Հայերենի քերականության հիմունքներ

Химия

Աշխատությունը նվիրված է պիրիմիդինային համակարգերի նուկլեոֆիլային իզոմերիզացիոն ռեցիկլիզացիաների ուսումնասիրությանը՝ որպես հետերոցիկլային քիմիայի կարևոր ուղղություն։ Գրքում վերլուծվում են պիրիմիդինների կառուցվածքային առանձնահատկությունները և դրանց փոխակերպման հնարավոր ուղիները նուկլեոֆիլային հարձակման պայմաններում, ներառյալ օղակի բացման, վերակազմավորման և նոր ցիկլային կառուցվածքների ձևավորման մեխանիզմները։ Հեղինակը ներկայացնում է ռեակցիաների մեխանիստիկ մոդելները, միջանկյալ ակտիվ մասնիկների դերը, ինչպես նաև ռեակցիոն պայմանների ազդեցությունը արդյունքի ընտրողականության և ելքի վրա։ Քննարկվում են տարբեր նուկլեոֆիլների կիրառմամբ իրականացվող ռեցիկլիզացիոն գործընթացները և դրանց արդյունք հանդիսացող նոր հետերոցիկլային համակարգերի սինթեզը։ Աշխատության մեջ ընդգրկված են նաև ժամանակակից սպեկտրոսկոպիկ և քվանտաքիմիական մեթոդներ, որոնք կիրառվում են ռեակցիոն ուղիների հաստատման և մոլեկուլային կառուցվածքների վերլուծության համար։ Գիրքը նախատեսված է օրգանական և բժշկական քիմիկոսների, դեղագործական հետազոտողների և հետերոցիկլային միացությունների քիմիայով զբաղվող մասնագետների համար։

Культура

Աշխատությունը նվիրված է Ավետիք Իսահակյանի բանաստեղծական ժառանգության և հայկական վոկալ երաժշտության փոխառնչությունների ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով, թե ինչպես են բանաստեղծի քնարական պատկերները, գաղափարները, լեզվական երաժշտականությունը և հուզական աշխարհը մարմնավորվել տարբեր կոմպոզիտորների ստեղծագործություններում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է գրական սկզբնաղբյուրի և երաժշտական մեկնաբանության հարաբերակցության վրա, երբ բանաստեղծական խոսքը դառնում է երգի, ռոմանսի, խմբերգային կամ վոկալ այլ ստեղծագործության հիմք և երաժշտական արտահայտչամիջոցների շնորհիվ ձեռք է բերում նոր հնչերանգներ։ Իսահակյանի քնարերգությունը դիտարկվում է որպես հայ երաժշտական մշակույթի համար հարուստ գրական նյութ՝ պայմանավորված թեմատիկ բազմազանությամբ, զգացմունքային խորությամբ, պատկերավորությամբ, ժողովրդական մտածողության հետ ունեցած կապերով և խոսքի արտահայտիչ ռիթմով։ Քննության են առնվում սիրո, կարոտի, հայրենիքի, բնության, մարդու ներաշխարհի, կյանքի անցողիկության, մենության և փիլիսոփայական մտորումների մոտիվները, որոնք տարբեր ժամանակաշրջանների կոմպոզիտորների համար ստեղծագործական մեկնաբանության լայն հնարավորություններ են բացել։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում բանաստեղծական տեքստի երաժշտականությանը։ Վերլուծվում է, թե խոսքի ռիթմը, հնչերանգը, տողերի կառուցվածքը, կրկնությունները և պատկերային համակարգը ինչպես կարող են պայմանավորել երաժշտական ձևի ընտրությունը, մեղեդու շարժումը, ռիթմական կազմակերպումը և ստեղծագործության ընդհանուր դրամատուրգիան։ Բանաստեղծական տեքստը երաժշտության մեջ դիտարկվում է ոչ թե որպես պարզապես երգվող խոսք, այլ որպես ստեղծագործության կառուցվածքը և արտահայտչական տրամաբանությունը ձևավորող կարևոր գործոն։ Հետազոտության առանցքային խնդիրներից է բառի և մեղեդու փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը։ Քննության է առնվում, թե երաժշտական ինտոնացիան որքանով է համապատասխանում բանաստեղծության իմաստային շեշտադրումներին, ինչպես են մեղեդիական վերելքներն ու վայրէջքները ընդգծում տեքստի հուզական հանգույցները և ինչ միջոցներով է երաժշտությունը խորացնում կամ նորովի մեկնաբանում գրական սկզբնաղբյուրի տրամադրությունը։ Նույն բանաստեղծության տարբեր երաժշտական մեկնաբանությունների առկայության դեպքում հնարավոր է բացահայտել կոմպոզիտորական անհատականությունների տարբերությունը և տեսնել, թե ինչպես կարող է միևնույն գրական նյութը ստանալ քնարական, դրամատիկական, ժողովրդական կամ այլ գեղարվեստական շեշտադրումներ։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հայկական ռոմանսի և երգարվեստի զարգացման համատեքստին։ Իսահակյանի բանաստեղծությունների հիման վրա ստեղծված վոկալ գործերը դիտարկվում են ազգային երաժշտական մշակույթի այն ուղղությունների շրջանակում, որտեղ գրական բարձրարժեք տեքստը միավորվում է կոմպոզիտորական մտածողության հետ։ Ուսումնասիրվում է, թե ինչպես են տարբեր հեղինակներ բանաստեղծական նյութը համապատասխանեցրել կամերային վոկալ ստեղծագործության առանձնահատկություններին, ինչ դեր է ստացել դաշնամուրային կամ այլ գործիքային նվագակցությունը և ինչպես է կառուցվել երգչական ձայնի ու նվագակցության փոխհարաբերությունը։ Նվագակցությունը կարող է ոչ միայն ապահովել ներդաշնակային հիմքը, այլև հանդես գալ որպես բանաստեղծական պատկերի ինքնուրույն մեկնաբան՝ արտահայտելով բնության պատկերներ, ներքին անհանգստություն, հիշողություն, կարոտ կամ ստեղծագործության այլ հուզական վիճակներ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ազգային երաժշտական լեզվի առանձնահատկություններին։ Իսահակյանի ստեղծագործական աշխարհում ժողովրդական մշակույթի հետ առկա կապերը հնարավորություն են տվել կոմպոզիտորներին դիմել հայկական ժողովրդական երգարվեստին բնորոշ ինտոնացիաներին, մեղեդիական դարձվածքներին և ռիթմական առանձնահատկություններին։ Միաժամանակ վոկալ ստեղծագործություններում կարող են համադրվել ազգային ավանդույթներն ու եվրոպական պրոֆեսիոնալ երաժշտության ձևերը։ Այս փոխազդեցությունը կարևոր է հայ կոմպոզիտորական դպրոցի զարգացման ընթացքը և ազգային վոկալ երաժշտության ոճական առանձնահատկությունները հասկանալու համար։ Հետազոտության մեջ կարող են քննության առնվել տարբեր սերունդների հայ կոմպոզիտորների ստեղծագործությունները՝ բացահայտելու համար բանաստեղծական նույն աշխարհի երաժշտական ընկալման փոփոխությունները ժամանակի ընթացքում։ Համեմատական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս տեսնել, թե ինչպես են փոխվել մեղեդիական մտածողությունը, հարմոնիկ լեզուն, ձևակառուցման սկզբունքները, դաշնամուրային նվագակցության գործառույթը և բանաստեղծական խոսքի նկատմամբ վերաբերմունքը։ Այս կերպ ձևավորվում է գրական տեքստի երաժշտական մեկնաբանությունների պատմական պատկերը։ Կարևորվում է նաև վոկալ ստեղծագործությունների ժանրային բազմազանությունը։ Բանաստեղծական նյութը կարող է հիմք ծառայել մեներգերի, ռոմանսների, խմբերգերի և վոկալ այլ ձևերի համար, իսկ ժանրի ընտրությունը զգալիորեն փոխում է տեքստի ընկալման եղանակը։ Կամերային երգում առաջնային կարող է լինել անհատական ապրումը և խոսքի նուրբ արտահայտչականությունը, մինչդեռ խմբերգային մարմնավորումը կարող է ընդլայնել ստեղծագործության հուզական և գաղափարական մասշտաբը։ Ժանրային առանձնահատկությունների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել նույն բանաստեղծական մոտիվների երաժշտական ներկայացման տարբեր հնարավորությունները։ Առանձին տեղ է հատկացվում վոկալ կատարողականությանը։ Բանաստեղծական խոսքի երաժշտական մարմնավորումը պահանջում է ոչ միայն ձայնային տեխնիկա, այլև տեքստի իմաստի, արտասանության, շեշտադրության և հուզական կառուցվածքի խոր ընկալում։ Ուսումնասիրվում է երգչի կողմից խոսքի և երաժշտության միասնական ներկայացման խնդիրը, քանի որ վոկալ կատարումը կարող է էապես ազդել ստեղծագործության գեղարվեստական ազդեցության վրա։ Հայերեն տեքստի հնչյունական առանձնահատկությունները, ձայնավորների և բաղաձայնների հարաբերակցությունը, բառային շեշտերը և խոսքային ինտոնացիան կարևոր գործոններ են երաժշտական ֆրազավորման համար։ Քննության է առնվում նաև բանաստեղծական սկզբնաղբյուրի հնարավոր փոփոխությունը երաժշտական ստեղծագործության մեջ։ Կոմպոզիտորը կարող է ընտրել ամբողջ բանաստեղծությունը կամ դրա առանձին հատվածները, կիրառել տեքստային կրկնություններ և երաժշտական ձևի պահանջներից ելնելով վերակազմակերպել նյութի ընթացքը։ Նման փոփոխությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել կոմպոզիտորի մեկնաբանական մոտեցումը և հասկանալ, թե բանաստեղծության որ գաղափարներն ու պատկերներն են դարձել երաժշտական ստեղծագործության հիմնական հենակետերը։ Կարևոր ուղղություն է երաժշտական ձևի և բանաստեղծական կառուցվածքի փոխհարաբերության վերլուծությունը։ Տաղերի և բանաստեղծությունների տների կառուցվածքը, կրկնվող տողերը և իմաստային հանգույցները կարող են անմիջականորեն անդրադառնալ երաժշտական ձևի վրա։ Որոշ դեպքերում կոմպոզիտորը կարող է պահպանել տեքստի կառուցվածքային համաչափությունը, իսկ այլ դեպքերում՝ երաժշտական զարգացման միջոցով ստեղծել նոր դրամատուրգիական ամբողջություն։ Այդ տարբերությունների բացահայտումը կարևոր է գրական տեքստի երաժշտական վերափոխման մեխանիզմները հասկանալու համար։ Հետազոտության մեջ նշանակալի տեղ կարող է զբաղեցնել երաժշտական արտահայտչամիջոցների վերլուծությունը՝ մեղեդի, հարմոնիա, ռիթմ, տեմպ, դինամիկա, տոնայնություն և ֆակտուրա։ Դրանց համադրությամբ ձևավորվում է բանաստեղծական պատկերի երաժշտական համարժեքը։ Հատկապես կարևոր է պարզել, թե ինչպես են տարբեր կոմպոզիտորներ երաժշտական միջոցներով արտահայտել Իսահակյանի պոեզիային բնորոշ քնարական խորությունը և տրամադրությունների փոփոխությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում բնության պատկերների երաժշտական մեկնաբանությանը։ Բանաստեղծական բնապատկերը հաճախ կապված է քնարական հերոսի ներքին վիճակի հետ, և երաժշտության մեջ այն կարող է արտահայտվել մեղեդիական, հարմոնիկ ու ֆակտուրային տարբեր միջոցներով։ Այսպիսով բնությունը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես արտաքին միջավայր, այլև որպես մարդկային զգացմունքների արտացոլման գեղարվեստական տարածք։ Աշխատության մեջ կարևոր է նաև սիրային քնարերգության երաժշտական մարմնավորումը։ Սերը, կարոտը, բաժանումը և հիշողությունը Իսահակյանի ստեղծագործական աշխարհի առանցքային մոտիվներից են, որոնք վոկալ երաժշտության մեջ կարող են ստանալ հատկապես անմիջական արտահայտություն։ Երաժշտությունը հնարավորություն է տալիս ուժեղացնել բանաստեղծական խոսքի հուզական ազդեցությունը՝ պահպանելով դրա նրբությունն ու անհատականությունը։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել նաև համապատասխան ստեղծագործությունների նոտային նյութերի, տարբեր խմբագրությունների, կատարողական մեկնաբանությունների և երաժշտագիտական ուսումնասիրությունների համադրություն։ Նոտային տեքստի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել կոմպոզիտորական լուծումները, իսկ կատարողական տարբերակների ուսումնասիրությունը՝ հասկանալ դրանց գործնական հնչեցման առանձնահատկությունները։ Պատմական և երաժշտագիտական մոտեցումների համադրումը թույլ է տալիս ստեղծագործությունները դիտարկել ինչպես իրենց ժամանակաշրջանի, այնպես էլ հայ երաժշտության ընդհանուր զարգացման շրջանակում։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է հայ գրականության և երաժշտության ստեղծագործական կապերի համակարգված ուսումնասիրությամբ, ինչպես նաև Իսահակյանի բանաստեղծական ժառանգության երաժշտական կյանքի բացահայտմամբ։ Այն ցույց է տալիս, թե ինչպես է գրական ստեղծագործությունը շարունակում զարգանալ մեկ այլ արվեստի ոլորտում՝ ստանալով նոր արտահայտչական ձև և դառնալով ազգային երաժշտական մշակույթի բաղկացուցիչ մաս։ Նյութը կարող է օգտակար լինել երաժշտագետների, գրականագետների, հայ վոկալ արվեստի պատմությունն ուսումնասիրողների, երգիչների, կոնցերտմայստերների, երաժշտական կրթության մասնագետների, դասախոսների և ուսանողների համար։

История

Այս գիրքը ներկայացնում է «Պատմութիւն համառօտ Աղուանից երկրի» ստեղծագործությունը՝ որպես կարևոր պատմական սկզբնաղբյուր, որը վերաբերում է Կովկասի Աղվանք (Կովկասյան Ալբանիա) պետության պատմությանը։ Այն համառոտ ձևով նկարագրում է Աղվանից երկրի քաղաքական զարգացումները, տիրակալների գործունեությունը, հարևան պետությունների հետ հարաբերությունները և տարածաշրջանային ուժային փոփոխությունները։ Գրքում արտացոլվում են նաև քրիստոնեության տարածման գործընթացը, եկեղեցական կազմակերպվածությունը և մշակութային կյանքը Աղվանքում։ Հեղինակը/մատենագիրը ներկայացնում է պատմական իրադարձությունները ժամանակի պատկերացումներին համապատասխան՝ համադրելով լեգենդային և փաստագրական տարրերը։ Նյութը կարևոր է Կովկասի հին պատմության և հայ-աղվանական հարաբերությունների ուսումնասիրության համար՝ որպես արժեքավոր միջնադարյան աղբյուր։

Медицина

Բժշկագիտական և ստոմատոլոգիական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է կրծքագեղձի քաղցկեղի քիմիաթերապիայի ընթացքում բերանի խոռոչի օրգաններում առաջացող ախտաբանական փոփոխությունների ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև դրանց բուժման և կանխարգելման մոտեցումներին։ Քննության են առնվում բերանի խոռոչի լորձաթաղանթի, պարոդոնտի, ատամների և հարակից հյուսվածքների վիճակի հնարավոր փոփոխությունները հակաուռուցքային բուժման պայմաններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բորբոքային երևույթների, բերանի խոռոչի պաշտպանական մեխանիզմների խանգարումների, մանրէային հավասարակշռության փոփոխությունների և հիվանդների ստոմատոլոգիական վիճակի գնահատմանը։ Վերլուծվում են ախտաբանական դրսևորումների վաղ հայտնաբերման, դրանց ծանրության գնահատման և համապատասխան բուժական միջոցառումների ընտրության մոտեցումները։ Քննարկվում են նաև բերանի խոռոչի խնամքի, ստոմատոլոգիական հսկողության և կանխարգելիչ միջոցառումների նշանակությունը քիմիաթերապիայի ընթացքում հնարավոր բարդությունների նվազեցման համար։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված գնահատելու ուռուցքաբանական բուժման և բերանի խոռոչի առողջության միջև փոխկապակցվածությունը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ստոմատոլոգիայի, ուռուցքաբանության, կանխարգելիչ բժշկության և կլինիկական բժշկության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Математика

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է դիֆերենցիալ խաղերի և կառավարման այն խնդիրների տեսական ուսումնասիրությանը, որոնցում ներգրավված են մի քանի կառավարող կողմեր՝ տարբեր, երբեմն հակասական կամ փոխկապակցված նպատակներով։ Աշխատության հիմքում ընկած է այնպիսի դինամիկ համակարգերի մաթեմատիկական մոդելավորումը, որոնց զարգացումը կախված է միաժամանակ մի քանի սուբյեկտների կողմից ընդունվող կառավարման որոշումներից։ Այսպիսի համակարգերում յուրաքանչյուր կողմ ձգտում է ընտրել իր նպատակներին համապատասխան ռազմավարություն՝ հաշվի առնելով մյուս մասնակիցների գործողությունները և համակարգի ընդհանուր դինամիկան։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են բազմակողմանի կառավարման գործընթացների մաթեմատիկական ձևակերպումները, հնարավոր ռազմավարությունները, նպատակային ֆունկցիաները և խաղային փոխազդեցության տարբեր մոդելներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն խնդիրներին, որոնց դեպքում կառավարող կողմերի շահերը կարող են լինել հակադիր, մասնակիորեն համընկնող կամ միմյանցից կախված։ Քննարկվում են օպտիմալ կառավարման և խաղային լուծումների գոյության, կառուցման ու հատկությունների հետ կապված հարցեր, ինչպես նաև տարբեր ռազմավարությունների ընտրության պայմանները։ Աշխատության տեսական ապարատը հնարավորություն է տալիս վերլուծելու բազմակողմանի կառավարման իրավիճակներ, որտեղ որոշումների ընդունումը չի կարող իրականացվել մեկ մասնակցի գործողությունների մեկուսացված դիտարկմամբ։ Դիֆերենցիալ խաղերի մոտեցումը թույլ է տալիս ուսումնասիրել ժամանակի ընթացքում զարգացող համակարգերում ռազմավարական փոխազդեցությունը և գնահատել տարբեր մասնակիցների որոշումների ազդեցությունը համակարգի վերջնական վիճակի վրա։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառվել բարդ դինամիկ համակարգերի կառավարման, տնտեսական գործընթացների մոդելավորման, ռեսուրսների բաշխման, մրցակցային միջավայրերի վերլուծության, տեխնիկական համակարգերի և այլ բազմասուբյեկտ կառավարման խնդիրների ուսումնասիրության ժամանակ։ Աշխատությունը հիմնականում ունի տեսական և մեթոդաբանական ուղղվածություն և կարող է հետաքրքրել մաթեմատիկոսներին, կառավարման տեսության մասնագետներին, կիրառական մաթեմատիկայի և օպտիմալ կառավարման ոլորտների հետազոտողներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ասպիրանտներին և ուսանողներին։

География

Աշխատությունը նվիրված է Իրանի Իսլամական Հանրապետության Նեկա գետի ջրհավաք ավազանի կարստային ջրերի ձևավորման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը և դրանց արդյունավետ օգտագործման հնարավոր ուղիների բացահայտմանը։ Հետազոտության հիմքում կարստային ջրային համակարգերի ձևավորման բնական պայմանների, դրանց տարածական բաշխման, սնուցման աղբյուրների և հիդրոլոգիական ռեժիմի ուսումնասիրությունն է։ Կարստային ջրերը ձևավորվում են հիմնականում ջրում լուծվող ապարների, հատկապես կրաքարերի և հարակից երկրաբանական շերտերի ներսում ընթացող լուծման ու ճեղքավորվածության գործընթացների արդյունքում, ինչի հետևանքով առաջանում են ստորգետնյա ջրերի շարժման բարդ ուղիներ, աղբյուրներ, խոռոչներ և այլ կարստային ձևեր։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են Նեկա գետի ավազանի երկրաբանական և գեոմորֆոլոգիական կառուցվածքը, կլիմայական պայմանները, տեղումների բնույթը, մակերևութային և ստորերկրյա ջրերի փոխկապակցվածությունը և այն բնական գործոնները, որոնք պայմանավորում են կարստային ջրերի ձևավորումն ու տարածումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ստորերկրյա ջրերի սնուցման և բեռնաթափման գործընթացներին, ջրի հոսքի ուղղություններին, աղբյուրների ջրատվությանը և դրանց սեզոնային փոփոխություններին։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է նաև ջրերի որակի և օգտագործման հնարավորությունների գնահատումը՝ հաշվի առնելով ինչպես բնական հիդրոքիմիական առանձնահատկությունները, այնպես էլ մարդածին ազդեցության հավանական գործոնները։ Աշխատության մեջ կարող են վերլուծվել գյուղատնտեսության, բնակչության ջրամատակարարման և այլ տնտեսական ոլորտների ջրապահանջները՝ համադրելով դրանք ավազանի առկա ջրային պաշարների հետ։ Հատուկ նշանակություն է տրվում կարստային ջրային ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործման խնդրին, քանի որ նման համակարգերը մի կողմից կարող են ապահովել զգալի քանակությամբ քաղցրահամ ջուր, իսկ մյուս կողմից՝ համեմատաբար արագ արձագանքել արտաքին ազդեցություններին և աղտոտման դեպքում ունենալ սահմանափակ ինքնամաքրման հնարավորություն։ Աշխատությունը նպատակ ունի առաջարկել ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման, պահպանության և օգտագործման այնպիսի մոտեցումներ, որոնք կհամապատասխանեն տարածքի բնական պայմաններին և սոցիալ-տնտեսական պահանջներին։ Կարևորվում է նաև կարստային ջրերի մոնիթորինգի, դրանց որակի վերահսկման, ջրառի կարգավորման և հնարավոր աղտոտման կանխարգելման անհրաժեշտությունը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ Նեկա գետի ավազանի ջրային ռեսուրսների կառավարման, ջրամատակարարման պլանավորման, գյուղատնտեսական ջրօգտագործման և կարստային էկոհամակարգերի պահպանության ոլորտներում։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հիդրոերկրաբաններին, ջրաբաններին, աշխարհագրագետներին, բնապահպաններին, ջրային ռեսուրսների կառավարման մասնագետներին և տարածաշրջանի բնական ռեսուրսների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին։