Հայոց ազգային պատմության դասագիրք

Биология

Աշխատությունը նվիրված է Euphorbiaceae ընտանիքին պատկանող Euphorbia ցեղի կենսահամակարգային և ֆիտոաշխարհագրական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը Հյուսիսարևելյան Իրանի տարածքում։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են տվյալ տարածաշրջանում տարածված տեսակների բազմազանությունը, դրանց տաքսոնոմիական առանձնահատկությունները, տարածման օրինաչափությունները և էկոլոգիական պայմանների հետ ունեցած փոխկապակցվածությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեսակների նույնականացմանը, մորֆոլոգիական հատկանիշների համեմատությանը և դրանց համակարգաբանական դիրքի ճշգրտմանը, ինչը կարևոր է տարածաշրջանային ֆլորայի կազմի և բազմազանության ամբողջական գնահատման համար։ Ֆիտոաշխարհագրական վերլուծության միջոցով դիտարկվում են տեսակների տարածման արեալները, աշխարհագրական խմբավորումները և այն բնական գործոնները, որոնք պայմանավորում են դրանց տարածվածությունը Հյուսիսարևելյան Իրանի տարբեր բնակավայրերում։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են հաշվի առնվել կլիմայական պայմանները, բարձրությունը ծովի մակարդակից, հողային առանձնահատկությունները, խոնավության մակարդակը և բուսական համակեցությունների բնույթը՝ պարզելու համար դրանց ազդեցությունը Euphorbia ցեղի տեսակների տարածման վրա։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի տարածաշրջանի բուսական աշխարհի կենսաբազմազանության ուսումնասիրման, հազվադեպ կամ սահմանափակ տարածում ունեցող տեսակների բացահայտման և բնական բուսական ռեսուրսների պահպանության խնդիրների տեսանկյունից։ Տվյալների համակարգված ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել նաև Իրանի ֆլորայի տաքսոնոմիական և աշխարհագրական պատկերի կատարելագործմանը և հարակից տարածաշրջանների բուսական աշխարհի հետ համեմատական ուսումնասիրությունների իրականացմանը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել բուսաբաններին, տաքսոնոմներին, ֆիտոաշխարհագրագետներին, էկոլոգներին, կենսաբազմազանության պահպանության մասնագետներին, գիտաշխատողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Литература

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի անկախության առաջին երկու տասնամյակներին ձևավորված և զարգացած հայ դրամատուրգիական գործընթացի ուսումնասիրությանը՝ ուշադրության կենտրոնում պահելով հասարակական, մշակութային և գեղագիտական փոփոխությունների ազդեցությունը դրամատիկական ստեղծագործության թեմատիկայի, ժանրային համակարգի, կերպարաստեղծման, բախման կառուցվածքի և բեմական մտածողության վրա։ Քննության առարկա են դառնում այն հիմնական միտումները, որոնց միջոցով դրամատուրգիան արձագանքում է խորհրդային համակարգի փլուզումից հետո ստեղծված նոր իրականությանը, արժեքային համակարգերի փոփոխությանը, հասարակական հարաբերությունների վերակազմավորմանը, անհատի ինքնության որոնումներին և ժամանակակից մարդու հոգեբանական ու բարոյական խնդիրներին։ Գրական գործընթացը դիտարկվում է պատմամշակութային լայն համատեքստում, քանի որ անկախության շրջանի հասարակական փոփոխությունները էականորեն փոխում են ոչ միայն ստեղծագործությունների թեմատիկ շրջանակը, այլև հեղինակ–հասարակություն, գրականություն–թատրոն և անհատ–իրականություն հարաբերությունները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում անցումային շրջանի մարդու կերպարին։ Դրամատիկական ստեղծագործություններում անհատը հաճախ հայտնվում է նախկին արժեքային համակարգի և նոր իրականության միջև՝ փորձելով վերաիմաստավորել իր տեղը հասարակության մեջ։ Կերպարների ներքին հակասությունները, սոցիալական անորոշությունը, միայնությունը, օտարացումը, փոխհարաբերությունների ճգնաժամը և բարոյական ընտրության խնդիրները կարող են դառնալ դրամատիկական բախման հիմնական աղբյուրներ։ Այս պայմաններում արտաքին իրադարձությունը հաճախ զուգակցվում է ներքին հոգեբանական բախման հետ, իսկ հերոսի անձնական պատմությունը ձեռք է բերում ավելի լայն հասարակական նշանակություն։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում արժեքային փոփոխությունների արտացոլումը։ Հասարակական կառուցվածքի փոփոխությունը կարող է վերափոխել աշխատանքի, ընտանիքի, սոցիալական հաջողության, պատասխանատվության, հայրենիքի, անձնական ազատության և մարդկային հարաբերությունների մասին պատկերացումները։ Դրամատուրգիան հնարավորություն է տալիս այդ փոփոխությունները ներկայացնել ոչ թե վերացական դատողությունների, այլ կոնկրետ կերպարների ընտրությունների և հարաբերությունների միջոցով։ Բեմական բախումը դառնում է տարբեր արժեքային դիրքորոշումների հանդիպման տարածք, որտեղ հեղինակն ուսումնասիրում է ոչ միայն դրանց հակադրությունը, այլև մարդու՝ փոփոխվող պայմաններին հարմարվելու դժվարությունները։ Առանձին ուղղություն է ազգային և անհատական ինքնության խնդիրը։ Անկախ պետականության պայմաններում ազգային պատմության, մշակութային հիշողության և ժամանակակից ինքնագիտակցության հարցերը ստանում են նոր մեկնաբանություններ։ Դրամատիկական ստեղծագործությունը կարող է դիմել պատմական թեմաներին՝ դրանք ժամանակակից մարդու փորձառության հետ կապելու նպատակով։ Պատմական կերպարները և իրադարձությունները այս դեպքում կարող են ծառայել ոչ միայն անցյալի վերարտադրությանը, այլև ներկայի արժեքային հարցադրումների քննարկմանը։ Այսպիսով պատմական նյութը վերածվում է մշակութային հիշողության և արդիականության երկխոսության միջոցի։ Կարևորվում է սոցիալական թեմատիկայի զարգացումը։ Տնտեսական դժվարությունները, հասարակական շերտավորումը, արտագաղթը, աշխատանքի և սոցիալական դիրքի փոփոխությունները, ընտանեկան հարաբերությունների վերափոխումը և առօրյա անորոշությունը կարող են ներթափանցել դրամատիկական ստեղծագործության մեջ՝ ձևավորելով նոր բախումներ ու կերպարային տիպեր։ Սոցիալական խնդիրը հաճախ ներկայացվում է անհատի առօրյա փորձառության միջոցով, ինչի շնորհիվ լայն հասարակական երևույթը ձեռք է բերում անձնական և հոգեբանական չափում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում արտագաղթի և հեռացման թեմային։ Ընտանիքի անդամների բաժանումը, հայրենի տարածքի և նոր միջավայրի միջև ընտրությունը, հեռացած և մնացած մարդկանց հարաբերությունները կարող են դառնալ ժամանակաշրջանի դրամատուրգիական մտածողության կարևոր բաղադրիչներ։ Այս թեման հնարավորություն է տալիս անդրադառնալ պատկանելության, հիշողության, տան, մշակութային ինքնության և մարդկային կապերի պահպանման խնդիրներին։ Դրամատիկական երկխոսության մեջ նման հակասությունները կարող են արտահայտվել տարբեր սերունդների և տարբեր կենսափորձ ունեցող կերպարների դիրքորոշումների միջոցով։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում ընտանիքի թեման։ Հասարակական մեծ փոփոխությունները դրամատուրգիայում հաճախ արտացոլվում են ընտանեկան փոքր միջավայրում։ Ծնող–զավակ, ամուսիններ, տարբեր սերունդներ և հարազատներ հարաբերությունները հնարավորություն են տալիս ցույց տալ արժեքային հակասությունները առավել անմիջական ձևով։ Ընտանիքը կարող է հանդես գալ որպես հասարակության փոքր մոդել, որտեղ արտաքին փոփոխությունները վերածվում են անձնական ընտրությունների, փոխադարձ անհասկացողության կամ հարաբերությունների վերաիմաստավորման։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում սերունդների բախմանը։ Ավագ սերունդը կարող է պահպանել նախկին հասարակական համակարգում ձևավորված պատկերացումները, մինչդեռ երիտասարդ կերպարները գործում են նոր պայմաններում և ունեն այլ սպասումներ։ Այս տարբերությունը ստեղծում է ոչ միայն կենցաղային, այլև աշխարհայացքային հակադրություն։ Սերունդների հարաբերությունների միջոցով դրամատուրգիան հնարավորություն է ստանում ուսումնասիրելու պատմական հիշողության փոխանցումը, անցյալի գնահատումը և ապագայի նկատմամբ տարբեր պատկերացումները։ Կարևոր ուղղություն է մարդու օտարման խնդիրը։ Ժամանակակից դրամատիկական հերոսը կարող է իրեն օտարված զգալ հասարակությունից, ընտանիքից, աշխատանքային միջավայրից կամ նույնիսկ սեփական անցյալից։ Այդ վիճակը հաճախ արտահայտվում է ոչ միայն գործողությունների, այլև խոսքի կառուցվածքի միջոցով։ Կիսատ երկխոսությունները, լռությունները, միմյանց չլսող կերպարների խոսակցությունները և հաղորդակցության խզումները կարող են դառնալ հոգեբանական օտարման գեղարվեստական արտահայտություններ։ Այս տեսանկյունից դրամատիկական խոսքը ձեռք է բերում ինքնուրույն կառուցվածքային նշանակություն։ Առանձին տեղ է զբաղեցնում երկխոսության փոփոխությունը։ Ավանդական դրամատիկական կառուցվածքում երկխոսությունը հիմնականում ծառայում է գործողության զարգացմանը և բախման բացահայտմանը, մինչդեռ ժամանակակից ստեղծագործություններում այն կարող է լինել մասնատված, ենթատեքստային և բազմիմաստ։ Կերպարի ասածի և իրական մտադրության միջև տարբերությունը ստեղծում է ենթատեքստ, իսկ լռությունը երբեմն դառնում է նույնքան նշանակալի, որքան արտասանված խոսքը։ Նման կառուցվածքը պահանջում է ընթերցողի և բեմադրողի ակտիվ մեկնաբանություն։ Կարևորվում է մենախոսության դերը։ Ներքին հակասություններով բնութագրվող կերպարի համար մենախոսությունը հնարավորություն է տալիս արտահայտելու այն, ինչը չի կարող հաղորդվել մյուս կերպարների հետ անմիջական հարաբերության մեջ։ Ժամանակակից դրամատուրգիայում մենախոսությունը կարող է դուրս գալ ավանդական ձևից՝ միավորվելով հիշողության, ներքին խոսքի կամ տարբեր ժամանակային շերտերի հետ։ Դրա միջոցով դրամատիկական գործողությունը տեղափոխվում է նաև հերոսի ներաշխարհ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում դրամատիկական բախման կառուցվածքային փոփոխություններին։ Բախումը միշտ չէ, որ կառուցվում է երկու հստակ հակադիր ուժերի միջև։ Այն կարող է տարածվել տարբեր հարաբերությունների վրա կամ տեղափոխվել հերոսի ներքին աշխարհ։ Որոշ ստեղծագործություններում արտաքին գործողությունը նվազագույնի է հասցվում, իսկ լարվածությունը ստեղծվում է հոգեբանական սպասման, չարտահայտված հակասության կամ անցյալի իրադարձության ազդեցությամբ։ Այս երևույթը կապված է ժամանակակից դրամատուրգիայի այն միտումների հետ, որոնցում սյուժետային զարգացումը կարող է զիջել իրավիճակի, հոգեբանական վիճակի և լեզվական կառուցվածքի նշանակությանը։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է ժանրային փոփոխությունների ուսումնասիրությունը։ Դասական ողբերգության և կատակերգության կողքին ժամանակակից ստեղծագործություններում հնարավոր են տրագիկոմիկական, աբսուրդային, հոգեբանական, սոցիալական, պատմական և այլ տարրերի համադրություններ։ Ժանրային սահմանների շարժունությունը հնարավորություն է տալիս նույն ստեղծագործության մեջ համատեղել ծիծաղելին և ցավալին, առօրյան և խորհրդանշականը, իրականն ու պայմանականը։ Այսպիսի համադրությունները կարող են արտահայտել ժամանակակից իրականության հակասական բնույթը։ Առանձին նշանակություն ունի տրագիկոմիկական մտածողությունը։ Դրամատիկական իրավիճակը կարող է միաժամանակ ունենալ ողբերգական և ծիծաղելի կողմեր, իսկ հումորը՝ հանդես գալ որպես սոցիալական և հոգեբանական խնդիրների բացահայտման միջոց։ Հեգնանքը և ինքնահեգնանքը հնարավորություն են տալիս հեղինակին պահպանել քննադատական հեռավորություն իրադարձությունների նկատմամբ՝ առանց կերպարների ապրումները պարզունակ գնահատականների վերածելու։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում աբսուրդի գեղարվեստական տարրերի կիրառումը։ Հաղորդակցության խզումը, կրկնվող գործողությունները, անհասկանալի իրավիճակները և տրամաբանական կապերի դիտավորյալ թուլացումը կարող են արտահայտել մարդու անկայունության և իրականության նկատմամբ օտարման զգացումը։ Այսպիսի միջոցները չեն սահմանափակվում միայն ձևական փորձարարությամբ, այլ կարող են ծառայել հասարակական և գոյաբանական խնդիրների ներկայացմանը։ Առանձին ուղղություն է պայմանականության և խորհրդանշականության զարգացումը։ Բեմական տարածքը միշտ չէ, որ կառուցվում է իրական միջավայրի մանրամասն վերարտադրության սկզբունքով։ Այն կարող է դառնալ խորհրդանշական տարածություն, որտեղ առարկաները, լուսավորությունը, ձայնը կամ գործողության կրկնվող տարրերը ձեռք են բերում լրացուցիչ իմաստ։ Դրամատուրգիական տեքստում նման պայմանականությունը ընդլայնում է բեմադրական մեկնաբանության հնարավորությունները և ուժեղացնում ռեժիսորի ստեղծագործական դերը։ Հետազոտության մեջ կարևորվում է դրամատիկական ժամանակի և տարածության կազմակերպումը։ Ժամանակակից պիեսներում ժամանակը կարող է զարգանալ ոչ գծային ձևով՝ միավորելով ներկան, հիշողությունը և անցյալի վերապրումը։ Տարբեր ժամանակային շերտերի համադրումը հնարավորություն է տալիս ցույց տալ, թե անցյալը ինչպես է շարունակում գործել հերոսի ներկայի մեջ։ Տարածությունը նույնպես կարող է կորցնել միայն ֆիզիկական վայրի նշանակությունը և վերածվել հոգեբանական կամ խորհրդանշական միջավայրի։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում պատմական հիշողության գեղարվեստական վերաիմաստավորմանը։ Հեղինակները կարող են դիմել ազգային պատմության տարբեր ժամանակաշրջաններին՝ ներկայի հետ երկխոսություն ստեղծելու համար։ Պատմական թեման այս դեպքում հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել իշխանության, պատասխանատվության, անձնական ընտրության, ազգային հիշողության և հասարակության ինքնընկալման հարցերը։ Կարևոր է տարբերակել պատմագիտական վերականգնումը և գեղարվեստական մեկնաբանությունը, քանի որ դրամատուրգիական ստեղծագործության նպատակը պատմական փաստերի պարզապես վերարտադրումը չէ, այլ դրանց միջոցով գեղարվեստական խնդիրների ձևակերպումը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում պատերազմի և դրա հասարակական հետևանքների թեմատիկ ներկայությունը։ Ժամանակաշրջանի պատմական փորձառությունը կարող է դրամատիկական ստեղծագործություններում արտահայտվել ոչ միայն անմիջական իրադարձությունների պատկերմամբ, այլև մարդկանց հիշողությունների, կորուստների, ընտանիքների փոփոխված հարաբերությունների և հետպատերազմյան իրականության միջոցով։ Այս մոտեցմամբ հասարակական մեծ իրադարձությունը ներկայացվում է անհատի կենսափորձի տեսանկյունից՝ առանց դրամատուրգիական նյութը միայն փաստագրական պատմության վերածելու։ Առանձին ուղղություն է քաղաքային կյանքի արտացոլումը։ Փոփոխվող քաղաքային միջավայրը, նոր սոցիալական հարաբերությունները, առօրյա լեզուն և հասարակական վարքի նոր ձևերը կարող են դառնալ դրամատիկական նյութ։ Քաղաքը երբեմն հանդես է գալիս ոչ միայն որպես գործողության վայր, այլև որպես կերպարների հոգեբանական վիճակի և հասարակական փոփոխությունների արտահայտիչ միջավայր։ Այս համատեքստում առանձնահատուկ նշանակություն է ստանում ժամանակակից խոսակցական լեզվի ներթափանցումը դրամատիկական տեքստ։ Կարևորվում է լեզվաոճական նորարարությունների ուսումնասիրությունը։ Կերպարների խոսքում կարող են համադրվել գրական լեզուն, խոսակցական բառապաշարը, տարբեր սոցիալական շերտերին բնորոշ արտահայտությունները և մասնագիտական լեզվական տարրերը։ Այս բազմաձայնությունը նպաստում է կերպարների անհատականացմանը և ժամանակաշրջանի լեզվական միջավայրի արտացոլմանը։ Միաժամանակ լեզուն կարող է դառնալ ինքնուրույն գեղարվեստական խնդիր, երբ հեղինակն օգտագործում է բառախաղ, կրկնություն, լռություն կամ խոսքային անհամապատասխանություն։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում կերպարաստեղծման նոր սկզբունքներին։ Ժամանակակից դրամատիկական կերպարը հաճախ չի բաժանվում միանշանակ դրական և բացասական տիպերի։ Նրա վարքը կարող է լինել հակասական, իսկ ընտրությունների պատճառները՝ բազմաշերտ։ Նման կերպարային կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս հեղինակին խուսափել պատրաստի բարոյական եզրակացություններից և հանդիսատեսին կամ ընթերցողին ներգրավել իրավիճակի մեկնաբանման մեջ։ Կարևոր ուղղություն է կանանց կերպարների և ընտանիքում ու հասարակության մեջ նրանց փոփոխվող դերերի ուսումնասիրությունը։ Նոր հասարակական հարաբերությունների պայմաններում կնոջ ինքնուրույնության, մասնագիտական գործունեության, ընտանեկան պատասխանատվության և անձնական ընտրության խնդիրները կարող են նոր ձևով արտահայտվել դրամատիկական ստեղծագործություններում։ Այս կերպարների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել հասարակական փոփոխությունների ազդեցությունը ոչ միայն ընդհանուր գաղափարների, այլև առօրյա հարաբերությունների մակարդակում։ Առանձին տեղ է զբաղեցնում երիտասարդության կերպարը։ Երիտասարդ հերոսների միջոցով հաճախ ներկայացվում են ապագայի որոնման, կրթության, աշխատանքի, արտագաղթի, ինքնահաստատման և ավագ սերնդի հետ հարաբերությունների խնդիրները։ Նրանց ընտրությունները կարող են արտահայտել անցումային հասարակության հնարավորությունների և սահմանափակումների հակասությունը։ Այս տեսանկյունից երիտասարդ կերպարը դառնում է ժամանակաշրջանի փոփոխությունների նկատմամբ առավել զգայուն գեղարվեստական տիպերից մեկը։ Հետազոտության մեջ կարևորվում է դրամատուրգիական տեքստի և բեմադրության հարաբերությունը։ Պիեսը միաժամանակ գրական ստեղծագործություն և թատերական ներկայացման հիմք է, ուստի դրա ուսումնասիրությունը պահանջում է հաշվի առնել բեմական իրացման հնարավորությունները։ Հեղինակի ռեմարկները, գործողության տարածքը, կերպարների շարժումները, լռությունները և երկխոսության ռիթմը կարող են տարբեր կերպ մեկնաբանվել բեմադրության ընթացքում։ Ռեժիսորական ընթերցումը կարող է ընդգծել տեքստի այն շերտերը, որոնք միայն գրական վերլուծության դեպքում ամբողջությամբ տեսանելի չեն։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում դրամատուրգի և թատրոնի համագործակցության խնդրին։ Ժամանակակից դրամատուրգիայի զարգացումը կախված է ոչ միայն նոր տեքստերի ստեղծումից, այլև դրանց բեմական կյանքից։ Պիեսի հրապարակումը դեռևս չի նշանակում դրա ընդգրկում ակտիվ թատերական գործընթացում։ Հետևաբար ուսումնասիրվում են նաև նոր ստեղծագործությունների բեմադրման, թատրոնների խաղացանկում ժամանակակից հեղինակների ներկայության և հանդիսատեսի հետ հաղորդակցության խնդիրները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հանդիսատեսի գործոնը։ Ժամանակակից թատրոնի պայմաններում դրամատուրգը կարող է հրաժարվել պատրաստի պատասխաններ առաջարկելուց և կառուցել այնպիսի իրավիճակներ, որոնք հանդիսատեսին ստիպում են ինքնուրույն գնահատել կերպարների վարքն ու բախումը։ Բաց ավարտը, բազմիմաստ խորհրդանիշները և հակասական կերպարները մեծացնում են հանդիսատեսի մեկնաբանական մասնակցությունը։ Այսպիսով ներկայացումը դառնում է ոչ միայն պատմության դիտում, այլև իմաստավորման գործընթաց։ Առանձին ուղղություն է դասական գրական և դրամատուրգիական ավանդույթի հետ հարաբերությունը։ Նոր շրջանի հեղինակները կարող են շարունակել նախորդ հայ դրամատուրգիայի թեմատիկ և ժանրային ավանդույթները կամ գիտակցաբար վերափոխել դրանք։ Դասական սյուժեների, կերպարների և մշակութային խորհրդանիշների նոր մեկնաբանությունները ստեղծում են անցյալի և ներկայի երկխոսություն։ Ավանդույթի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պարզել, թե որ տարրերն են պահպանվում, որոնք են փոփոխվում և ինչ նոր գեղագիտական սկզբունքներ են առաջանում։ Կարևորվում է նաև համաշխարհային դրամատուրգիական գործընթացների ազդեցությունը։ Ժանրային խառնուրդը, աբսուրդային տարրերը, ոչ գծային կառուցվածքը, մետաթատերական միջոցները և պայմանական բեմական տարածությունը ժամանակակից թատրոնի լայն տարածում ունեցող գեղարվեստական հնարավորություններից են։ Հայ հեղինակների ստեղծագործություններում դրանց յուրացումը կարող է տեղի ունենալ ազգային գրական ավանդույթի և տեղական հասարակական փորձառության հետ համադրությամբ։ Այս հանգամանքը թույլ է տալիս արդի հայ դրամատուրգիան դիտարկել ինչպես ազգային գրական գործընթացի, այնպես էլ ավելի լայն թատերական զարգացումների համատեքստում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում դրամատուրգիական ստեղծագործությունների հրատարակման և տարածման խնդիրներին։ Պիեսը հաճախ ունի ավելի սահմանափակ ընթերցողական շրջանառություն, քան արձակ կամ բանաստեղծական ստեղծագործությունը, իսկ դրա ամբողջական մշակութային կյանքը մեծապես կապված է բեմադրության հետ։ Այդ պատճառով ժամանակակից դրամատուրգիայի զարգացման համար կարևոր են գրական մամուլը, ժողովածուները, մրցույթները, թատերական նախաձեռնությունները և հեղինակների ու բեմադրիչների համագործակցությունը։ Հետազոտության մեջ կարող են քննության առնվել նաև գրական քննադատության և թատերական արձագանքի առանձնահատկությունները։ Քննադատական հոդվածները, ներկայացումների վերաբերյալ հրապարակումները և գրականագիտական ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս վերականգնել տվյալ ժամանակաշրջանում ստեղծագործությունների ընդունելության պատկերը։ Դրանք օգնում են հասկանալ, թե ժամանակակիցների կողմից որ խնդիրներն են ընկալվել որպես առավել կարևոր և ինչպես են փոփոխվել դրամատուրգիայի գնահատման չափանիշները։ Մեթոդաբանական հիմքում կարող են համադրվել պատմագրական, համեմատական, տեքստաբանական, կառուցվածքային, ժանրաբանական և մեկնաբանական մոտեցումները։ Առանձին ստեղծագործությունների մանրամասն վերլուծությունը կարող է զուգակցվել ամբողջ ժամանակաշրջանի ընդհանուր միտումների բացահայտման հետ։ Թեմատիկ, կերպարային և լեզվաոճական առանձնահատկությունների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս տարբեր հեղինակների ստեղծագործությունների մեջ առանձնացնել ինչպես ընդհանուր օրինաչափությունները, այնպես էլ անհատական գեղարվեստական լուծումները։ Ժամանակագրական մոտեցումը, իր հերթին, թույլ է տալիս դիտարկել դրամատուրգիական գործընթացի փոփոխությունները ուսումնասիրվող ժամանակահատվածի տարբեր փուլերում։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է անկախության շրջանի հայ գրականության կարևոր ոլորտներից մեկի համակարգված ուսումնասիրության անհրաժեշտությամբ։ Դրամատուրգիայի քննությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել այն մասին, թե հասարակական մեծ փոփոխությունները ինչպես են արտահայտվում գրական ձևերի, կերպարների, լեզվի և բեմական մտածողության մեջ։ Միաժամանակ դրամատիկական ստեղծագործությունները արժեքավոր նյութ են ժամանակաշրջանի մշակութային ինքնագիտակցության, սոցիալական տրամադրությունների և մարդու ներաշխարհի գեղարվեստական ուսումնասիրության համար։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է հետխորհրդային առաջին տասնամյակների հայ դրամատուրգիական գործընթացի բազմակողմանի վերլուծություն՝ ընդգրկելով հասարակական և արժեքային փոփոխությունները, ազգային ու անհատական ինքնության որոնումները, սոցիալական և ընտանեկան խնդիրները, արտագաղթի ու օտարման թեմաները, պատմական հիշողությունը, ժանրային վերափոխումները, կերպարաստեղծման նոր սկզբունքները, դրամատիկական խոսքի և բախման կառուցվածքը, պայմանականության ու խորհրդանշականության զարգացումը, ինչպես նաև գրական տեքստի և բեմական արվեստի փոխհարաբերությունները։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմությամբ, արդի դրամատուրգիայով, գրականագիտությամբ, թատերագիտությամբ և մշակութաբանությամբ զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Математика

Աշխատությունը նվիրված է բջջային թաղանթների հարակից տարածություններում առաջացող տեղային էլեկտրաստատիկ դաշտերի և դրանց ազդեցության ուսումնասիրությանը մեմբրանային տրանսպորտի գործընթացների վրա։ Քննարկվում են թաղանթի էլեկտրական հատկությունները, լիցքավորված մասնիկների փոխազդեցությունը էլեկտրական դաշտերի հետ, իոնների և այլ նյութերի տեղափոխումը թաղանթով, ինչպես նաև այդ գործընթացների կապը մեմբրանային պոտենցիալի և էլեկտրաքիմիական գրադիենտների հետ։ Կարող են ուսումնասիրվել տեղային դաշտերի առաջացման մեխանիզմները, դրանց տարածական բաշխումը և փոփոխությունը տարբեր ֆիզիոլոգիական պայմաններում, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը իոնային ալիքների, փոխադրիչների և պոմպերի աշխատանքի վրա։ Հատուկ նշանակություն ունի այն հարցը, թե ինչպես կարող են թաղանթի մակերեսին ձևավորվող էլեկտրաստատիկ փոխազդեցությունները կարգավորել նյութերի ընտրողական տեղափոխումը և ազդել բջջի ներքին միջավայրի կայունության պահպանման վրա։ Ուսումնասիրությունը կարող է արժեքավոր լինել մեմբրանային տրանսպորտի ֆիզիկաքիմիական հիմքերի, բջջային էլեկտրական երևույթների և կենսաբանական թաղանթների ֆունկցիոնալ հատկությունների ավելի խոր ըմբռնման համար։

Другие предметы

Այս աշխատանքը ներկայացնում է 2012 թվականի առաջին կիսամյակում հրատարակված նոր գրքերի համակարգված տեղեկատվական ցանկ, որը նախատեսված է գրադարանային ֆոնդերի համալրման, ընթերցողների տեղեկատվական սպասարկման և գիտական ու կրթական աշխատանքի աջակցման համար։ Հեղինակը կամ կազմողները նպատակ ունեն հավաքագրել և գրանցել տվյալ ժամանակահատվածում լույս տեսած գրքերը՝ ապահովելով դրանց մատենագիտական նկարագրությունը ըստ ընդունված գրադարանային ստանդարտների։ Ցանկը սովորաբար ներառում է տարբեր գիտական և գրական ոլորտների հրատարակություններ՝ արվեստ, պատմություն, իրավագիտություն, տնտեսագիտություն, հասարակական գիտություններ և այլ ուղղություններ, ինչը հնարավորություն է տալիս ընթերցողներին և մասնագետներին կողմնորոշվել նոր գրականության հոսքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղեկատվության ճշգրտությանը, ժամանակագրական դասակարգմանը և մատենագիտական տվյալների միասնական ներկայացմանը, ինչը նպաստում է որոնման և օգտագործման արդյունավետությանը։ Աշխատությունը ծառայում է որպես գրադարանային աշխատանքի օժանդակ գործիք՝ հեշտացնելով նոր ստացվող գրքերի հաշվառումը, թեմատիկ վերլուծությունը և ընթերցողական պահանջարկի բավարարումը, ինչպես նաև նպաստում է գիտական տեղեկատվության շրջանառության կազմակերպմանը։

Педагогика

Գիրքը նախատեսված է պատանիների և ծնողների համար՝ նպատակ ունենալով ընթերցանության միջոցով նպաստել բարոյական արժեքների ձևավորմանը, անձնական պատասխանատվության զարգացմանը և ընտանիքում դաստիարակչական աշխատանքի ամրապնդմանը։ Այն ներկայացնում է բարոյախոսական ընթերցանության այն ավանդույթը, որի շրջանակում գրական նյութը դիտվում է ոչ միայն որպես գիտելիքի կամ ժամանցի աղբյուր, այլև որպես մարդու բնավորության, մտածողության և վարքի վրա ներգործելու միջոց։ Նման ընթերցվածքները կարող են առնչվել ազնվությանը, ճշմարտախոսությանը, աշխատասիրությանը, համեստությանը, պարտքի զգացմանը, բարությանը, ինքնատիրապետմանը, ուրիշների նկատմամբ հարգանքին և հասարակական հարաբերություններում պատասխանատու վարքագծին։ Պատանիների համար դրանք կարևոր են ինքնաճանաչման, արժեքային կողմնորոշումների ձևավորման և սեփական որոշումների հետևանքները հասկանալու տեսանկյունից, իսկ ծնողների համար՝ երեխաների դաստիարակության սկզբունքների շուրջ խորհելու և ընտանեկան միջավայրում բարոյական օրինակ ծառայելու առումով։ Գրքի վերնագրում երկու ընթերցողական խմբերի ընդգրկումը ցույց է տալիս, որ դաստիարակությունը դիտարկվում է որպես համատեղ գործընթաց, որտեղ նշանակություն ունեն թե՛ երիտասարդների անձնական զարգացումը, թե՛ մեծահասակների ուղղորդող դերը։ XIX դարի կրթական և բարոյախոսական գրականության համատեքստում այսպիսի հրատարակությունները նպաստում էին ընթերցանության մշակույթի տարածմանը և ընտանիքի ու կրթության փոխկապակցվածության ընդգծմանը։ Գիրքը արժեքավոր է հայ մանկավարժական մտքի, ընտանեկան դաստիարակության պատմության և պատանեկան ընթերցանության ավանդույթների ուսումնասիրության համար։

Другие предметы

Քրեական օրենքի գործողությունը ժամանակի ընթացքում բնութագրում է այն կանոնները, որոնք կարգավորում են, թե երբ և ինչպես կիրառվում են քրեական իրավունքի նորմերը՝ կապված հանցագործության կատարման ժամանակի հետ։ Ըստ սկզբունքի, քրեական օրենքը չի գործում հետադարձաբար, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ նոր օրենքը մեղադրողի համար ավելի մեղմ պատիժ է նախատեսում։ Այս մոտեցումը ապահովում է իրավունքի կանխատեսելիություն, օրենքի գերակայություն և քաղաքացիների իրավունքների պաշտպանության պաշտպանություն։ Քրեական օրենքի գործողությունը ժամանակի ընթացքում արտահայտվում է երեք հիմնական տեսքով՝ նախկինում կատարված հանցագործությունների վրա օրենքի կիրառումը, գործող ժամանակի ընթացքում կատարվող հանցագործությունների նկատմամբ օրենքի կիրառումը և ապագայի վերաբերյալ օրենքի ուժի սահմանափակումը։ Ժամանակի իմաստով օրենքի փոփոխությունները և նորացումները կարող են ազդել գործիքների, պատիժների, արձանագրությունների և վարույթների ընթացքի վրա, սակայն բացառապես այն դեպքերում, երբ դա մեղմացնող փոփոխություն է մեղավորի համար։ Այսպես, քրեական օրենքի գործողությունը ժամանակի նկատմամբ ապահովում է օրենքի իրավունքի կայունություն, նախադեպային արդարություն և հասարակության վրա դրական ազդեցություն՝ պաշտպանելով հասարակական հարաբերությունները և individuellen իրավունքները։