Հայրենական և միջազգային առաջատար ԶԼՄ-ները ՀՀ աշխարհաքաղաքական կողմնորոշման դիսկուրսում (2010-2015 թթ.)

Биология

Աշխատությունը նվիրված է հայերի մոլեկուլային ֆիլոգեոգրաֆիական ուսումնասիրությանը՝ ամբողջական միտոքոնդրիալ գենոմների վերլուծության հիման վրա։ Հետազոտության նպատակն է գենետիկական տվյալների միջոցով բացահայտել հայ բնակչության մայրական գծերի բազմազանությունը, դրանց ծագումնաբանական փոխկապակցվածությունը և պատմական տարածման հնարավոր ուղիները։ Միտոքոնդրիալ ԴՆԹ-ն փոխանցվում է հիմնականում մայրական գծով, ուստի ամբողջական միտոքոնդրիալ գենոմների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համեմատաբար մանրամասն հետևելու մայրական տոհմերի ձևավորման, ճյուղավորման և աշխարհագրական տարածման պատմությանը։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել հայերի միտոքոնդրիալ հապլոխմբերի կազմը, գենետիկական բազմազանությունը, պոպուլյացիաների միջև տարբերությունները և դրանց կապերը տարածաշրջանի այլ բնակչությունների հետ։ Ամբողջական միտոքոնդրիալ գենոմների կիրառումը կարևոր է նրանով, որ այն ապահովում է ավելի մեծ քանակությամբ գենետիկական տեղեկատվություն, քան միայն առանձին միտոքոնդրիալ հատվածների ուսումնասիրությունը՝ հնարավորություն տալով ավելի բարձր ճշգրտությամբ տարբերակել մոտ ազգակցական գծերը և վերականգնել դրանց էվոլյուցիոն փոխհարաբերությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է հայերի գենետիկական պատմության համադրումը Հարավային Կովկասի, Հայկական բարձրավանդակի և հարակից տարածաշրջանների բնակչությունների տվյալների հետ։ Նման համեմատությունը կարող է օգնել գնահատելու պատմական միգրացիաների, բնակչությունների փոխազդեցությունների, աշխարհագրական մեկուսացման և գենետիկական շարունակականության հնարավոր ազդեցությունը հայերի ժամանակակից մայրական գենոֆոնդի ձևավորման վրա։ Ֆիլոգեոգրաֆիական մոտեցումը թույլ է տալիս գենետիկական բազմազանությունը կապել տարածական բաշխվածության և ժամանակային գործընթացների հետ՝ ուսումնասիրելով հապլոխմբերի հնարավոր ծագման և տարածման կենտրոնները։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև հայերի գենետիկական կազմի և տարածաշրջանի հնագույն բնակչությունների միջև հնարավոր կապերի հարցին՝ միաժամանակ ընդգծելով, որ գենետիկական տվյալները պետք է մեկնաբանվեն հնագիտական, պատմական և մարդաբանական տեղեկությունների հետ համադրությամբ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են արժեքավոր լինել հայ բնակչության գենետիկական պատմության, տարածաշրջանային միգրացիոն գործընթացների և Մերձավոր Արևելքի ու Կովկասի պոպուլյացիաների փոխկապակցվածության ուսումնասիրության համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել գենետիկներին, մոլեկուլային մարդաբաններին, կենսաբաններին, մարդաբաններին, պատմական ժողովրդագրությամբ զբաղվող մասնագետներին և պոպուլյացիոն գենետիկայի հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է հայերի մայրական գենետիկական պատմության մանրամասն հետազոտություն՝ ամբողջական միտոքոնդրիալ գենոմների տվյալների միջոցով՝ նպատակ ունենալով ավելի հստակ պատկերացում կազմել բնակչության գենետիկական բազմազանության, պատմական շարունակականության և տարածաշրջանային փոխկապակցվածության վերաբերյալ։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տնտեսական աճի ապահովման գործում լեռնամետալուրգիական արդյունաբերության դերի, նշանակության և զարգացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Թեման ընդգրկում է հանքարդյունաբերության և մետալուրգիայի փոխկապակցված ոլորտները՝ դիտարկելով դրանց ազդեցությունը երկրի արտադրական ներուժի, արտահանման, զբաղվածության, ներդրումային ակտիվության, պետական և տեղական բյուջեների եկամուտների ու ընդհանուր տնտեսական զարգացման վրա։ Աշխատանքը Սառա Աշոտի Մկրտչյանի տնտեսագիտության թեկնածուական հետազոտությունն է, որը պաշտպանվել է 2013 թվականին Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարանում՝ «Տնտեսության, նրա ոլորտների տնտեսագիտություն և կառավարում» մասնագիտությամբ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է Հայաստանի հանքահումքային ռեսուրսների օգտագործման տնտեսական արդյունավետության գնահատումը և դրանց հիման վրա ձևավորված արդյունաբերական շղթաների ուսումնասիրությունը։ Լեռնամետալուրգիական ոլորտի առանձնահատկությունն այն է, որ այն միավորում է հանքավայրերի հետախուզումը, հանքանյութի արդյունահանումը, հարստացումը, մետաղների արտադրությունը և դրանց հետ կապված սպասարկող ու ենթակառուցվածքային գործունեությունը։ Այդ ամբողջ շղթայի արդյունավետությունը կարող է էական ազդեցություն ունենալ երկրի արդյունաբերական զարգացման և տնտեսական աճի տեմպերի վրա։ Աշխատության շրջանակում կարող են վերլուծվել ոլորտի արտադրության և իրացման ծավալները, ֆինանսատնտեսական ցուցանիշները, ներդրումային գործընթացները, արտադրողականությունը, շահութաբերությունը և արտահանման ներուժը։ Հատուկ նշանակություն ունի միջազգային շուկաների և մետաղների գների ազդեցության ուսումնասիրությունը, քանի որ Հայաստանի լեռնամետալուրգիական արտադրանքի մրցունակությունը զգալիորեն պայմանավորված է համաշխարհային գների, արտաքին պահանջարկի և փոխարժեքային միջավայրի փոփոխություններով։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել պղնձի և այլ մետաղների արտադրության ու արտահանման տնտեսական նշանակության գնահատումը։ Հեղինակի հետագա հրապարակումներն ուղղակիորեն շարունակել են այս թեմատիկան՝ անդրադառնալով լեռնամետալուրգիական ընկերությունների արտադրության և իրացման վերլուծությանը, ֆինանսատնտեսական ցուցանիշների բարելավման ուղիներին, պղնձի գների կանխատեսմանը և ոլորտի կայուն զարգացման խնդիրներին։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ոլորտի տնտեսական արդյունավետության և կայունության խնդիրներին։ Մի կողմից՝ հանքարդյունաբերությունը կարող է ապահովել զգալի արտահանման եկամուտներ, աշխատատեղեր և տնտեսական ակտիվություն, իսկ մյուս կողմից՝ դրա զարգացումը կապված է ռեսուրսների սահմանափակության, շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության, հանքավայրերի շահագործման երկարաժամկետ հետևանքների և համաշխարհային շուկաների անկայունությունից կախվածության հետ։ Հետևաբար հետազոտությունը կարող է դիտարկել տնտեսական աճի և բնապահպանական անվտանգության հավասարակշռման անհրաժեշտությունը։ Հատուկ նշանակություն ունի լեռնամետալուրգիական ոլորտի ներդրումային քաղաքականության ուսումնասիրությունը։ Նոր հանքավայրերի հետախուզումը, գործող հանքերի տեխնիկական վերազինումը, հանքաքարի հարստացման տեխնոլոգիաների կատարելագործումը և մետաղների առավել խոր վերամշակման կազմակերպումը պահանջում են մեծածավալ ու երկարաժամկետ ներդրումներ։ Այդ պատճառով աշխատությունը կարող է անդրադառնալ ներդրումային միջավայրի բարելավմանը, ֆինանսավորման աղբյուրներին, ձեռնարկությունների ֆինանսական կայունությանը և պետական տնտեսական քաղաքականության հնարավոր ազդեցությանը։ Կարևոր խնդիր է նաև հանքահումքային ռեսուրսների ավելի բարձր ավելացված արժեքով օգտագործումը։ Հումքի արտահանմանը զուգահեռ տեղական վերամշակման և մետաղամշակման զարգացումը կարող է ընդլայնել արտադրական շղթաները, ստեղծել նոր աշխատատեղեր և մեծացնել տնտեսության ներսում ստեղծվող արժեքը։ Հեղինակի հետագա աշխատանքներում, օրինակ, ուսումնասիրվել են պղնձի հենքով մալուխի հայրենական շուկայի կայուն զարգացման հեռանկարները և պղնձի արտադրության արգասիքների իրացման մարքեթինգային-լոգիստիկ խնդիրները, ինչը ցույց է տալիս ոլորտի խորքային վերամշակման և շուկայի զարգացման ուղղությունների կարևորությունը։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև ոլորտի զարգացման խոչընդոտների բացահայտումը՝ տեխնոլոգիական հետամնացությունից և արտադրության բարձր ինքնարժեքից մինչև ենթակառուցվածքային, ներդրումային, բնապահպանական և շուկայական ռիսկեր։ Դրանց հաղթահարման համար կարող են առաջարկվել արտադրության արդյունավետության բարձրացման, տեխնոլոգիական արդիականացման, կառավարման կատարելագործման, ներդրումների խթանման, արտահանման շուկաների դիվերսիֆիկացման և բնապահպանական կառավարման բարելավման ուղղություններ։ Հետազոտության նշանակությունը հատկապես մեծ է Հայաստանի նման հանքահումքային ռեսուրսներ ունեցող, բայց փոքր ներքին շուկա ունեցող տնտեսության համար, որտեղ արդյունաբերական արտահանումը կարող է կարևոր դեր ունենալ տնտեսական աճի ապահովման գործում։ Միաժամանակ աշխատությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու այն ռիսկերը, որոնք առաջանում են տնտեսության՝ հանքարդյունաբերությունից չափազանց մեծ կախվածության դեպքում, և քննարկելու ոլորտի զարգացման այնպիսի մոդելներ, որոնք կապահովեն ոչ միայն կարճաժամկետ տնտեսական արդյունք, այլև երկարաժամկետ կայունություն։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, հանքարդյունաբերության և մետալուրգիայի մասնագետներին, ֆինանսիստներին, ներդրումային վերլուծաբաններին, պետական կառավարման և տնտեսական քաղաքականության մասնագետներին, բնապահպանական տնտեսագիտությամբ զբաղվող հետազոտողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և արդյունաբերության տնտեսագիտությունն ուսումնասիրող ուսանողներին։

Технология

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է մսաձկնային հումքից կիսապատրաստվածքների արտադրության տեխնոլոգիայի կատարելագործման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել արտադրանքի որակը, սննդային արժեքը և արտադրության արդյունավետությունը։ Գրքում վերլուծվում են մսային և ձկնային հումքի ֆիզիկաքիմիական, կենսաքիմիական և տեխնոլոգիական հատկությունները, դրանց համակցման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև հումքի նախնական մշակման, բաղադրատոմսերի մշակման, ձևավորման, ջերմային մշակման, փաթեթավորման և պահպանման գործընթացները։ Հեղինակը ներկայացնում է նոր տեխնոլոգիական լուծումներ և արտադրական մեթոդներ, որոնք նպաստում են կիսապատրաստվածքների համային, կառուցվածքային և սննդային ցուցանիշների բարելավմանը, պահպանման ժամկետի երկարացմանը և արտադրության ռեսուրսախնայող կազմակերպմանը։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև արտադրանքի անվտանգության, որակի վերահսկման, սանիտարահիգիենիկ պահանջների պահպանման և ժամանակակից սննդի արդյունաբերության պահանջներին համապատասխան տեխնոլոգիաների ներդրման հարցերը։ Գիրքը նախատեսված է սննդի տեխնոլոգների, սննդի արդյունաբերության մասնագետների, գիտաշխատողների, դասախոսների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են մսային և ձկնային մթերքների վերամշակման ու նոր արտադրատեսակների մշակման ժամանակակից տեխնոլոգիաներով։

Химия

Աշխատությունը նվիրված է հետերոֆազային քիմիական գործընթացների տեսական և փորձարարական ուսումնասիրությանը, որոնց ընթացքում տարբեր տիպի պինդ անօրգանական միացություններ և նյութեր ենթարկվում են քիմիական փոխակերպումների գազաֆազ շղթայական ռեակցիաների ազդեցության տակ։ Հեղինակը վերլուծում է պինդ և գազային փուլերի փոխազդեցության մեխանիզմները՝ ընդգծելով մակերեսային գործընթացների, ադսորբցիայի և ակտիվ կենտրոնների դերը ընդհանուր ռեակցիոն ընթացքի ձևավորման մեջ։ Գրքում դիտարկվում են շղթայական գազաֆազ ռեակցիաների կինետիկան և դրանց ազդեցությունը պինդ նյութերի կառուցվածքային և ֆազային փոփոխությունների վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հետերոֆազ համակարգերում էներգետիկ և դիֆուզիոն գործընթացների փոխազդեցությանը, ինչպես նաև ռեակցիայի արագության սահմանափակող փուլերի բացահայտմանը։ Հեղինակը ներկայացնում է տարբեր անօրգանական համակարգերի օրինակներ՝ օքսիդների, հալոգենիդների և կոմպոզիտային նյութերի փոխակերպումների համատեքստում՝ ցույց տալով գործընթացների բազմազան մեխանիզմները։ Աշխատությունը կարևոր է ֆիզիկական քիմիկների, նյութագետների և կատալիզի ոլորտի հետազոտողների համար՝ նպաստելով պինդ-գազային փոխազդեցությունների խորացված հասկացմանը և նոր տեխնոլոգիական կիրառությունների զարգացմանը։

Другие предметы

Այս տեղեկատվական ցանկը ներկայացնում է Հայաստանի Հանրապետությունում հրատարակված նոր գրքերը՝ ընդգրկելով տարբեր ոլորտների արդի հրատարակություններ՝ գեղարվեստական գրականությունից մինչև գիտական, ուսումնական և հասարակագիտական աշխատություններ։ Ցանկի նպատակն է ապահովել ընթերցողների և մասնագետների համար նոր գրականության վերաբերյալ համակարգված տեղեկատվություն, որը հնարավորություն է տալիս կողմնորոշվել հրատարակչական հոսքում և հետևել ժամանակակից գրական և գիտական միտումներին։ Հայաստանի հրատարակչական դաշտում վերջին տարիներին նկատվում է ինչպես տեղական հեղինակների ստեղծագործությունների ակտիվություն, այնպես էլ բազմաթիվ թարգմանական նախագծերի իրականացում, որոնք ընթերցողին են ներկայացնում միջազգային գրականության և գիտության կարևոր նմուշներ։ Հատկապես ակտիվ են «Զանգակ», «Անտարես», «Արմավ», «Նյումեգ» և այլ հրատարակչություններ, որոնք պարբերաբար թողարկում են նոր գեղարվեստական վեպեր, մանկական գրականություն, պատմագիտական ուսումնասիրություններ և մասնագիտական մենագրություններ։

Культура

Հնագիտական և արվեստաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Քերմանշահի տարածաշրջանի ժայռային պատկերների ու քանդակային հուշարձանների ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով հնագույն ժամանակներից մինչև վաղ միջնադար ընկած լայն ժամանակաշրջան։ Քննության են առնվում տարբեր դարաշրջաններում ստեղծված ժայռաքանդակների պատկերագրական, ոճական և հորինվածքային առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց պատմամշակութային նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մարդկային կերպարների, իշխանության խորհրդանիշների, ծիսական տեսարանների, կենդանական պատկերների և զարդատարրերի մեկնաբանությանը։ Վերլուծվում են հուշարձանների ստեղծման տեխնիկան, գեղարվեստական արտահայտչամիջոցները և դրանց փոփոխությունները պատմական տարբեր փուլերում։ Քննարկվում են նաև ժայռաքանդակների կապերը տարածաշրջանի քաղաքական, կրոնական և մշակութային միջավայրի հետ, ինչպես նաև տարբեր գեղարվեստական ավանդույթների հնարավոր փոխազդեցությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու տարածաշրջանի մոնումենտալ արվեստի զարգացման ընթացքին և բացահայտելու ժայռային հուշարձանների դերը հնագույն հասարակությունների գաղափարական ու մշակութային պատկերացումների արտահայտման գործում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հնագիտության, Իրանի արվեստի պատմության, հին աշխարհի պատմության և պատկերագրության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։