և ֆինանսական կայունության պահանջները։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու պետական պարտքի ազդեցությունը մակրոտնտեսական կայունության և երկարաժամկետ տնտեսական զարգացման վրա։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, ֆինանսական կառավարման մասնագետների, պետական կառավարման մարմինների աշխատակիցների, ֆինանսական վերլուծաբանների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Психология

Հոգեբանական, սոցիալ-հոգեբանական և քրեաբանական բնույթի գիտական աշխատությունը նվիրված է ազատազրկման պայմաններում գտնվող անձանց ինքնավերաբերմունքի առանձնահատկությունների, սեփական անձի նկատմամբ ձևավորված գնահատականների և քրեակատարողական միջավայրին հոգեբանական ու սոցիալական հարմարման գործընթացների փոխկապակցված ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է անձի ինքնագիտակցության, ինքնագնահատականի, ինքնաընդունման, ինքնահարգանքի և սեփական հնարավորությունների ընկալման ազդեցության բացահայտման հետ՝ հաշվի առնելով ազատազրկման պայմաններում առաջացող հոգեբանական դժվարությունները, սոցիալական հարաբերությունների փոփոխությունները և անձի վարքագծային հարմարման առանձնահատկությունները։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է ինքնավերաբերմունքի հոգեբանական էությունը, դրա կառուցվածքային բաղադրիչները, ձևավորման մեխանիզմները և անձի սոցիալական վարքագծի կարգավորման գործում ունեցած նշանակությունը։ Ինքնավերաբերմունքը դիտարկվում է որպես անձի ինքնագիտակցության կարևոր բաղադրիչ, որն արտահայտում է սեփական անձի նկատմամբ հուզական, գնահատողական և իմաստային վերաբերմունքը։ Այն կարող է ներառել սեփական արժանիքների և սահմանափակումների գիտակցումը, ինքնավստահությունը, ինքնաքննադատությունը, ինքնաընդունումը և սեփական վարքագծի նկատմամբ պատասխանատվության ընկալումը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ազատազրկման պայմանների ազդեցության ուսումնասիրությունը անձի հոգեբանական վիճակի, սոցիալական ինքնության և միջանձնային հարաբերությունների վրա։ Քրեակատարողական հաստատությունում գտնվելը կարող է ուղեկցվել սովորական կենսակերպի փոփոխությամբ, անձնական ազատության սահմանափակմամբ, ընտանիքի և սոցիալական միջավայրի հետ հարաբերությունների վերակազմակերպմամբ, ինչպես նաև հաստատության ներքին կանոններին ու սոցիալական պահանջներին հարմարվելու անհրաժեշտությամբ։ Նման պայմաններում անձի ինքնավերաբերմունքը կարող է կարևոր դեր ունենալ հուզական կայունության, ինքնակարգավորման, հաղորդակցական վարքագծի և առօրյա դժվարություններին արձագանքելու եղանակների ձևավորման գործում։ Աշխատության շրջանակում առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի ինքնագնահատականի և հարմարման փոխհարաբերությունները, քանի որ սեփական անձի նկատմամբ վերաբերմունքը կարող է կապված լինել սոցիալական իրավիճակների ընկալման, միջանձնային փոխգործակցության և հոգեբանական դժվարությունները հաղթահարելու ռազմավարությունների հետ։ Միաժամանակ ինքնավերաբերմունքի ազդեցությունը չի կարելի դիտարկել մեկուսացված ձևով, քանի որ հարմարման գործընթացը պայմանավորված է նաև անձի կենսափորձով, սոցիալական աջակցությամբ, հաստատության պայմաններով, միջանձնային հարաբերություններով և անհատական հոգեբանական առանձնահատկություններով։ Հետազոտության թեմատիկան ընդգրկում է նաև հոգեբանական հարմարման հիմնական մեխանիզմները, սթրեսային իրավիճակներին դիմակայելու կարողությունները, հուզական ինքնակարգավորումը և փոփոխված սոցիալական միջավայրում վարքագծի կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում անձի ինքնընկալման և սոցիալական կարգավիճակի փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև այն փոփոխությունները, որոնք կարող են առաջանալ ազատազրկման ընթացքում սեփական կյանքի, ապագայի և հասարակության մեջ ունեցած տեղի վերագնահատման արդյունքում։ Կարևոր նշանակություն ունի ինքնավերաբերմունքի դրական և բացասական դրսևորումների ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով դրանց հնարավոր կապը հուզական լարվածության, անհանգստության, սոցիալական մեկուսացման, միջանձնային հակասությունների և համագործակցային վարքագծի հետ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է դատապարտյալների հարմարման գործընթացի սոցիալ-հոգեբանական բաղադրիչների վերլուծությունը, մասնավորապես՝ խմբային հարաբերությունների, հաղորդակցական հմտությունների, սոցիալական նորմերի ընկալման և հաստատության միջավայրում սեփական դիրքի ձևավորման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև ընտանիքի հետ կապերի պահպանման, սոցիալական աջակցության, կրթական ծրագրերին մասնակցության և մասնագիտական զբաղվածության նշանակությունը անձի հոգեբանական կայունության ու հարմարման համար։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի անձի ինքնավերաբերմունքի և պատասխանատվության գիտակցման փոխհարաբերությունները, քանի որ սեփական վարքագծի գնահատումը և անձնական փոփոխությունների հնարավորության ընկալումը կարող են կարևոր նշանակություն ունենալ վերասոցիալականացման գործընթացում։ Այս համատեքստում հետաքրքրություն են ներկայացնում ինքնաճանաչման, անձնական նպատակների ձևավորման, ինքնակարգավորման և սոցիալականորեն ընդունելի վարքագծային ռազմավարությունների զարգացման հնարավորությունները։ Աշխատության թեմատիկան առնչվում է նաև քրեակատարողական հոգեբանության կիրառական խնդիրներին, հոգեբանական աջակցության կազմակերպմանը և անձի անհատական առանձնահատկություններին համապատասխանող վերականգնողական ու կրթական ծրագրերի մշակմանը։ Կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել հոգեբանական խորհրդատվության, խմբային աշխատանքի, սոցիալական հմտությունների զարգացման և ինքնագնահատականի հավասարակշռված ձևավորման հնարավորությունների ուսումնասիրությունը։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են կիրառվել հոգեբանական հարցաթերթերի, ինքնավերաբերմունքի գնահատման մեթոդիկաների, սոցիալ-հոգեբանական հարմարման չափման գործիքների, անհատական հարցազրույցների, դիտարկումների և վիճակագրական վերլուծության մեթոդներ։ Նման մոտեցումները հնարավորություն են տալիս բացահայտելու ինքնավերաբերմունքի տարբեր բաղադրիչների և հարմարման ցուցանիշների միջև հնարավոր կապերը, համեմատելու անհատական հոգեբանական առանձնահատկությունները և գնահատելու դրանց նշանակությունը քրեակատարողական միջավայրում։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ նման հետազոտություններում հայտնաբերված վիճակագրական կապերը ինքնին չեն ապացուցում պատճառահետևանքային ազդեցություն։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն հետազոտության էթիկական սկզբունքները՝ մասնակցության կամավորությունը, անձնական տվյալների գաղտնիությունը, հոգեբանական անվտանգության ապահովումը և մասնակիցների արժանապատվության նկատմամբ հարգանքը։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է անձի ինքնագիտակցության, սոցիալական հարմարման և քրեակատարողական միջավայրի փոխազդեցության հոգեբանական օրինաչափությունների ուսումնասիրությամբ։ Աշխատության կիրառական արժեքը կապված է դատապարտյալների հոգեբանական աջակցության արդյունավետության բարձրացման, հարմարման դժվարությունների վաղ հայտնաբերման, անհատական վերասոցիալականացման ծրագրերի կատարելագործման և ազատազրկման պայմաններում անձի հոգեբանական բարեկեցության պահպանման հնարավորությունների հետ։ Այն կարող է օգտակար լինել հոգեբաններին, սոցիալական աշխատողներին, քրեաբաններին, քրեակատարողական համակարգի մասնագետներին, վերասոցիալականացման ծրագրերի մշակողներին, իրավաբաններին, մանկավարժներին, գիտաշխատողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։ Աշխատությունն ունի հոգեբանական, սոցիալական, քրեաբանական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով դատապարտյալների ինքնավերաբերմունքի առանձնահատկությունների, հոգեբանական հարմարման մեխանիզմների, սոցիալական հարաբերությունների և անձի վերասոցիալականացման գործընթացների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է վերազգային կորպորացիաների գործունեության տնտեսական առանձնահատկությունների և զարգացող երկրների ազգային տնտեսությունների վրա դրանց ազդեցության ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության օրինակի առանձնացված դիտարկմամբ։ Հետազոտության կենտրոնում միջազգային խոշոր ընկերությունների կողմից կապիտալի, տեխնոլոգիաների, կառավարման փորձի և արտադրական ռեսուրսների միջպետական շարժի գործընթացներն են, ինչպես նաև դրանց փոխազդեցությունը ընդունող երկրների տնտեսական համակարգերի հետ։ Քննվում են վերազգային կորպորացիաների ձևավորման և զարգացման տեսական հիմքերը, միջազգային արտադրության կազմակերպման մեխանիզմները, օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների դերը և համաշխարհային տնտեսության տարբեր հատվածներում կորպորատիվ գործունեության ընդլայնման հիմնական շարժառիթները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում զարգացող տնտեսություններում նման ընկերությունների գործունեության հնարավոր ազդեցություններին՝ ներդրումային ակտիվության, զբաղվածության, արտադրողականության, տեխնոլոգիական արդիականացման, արտահանման ներուժի և տեղական ձեռնարկությունների մրցակցային միջավայրի տեսանկյունից։ Միաժամանակ դիտարկվում են արտաքին կապիտալից և տեխնոլոգիաներից կախվածության, շահույթի արտահոսքի, շուկայի կենտրոնացման և ազգային ընկերությունների մրցակցային դիրքերի փոփոխության հետ կապված հնարավոր խնդիրները։ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով ուսումնասիրվում են ազգային տնտեսության առանձնահատկությունները, ներդրումային միջավայրի և արտաքին տնտեսական կապերի նշանակությունը, ինչպես նաև միջազգային կորպորատիվ կապիտալի ներգրավման հնարավորությունները տնտեսության տարբեր ոլորտներում։ Կարևորվում է օտարերկրյա ներդրումների ոչ միայն քանակական ծավալի, այլև դրանց կառուցվածքի և տնտեսության երկարաժամկետ զարգացման վրա հնարավոր ազդեցության գնահատումը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել Հայաստանի և այլ զարգացող երկրների փորձերը՝ բացահայտելու վերազգային ընկերությունների գործունեության ընդհանուր օրինաչափություններն ու ազգային առանձնահատկությունները։ Դիտարկվում է նաև պետական տնտեսական քաղաքականության դերը՝ ներդրումային միջավայրի ձևավորման, մրցակցության պահպանման, ազգային տնտեսական շահերի պաշտպանության և միջազգային բիզնեսի հետ արդյունավետ համագործակցության պայմանների ստեղծման տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը վերազգային կորպորացիաների գործունեությունը ներկայացնում է համաշխարհային տնտեսական ինտեգրման կարևոր բաղադրիչ՝ վերլուծելով դրա հնարավորությունները և մարտահրավերները զարգացող տնտեսությունների ու մասնավորապես Հայաստանի տնտեսական զարգացման համատեքստում։

Право

Այս գիրքը նվիրված է ՀՀ քրեական դատավարությունում վճռաբեկության ինստիտուտի ուսումնասիրությանը՝ որպես դատական ակտերի վերանայման կարևորագույն ձևերից մեկի։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են վճռաբեկ վարույթի տեսական և իրավական հիմքերը, դրա նշանակությունը դատական պաշտպանության համակարգում, ինչպես նաև բարձրագույն դատական ատյանի կողմից իրավունքի միասնական կիրառությունն ապահովելու գործառույթը։ Ուսումնասիրության շրջանակում վերլուծվում են վճռաբեկ բողոք ներկայացնելու հիմքերը, դատավարական կարգը, ընդունելիության չափանիշները, վճռաբեկ դատարանի լիազորությունները և կայացվող որոշումների իրավական հետևանքները։ Գիրքը անդրադառնում է նաև քրեական դատավարության ընթացքում անձի իրավունքների պաշտպանության, արդար դատաքննության ապահովման և դատական սխալների շտկման խնդիրներին՝ ներկայացնելով վճռաբեկության դերը իրավական համակարգի արդյունավետության բարձրացման գործում։ Աշխատության մեջ կարող են ներառվել օրենսդրական կարգավորումների, դատական պրակտիկայի և իրավաբանական տեսությունների վերլուծություններ, որոնք հնարավորություն են տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ այս դատավարական ինստիտուտի առանձնահատկությունները։ Այն արժեքավոր աղբյուր է իրավաբանների, դատավորների, փաստաբանների, իրավագիտության ուսանողների և քրեական դատավարության հիմնահարցերով հետաքրքրվող մասնագետների համար։

История

Աշխատությունը նվիրված է անկախության առաջին տասնամյակում Հայաստանի գիտական համակարգի զարգացման պայմանների, կառուցվածքային փոփոխությունների, հիմնական դժվարությունների և նոր իրողություններին հարմարվելու գործընթացների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում խորհրդային գիտակրթական համակարգից անկախ պետական համակարգի անցման պայմաններում գիտական հաստատությունների գործունեության վերափոխումն է՝ դիտարկելով ֆինանսավորման, կառավարման, գիտական կադրերի պահպանման, հետազոտական ենթակառուցվածքների և միջազգային համագործակցության խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սոցիալ-տնտեսական ճգնաժամային պայմանների ազդեցությանը գիտահետազոտական կազմակերպությունների և բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների գիտական գործունեության վրա։ Քննվում են պետական գիտական քաղաքականության ձևավորման նախադրյալները, գիտության կազմակերպման և ֆինանսավորման մեխանիզմների փոփոխությունները, ինչպես նաև գիտական ներուժի պահպանման ուղղությամբ իրականացված ինստիտուցիոնալ վերափոխումները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում գիտական կադրերի շարժունակության և արտագաղթի խնդիրը, երիտասարդ մասնագետների գիտական գործունեության մեջ ներգրավման դժվարությունները, գիտական սերնդափոխության հարցերը և մասնագիտական ներուժի պահպանման անհրաժեշտությունը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև գիտական հաստատությունների նյութատեխնիկական հնարավորություններին, գիտական տեղեկատվության հասանելիությանը, հրատարակչական գործունեությանը և գիտնականների միջև մասնագիտական կապերի պահպանման ու ընդլայնման ուղիներին։ Միաժամանակ դիտարկվում է միջազգային գիտական համագործակցության աճող նշանակությունը՝ որպես մասնագիտական հաղորդակցության, համատեղ հետազոտությունների և գիտական համակարգի արտաքին կապերի զարգացման կարևոր գործոն։ Տարբեր գիտական ուղղությունների վիճակի համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե անցումային շրջանի պայմանները ինչպես են տարբեր կերպ անդրադարձել բնական, տեխնիկական, հասարակական և հումանիտար գիտությունների զարգացման վրա։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև խորհրդային ժամանակաշրջանից ժառանգված գիտական ավանդույթների և նոր կազմակերպական սկզբունքների փոխհարաբերության վերլուծությունը։ Գիտությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես առանձին հաստատությունների գործունեություն, այլև որպես երկրի մտավոր, կրթական և նորարարական ներուժի կարևոր բաղադրիչ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը պատմական և գիտագիտական տեսանկյուններից ներկայացնում է Հայաստանի գիտական կյանքի վերափոխումները՝ հնարավորություն տալով հասկանալու այն գործընթացները, որոնք ձևավորել են անկախության առաջին տասնամյակի գիտական միջավայրը և հետագա զարգացման ինստիտուցիոնալ հիմքերը։