Հայատառ թուրքերեն գրականությունը 15-20-րդ դարերում (աղբյուրագիտական հետազոտություն)

Право

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է անձին ինքնասպանության հասցնելու՝ որպես քրեաիրավական արարքի, իրավական բնույթի և հանցակազմի առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել տվյալ արարքի օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ հատկանիշները, դրա քրեաիրավական գնահատման չափանիշները և այլ հարակից իրավախախտումներից տարբերակման խնդիրները։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում է այն իրավական մեխանիզմը, որի միջոցով մեկ անձի ապօրինի վարքագիծը կարող է էական ազդեցություն ունենալ մեկ այլ անձի հոգեբանական վիճակի և որոշումների վրա՝ առաջացնելով ծանր հետևանքներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հանցակազմի օբյեկտիվ կողմին՝ արարքի, անձի նկատմամբ իրականացված ապօրինի ներգործության և դրա հետևանքի միջև պատճառահետևանքային կապի հաստատմանը։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է նաև սուբյեկտիվ կողմի ուսումնասիրությունը՝ ներառյալ մեղքի ձևը, անձի գիտակցությունը և իր գործողությունների հնարավոր հետևանքների նկատմամբ վերաբերմունքը։ Աշխատանքում կարող են վերլուծվել այնպիսի իրավական հանգամանքներ, ինչպիսիք են սպառնալիքը, հարկադրանքը, դաժան կամ նվաստացուցիչ վերաբերմունքը, երկարատև հոգեբանական ճնշումը և այլ ապօրինի ներգործություններ՝ առանց դրանց մանրամասն կամ վնասակար նկարագրության։ Կարևոր տեղ է հատկացվում տվյալ հանցագործության և հարակից հանցակազմերի սահմանազատմանը, քանի որ ճիշտ իրավական որակումը պահանջում է հաշվի առնել արարքի կոնկրետ հանգամանքները, տուժողի նկատմամբ ներգործության բնույթը, մեղավորի գործողությունները և պատճառահետևանքային կապը։ Իրավահամեմատական տեսանկյունից կարող են ուսումնասիրվել տարբեր երկրների քրեական օրենսդրության մոտեցումները, ինչպես նաև դատական պրակտիկայում կիրառվող չափանիշները։ Համեմատական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու քրեական պատասխանատվության հիմքերի, հանցակազմի կառուցվածքի և իրավական գնահատման տարբերությունները։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից է նաև տուժողի իրավունքների և քրեաիրավական պաշտպանության արդյունավետության ուսումնասիրությունը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել օրենսդրական ձևակերպումների հստակեցմանը, իրավակիրառ պրակտիկայի միասնականացմանը և նմանատիպ արարքների ճիշտ քրեաիրավական գնահատմանը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի համակողմանիորեն ներկայացնել անձի նկատմամբ ապօրինի հոգեբանական կամ այլ ներգործության հետևանքով առաջացող ծանր հետևանքների քրեաիրավական գնահատման խնդիրները՝ շեշտադրելով օրինականության, մեղքի անհատականացման և անձի իրավունքների պաշտպանության սկզբունքները։

Религия

Ստեղծագործության վերնագրում հիշատակվող «թալիբ» և «վաիզ» հասկացությունները կապված են արևելյան մտավոր, կրոնական և բարոյախոսական ավանդույթների հետ։ «Թալիբ» բառը ծագում է արաբերենից և նշանակում է փնտրող, որոնող կամ գիտելիքի ձգտող անձ, իսկ «վաիզը» կրոնական քարոզիչն է, որը խրատներ է տալիս, խոսում բարոյականության, հավատքի և մարդկային վարքի մասին։ Այս հասկացությունների համադրությունը մատնանշում է գիտելիքի որոնման, հոգևոր դաստիարակության և բարոյական իմաստնության թեմաների շուրջ ծավալվող երկխոսության կամ մտքերի շարադրանքի հնարավոր ուղղությունը։ «Համառոտ շարադրանք» ենթավերնագիրը բնորոշում է նյութի ներկայացման հակիրճ ձևը՝ կենտրոնանալով հիմնական մտքերի և գաղափարների փոխանցման վրա։ Ստեղծագործությունը կարելի է դիտարկել արևելյան գրական-մտավոր ժառանգության և հայ ընթերցողական միջավայրում շրջանառվող բարոյախոսական ու կրոնական երկերի համատեքստում, որտեղ կարևոր տեղ են զբաղեցրել գիտելիքի, հավատքի, խոհեմության, ճշմարտության որոնման և մարդու վարքագծի վերաբերյալ հարցերը։ Նման գրականության համար բնորոշ են հասկացությունների մեկնաբանումը, մտքերի համադրումը, բարոյական դատողությունների ներկայացումը և ընթերցողին ինքնաքննության մղող խրատական մոտեցումը։ Երկխոսության կամ մտքերի համառոտ շարադրանքի ձևը հնարավորություն է տալիս բարդ գաղափարները ներկայացնել մատչելի և կենտրոնացված եղանակով՝ ընթերցողին ուղղորդելով ուշադրություն դարձնել ոչ միայն արտահայտված մտքերին, այլև դրանց հիմքում ընկած արժեքներին ու իմաստային կապերին։ Երկի վերնագիրը նաև արտացոլում է 19-րդ դարի հայ գրավոր մշակույթում արևելյան լեզուների, հասկացությունների և մտավոր ավանդույթների ներկայության կարևորությունը։ Կոստանդնուպոլսի հայ տպագրական միջավայրը նշանակալի դեր է ունեցել հայերեն գրավոր ժառանգության տարածման, տարբեր բնույթի երկերի հրատարակման և ընթերցողական մշակույթի զարգացման գործում։ Այս համատեքստում հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում ոչ միայն իր ենթադրվող թեմատիկ ուղղվածությամբ, այլև որպես հայ գրատպության պատմության նյութական վկայություն, որն արտացոլում է ժամանակաշրջանի հրատարակչական հետաքրքրությունները և գրավոր խոսքի տարածման ուղիները։ Այն արժեքավոր կարող է լինել հայ գրականության պատմությամբ, կրոնական ու բարոյախոսական մտածողությամբ, արևելյան մտավոր ավանդույթների հայերեն ներկայացմամբ և 19-րդ դարի հայ տպագիր ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։ Ստեղծագործության ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել այդ ժամանակաշրջանի գրական ճաշակի, գաղափարական հետաքրքրությունների, լեզվական գործածության և մշակութային փոխազդեցությունների ուսումնասիրությանը՝ միաժամանակ ընդգծելով համառոտ շարադրանքի ձևի դերը գիտելիքի ու գաղափարների փոխանցման գործում։

Педагогика

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է մասնագիտական կրթության պետական կրթական չափորոշիչների ձևավորման գործընթացի գիտամանկավարժական հիմունքների ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում են մասնագիտական կրթության բովանդակության կազմակերպման տեսական սկզբունքները, կրթական չափորոշիչների մշակման մեթոդաբանական մոտեցումները և դրանց դերը կրթության որակի ապահովման գործում։ Հեղինակը ուսումնասիրում է աշխատաշուկայի պահանջների, մասնագիտական կարողությունների ձևավորման և կրթական նպատակների փոխկապակցվածությունը՝ ներկայացնելով չափորոշիչների ստեղծման գիտական հիմքերը։ Աշխատության մեջ քննարկվում են կրթական արդյունքների գնահատման, մասնագիտական կոմպետենցիաների սահմանման, ուսումնական ծրագրերի համապատասխանեցման և կրթական համակարգի արդիականացման խնդիրները։ Ներկայացվում են մեթոդական մոտեցումներ ու առաջարկություններ, որոնք կարող են նպաստել մասնագիտական կրթության կառավարման արդյունավետության բարձրացմանը և կրթական չափորոշիչների կատարելագործմանը։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի կրթական բարեփոխումների, մասնագետների պատրաստման որակի բարձրացման և կրթության ու աշխատանքի շուկայի կապի ամրապնդման համար։ Գիրքը նախատեսված է մանկավարժների, կրթության կառավարման մասնագետների, կրթական քաղաքականություն մշակողների, բուհերի և մասնագիտական ուսումնական հաստատությունների դասախոսների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Литература

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի և անգլերենի դարձվածաբանական համակարգերում մարմնի մասերի անվանումներ պարունակող կայուն արտահայտությունների զուգադրական-տիպաբանական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում այն դարձվածային միավորները, որոնց բաղադրիչներից մեկը մարդու մարմնի որևէ մասի անվանում է՝ գլուխ, աչք, ձեռք, ոտք, սիրտ, բերան, լեզու, ականջ և այլն։ Նման միավորները դիտարկվում են ոչ միայն որպես լեզվական կառույցներ, այլև որպես ժողովրդի մտածողությունը, մշակութային պատկերացումները, արժեքային համակարգը և աշխարհի ընկալման առանձնահատկությունները արտահայտող միջոցներ։ Վերլուծվում են դարձվածների իմաստային կառուցվածքը, ձևաբանական և շարահյուսական առանձնահատկությունները, փոխաբերական նշանակության ձևավորման մեխանիզմները և խոսքում դրանց գործածության պայմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում երկու լեզուներում հանդիպող իմաստային և կառուցվածքային համապատասխանություններին՝ բացահայտելով ամբողջական կամ մասնակի համարժեք դարձվածները, ինչպես նաև այն միավորները, որոնք հատուկ են միայն լեզուներից մեկին։ Քննության են առնվում այն դեպքերը, երբ նույն մարմնի մասի անվանումը հայերենում և անգլերենում մասնակցում է տարբեր փոխաբերական իմաստների ձևավորմանը կամ, հակառակը, նույն գաղափարը երկու լեզուներում արտահայտվում է տարբեր մարմնական բաղադրիչներով։ Ուսումնասիրվում են նաև մարդու հույզերի, բնավորության, մտավոր գործունեության, վարքագծի, սոցիալական հարաբերությունների, աշխատանքի և առօրյա գործողությունների արտահայտման մեջ նման դարձվածների գործառույթները։ Զուգադրական քննությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու համընդհանուր լեզվամտածողական օրինաչափությունները և ազգային-մշակութային առանձնահատկությունները՝ ցույց տալով, թե ինչպես է մարդու մարմինը վերածվում վերացական հասկացությունների լեզվական արտահայտման կարևոր աղբյուրի։ Կարևոր տեղ է հատկացվում դարձվածների դասակարգմանը ըստ իմաստային խմբերի, կառուցվածքային տիպերի և գործառական հատկանիշների, ինչպես նաև դրանց թարգմանության ընթացքում առաջացող համարժեքության խնդիրներին։ Հետազոտությունը կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ դարձվածաբանության, զուգադրական և տիպաբանական լեզվաբանության, թարգմանաբանության ու լեզվամշակութաբանության համար, ինչպես նաև նպաստել հայերեն և անգլերեն դարձվածաբանական համակարգերի ընդհանրությունների ու տարբերությունների առավել ամբողջական բացահայտմանը։

Математика

Աշխատանքը նվիրված է II–VI խմբի կիսահաղորդիչներում ֆոնոն-ֆոտոնային փոխազդեցության բացահայտման և ուսումնասիրման խնդիրներին։ Հետազոտության հիմքում ընկած է կիսահաղորդչային բյուրեղներում լույսի և բյուրեղային ցանցի տատանումների փոխազդեցությունը, որը կարևոր նշանակություն ունի նյութերի օպտիկական, էլեկտրական և դինամիկ հատկությունների հասկացման համար։ Ֆոնոնները բյուրեղային ցանցի քվանտացված տատանումներն են, իսկ ֆոտոնները՝ էլեկտրամագնիսական ճառագայթման քվանտները, և դրանց փոխազդեցությունը կարող է արտահայտվել կիսահաղորդիչների լույսի կլանման, ճառագայթման, ցրման և սպեկտրային հատկությունների փոփոխություններով։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել II–VI խմբի կիսահաղորդչային միացությունների կառուցվածքը, էներգետիկ մակարդակները, բյուրեղային ցանցի տատանումների բնութագրերը և օպտիկական անցումների առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն փորձարարական երևույթների հայտնաբերմանը, որոնք կարող են վկայել ֆոտոնների և ֆոնոնների փոխազդեցության մասին։ Դրանց թվում կարող են դիտարկվել սպեկտրային գծերի տեղաշարժերը կամ լայնացումները, լրացուցիչ կառուցվածքների առաջացումը, ֆոնոնային թևակցումների դրսևորումները և ջերմաստիճանից կախված օպտիկական պարամետրերի փոփոխությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է տարբեր արտաքին պայմանների ազդեցության ուսումնասիրությունը, մասնավորապես՝ ջերմաստիճանի, ճառագայթման ինտենսիվության և նյութի կառուցվածքային պարամետրերի փոփոխության դեպքում փոխազդեցության դրսևորումների վերլուծությունը։ Նման ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս ավելի լավ հասկանալու էներգիայի փոխանցման մեխանիզմները կիսահաղորդչային բյուրեղներում և բացահայտելու նյութի օպտիկական հատկությունների ձևավորման միկրոսկոպիկ պատճառները։ Աշխատանքը կարող է ներառել օպտիկական սպեկտրոսկոպիայի, ֆոտոլյումինեսցենցիայի, ցրման երևույթների և այլ փորձարարական մեթոդների կիրառում, որոնց միջոցով հնարավոր է առանձնացնել ֆոնոնների մասնակցությամբ ընթացող գործընթացները։ Տեսական վերլուծությունը կարող է հիմնվել բյուրեղային ցանցի տատանումների, էլեկտրոն-ֆոնոնային և ֆոտոն-ֆոնոնային փոխազդեցությունների մոդելների վրա՝ փորձարարական տվյալները ֆիզիկական պատկերացումների հետ կապելու նպատակով։ II–VI խմբի կիսահաղորդիչների ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև դրանց լայն կիրառական նշանակության պատճառով․ այս նյութերն օգտագործվում են օպտոէլեկտրոնային սարքերում, ինֆրակարմիր և տեսանելի տիրույթի ճառագայթման աղբյուրներում ու ընդունիչներում, լազերային տեխնոլոգիաներում և այլ կիսահաղորդչային համակարգերում։ Ֆոնոն-ֆոտոնային փոխազդեցության մեխանիզմների բացահայտումը կարող է նպաստել այդ նյութերի օպտիկական հատկությունների ավելի ճշգրիտ կառավարմանը և նոր սարքային լուծումների մշակմանը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել պինդ մարմնի ֆիզիկայով, կիսահաղորդիչների ֆիզիկայով, սպեկտրոսկոպիայով, քվանտային օպտիկայով և օպտոէլեկտրոնիկայով զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև համապատասխան գիտական ուղղությունների ուսանողներին և հետազոտողներին։

История

Ժողովածուն նվիրված է Հայոց ցեղասպանության պատմության փաստագրմանը՝ արևմտահայերի բանավոր վկայությունների միջոցով։ Անհատական հիշողություններն ու ականատեսների պատմությունները կարևոր սկզբնաղբյուրներ են պատմական իրադարձությունների մարդկային կողմը բացահայտելու, վերապրածների փորձառությունները ներկայացնելու և համայնքների կրած կորուստների ու տեղահանությունների հետևանքները հասկանալու համար։ Բանավոր վկայությունները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու ոչ միայն բռնությունների ու հարկադրական տեղաշարժերի պատմական ընթացքը, այլև դրանց ազդեցությունը մարդկանց անձնական կյանքի, ընտանիքների, համայնքային կապերի, մշակութային միջավայրի և հետագա սերունդներին փոխանցվող հիշողության վրա։ Դրանք արժեքավոր նյութ են նաև արևմտահայության նախացեղասպանական կյանքի, բնակավայրերի, ընտանեկան ավանդույթների և հասարակական հարաբերությունների մասին պահպանված հիշողությունների ուսումնասիրման համար։ Վկայությունների հավաքագրումն ու գիտական շրջանառությունը կարևոր նշանակություն ունեն պատմական փաստերի պահպանման, անհատական պատմությունների միջոցով հավաքական փորձառության վերակազմության և ցեղասպանության հիշողության փոխանցման տեսանկյունից։ Այսպիսի աղբյուրները հնարավորություն են տալիս համադրելու անձնական պատմությունները պատմագիտական ուսումնասիրությունների ու այլ փաստաթղթային նյութերի հետ՝ առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու Հայոց ցեղասպանության հետևանքների և արևմտահայության պատմական ճակատագրի մասին։ Ժողովածուն կարող է օգտակար լինել պատմաբաններին, ցեղասպանագետներին, բանավոր պատմության հետազոտողներին, ազգագրագետներին, հիշողության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև Հայոց ցեղասպանության պատմությամբ և արևմտահայության մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։