Հինգ դեպքեր, հատոր Ա

Сельское хозяйство

Հեղինակ Ս. Խ. Պապյանը համակարգված կերպով բացատրում է տարբեր տեսակի գյուղատնտեսական տեխնիկայի աշխատանքի սկզբունքները՝ ներառյալ հողամշակման, ցանքի, մշակման, ոռոգման և բերքահավաքի մեքենաները՝ ցույց տալով դրանց դերը արտադրական ամբողջ շղթայում։ Գրքում մանրամասն նկարագրվում են մեքենաների հիմնական հանգույցները, մեխանիկական համակարգերը, էներգետիկ ապահովման աղբյուրները և դրանց տեխնիկական բնութագրերը, ինչպես նաև աշխատանքային արդյունավետության վրա ազդող գործոնները։ Աշխատությունը ընդգրկում է նաև մեքենաների ճիշտ շահագործման, կարգավորման, սպասարկման և վերանորոգման հիմունքները՝ ընդգծելով տեխնիկական անվտանգության կանոնների պահպանման կարևորությունը։ Հեղինակը ուշադրություն է դարձնում նաև մեքենայացված գործընթացների օպտիմալացմանը՝ նպատակ ունենալով նվազեցնել արտադրական ծախսերը և բարձրացնել աշխատանքի արտադրողականությունը։ Գրքում ներկայացվում են նաև ժամանակակից տեխնոլոգիական մոտեցումներ, այդ թվում՝ էներգախնայող համակարգեր և մեխանիզացիայի նորարարական լուծումներ, որոնք կիրառվում են արդի գյուղատնտեսությունում։ Այն նախատեսված է գյուղատնտեսական բուհերի ուսանողների, տեխնիկական մասնագետների և մեքենայացման ոլորտով հետաքրքրվողների համար, ովքեր ցանկանում են ստանալ ամբողջական պատկեր գյուղատնտեսական տեխնիկայի կառուցվածքի և կիրառման մասին։

История

Աշխատությունը նվիրված է Վանի հայության ավանդական հարսանեկան սովորույթներին, ծիսակարգին և ընտանեկան կենցաղի այն առանձնահատկություններին, որոնք ձևավորվել էին պատմական Վասպուրականի հայաբնակ միջավայրում։ Այն ներկայացնում է հարսանիքը որպես ոչ միայն երկու երիտասարդների ամուսնության առիթ, այլև ընտանիքների, ազգականների և համայնքի մասնակցությամբ իրականացվող կարևոր հասարակական ու մշակութային իրադարձություն, որի ընթացքում արտահայտվում էին ժողովրդի աշխարհայացքը, բարոյական պատկերացումները, սոցիալական հարաբերությունները և ավանդական արժեքները։ Կենցաղագրական նկարագրությունների միջոցով բացահայտվում են հարսանեկան արարողության տարբեր փուլերը՝ ամուսնության շուրջ նախնական պայմանավորվածություններից և ընտանիքների միջև հարաբերությունների հաստատումից մինչև հարսնացուի ու փեսացուի պատրաստությունը, հարսանեկան հանդեսը, ծիսական գործողություններն ու նորաստեղծ ընտանիքի ընդունումը։ Ուշադրություն է դարձվում հարսանիքի մասնակիցների դերերին, նրանց պարտականություններին, փոխհարաբերություններին և արարողության ընթացքում պահպանվող ընդունված վարքականոններին։ Ներկայացվում են հարսանեկան ծեսերին ուղեկցող խոսքային ու խորհրդանշական դրսևորումները, երգերը, բարեմաղթանքները, կատակները, ավանդական արտահայտություններն ու ծիսական գործողությունները, որոնց միջոցով փոխանցվում էին ամուսնության, ընտանիքի շարունակականության, պտղաբերության, բարեկեցության և նոր կյանքի սկզբի մասին ժողովրդական պատկերացումները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև հարսանեկան տոնակատարության նյութական և կենցաղային կողմը՝ հագուստը, զարդարանքը, հյուրասիրությունը, նվիրատվությունները, սեղանի կազմակերպումը և ծիսական առարկաների գործածությունը։ Այս մանրամասները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու Վանի հայերի առօրյա կյանքի, ընտանեկան հարաբերությունների, հասարակական կարգի և համայնքային համերաշխության մասին։ Հարսանեկան սովորույթների ուսումնասիրությունը բացահայտում է նաև ավանդույթի փոխանցման մեխանիզմները, սերունդների միջև մշակութային կապը և այն նշանակությունը, որ ամուսնությունն ու ընտանիքի կազմավորումը ունեցել են հայկական հասարակության մեջ։ Տեղական առանձնահատկությունների ներկայացումը կարևոր է Վասպուրականի հայության մշակութային ինքնատիպությունը ճանաչելու համար, քանի որ հարսանեկան ծեսերում միավորվել են համահայկական ավանդույթներն ու Վանի տարածաշրջանին բնորոշ սովորույթները, պատկերացումները և արտահայտչաձևերը։ Աշխատությունը արժեքավոր է նաև որպես պատմական հիշողության պահպանման միջոց․ կենցաղային մանրամասների միջոցով այն վերակենդանացնում է մի միջավայր, որտեղ ընտանեկան ծեսերը սերտորեն կապված էին համայնքի հասարակական կյանքի և ազգային մշակույթի հետ։ Այն կարևոր նյութ է հայ ազգագրության, ժողովրդական ծիսագիտության, ընտանիքի պատմության և ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ուսումնասիրության համար, ինչպես նաև օգտակար է բոլոր նրանց, ովքեր հետաքրքրվում են Վանի հայության կենցաղով, ավանդական հարսանեկան արարողություններով և հայկական ընտանեկան մշակույթի պատմական ձևերով։

История

«Հայ ժողովրդական խաղեր» բազմահատոր աշխատության երկրորդ հատորը նվիրված է հայ ժողովրդի ավանդական խաղային մշակույթի հավաքմանը, դասակարգմանը և ուսումնասիրությանը։ Ժողովրդական խաղերը ազգային ոչ նյութական մշակութային ժառանգության կարևոր բաղադրիչներից են, քանի որ դրանց միջոցով պահպանվել և սերնդեսերունդ փոխանցվել են համայնքային կյանքի առանձնահատկությունները, վարքականոնները, աշխարհընկալումը, բանավոր խոսքի ձևերը և երեխաների ու մեծահասակների փոխհարաբերությունների ավանդական դրսևորումները։ Խաղերը միայն ժամանցի միջոց չեն․ դրանք միաժամանակ իրականացնում են դաստիարակչական, ճանաչողական, հաղորդակցական և սոցիալական գործառույթներ՝ նպաստելով շարժողական հմտությունների, ուշադրության, հիշողության, արագ կողմնորոշվելու, համագործակցելու և մրցակցային իրավիճակներում գործելու կարողությունների զարգացմանը։ Հայ ժողովրդական խաղային ավանդույթը ներառում է շարժողական և մրցակցային խաղեր, խմբային ու անհատական զբաղմունքներ, կանոններով կազմակերպվող խաղային գործողություններ, ինչպես նաև երգերով, ասույթներով, հանելուկներով և բանավոր խոսքի այլ ձևերով ուղեկցվող խաղեր։ Դրանց կառուցվածքի, կանոնների, անվանումների և կատարման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարբեր համայնքներում ձևավորված մշակութային ավանդույթներն ու տարածաշրջանային տարբերությունները։ Ժողովրդական խաղերը նաև արժեքավոր տեղեկություններ են պարունակում երեխաների առօրյայի, ընտանեկան և համայնքային դաստիարակության, տոնական սովորույթների ու սերունդների միջև մշակութային փորձի փոխանցման մասին։ Հավաքված նյութերի գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ բանավոր ճանապարհով պահպանվող խաղային ավանդույթները կարող են փոփոխվել կամ աստիճանաբար դուրս գալ առօրյա գործածությունից, իսկ դրանց գրանցումն ու համակարգումը նպաստում են հետագա սերունդների համար այդ ժառանգության պահպանմանը։ Հատորը կարող է ծառայել որպես աղբյուր հայ ազգագրության, բանահյուսության, մանկական մշակույթի և ավանդական դաստիարակության ուսումնասիրության համար։ Այն օգտակար է բանագետներին, ազգագրագետներին, մանկավարժներին, խաղերի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև հայ ժողովրդական մշակույթը ճանաչելու և ավանդական խաղերը կրթական ու մշակութային գործունեության մեջ կիրառելու ցանկություն ունեցող ընթերցողներին։

Политология

Աշխատությունը նվիրված է պետական կառավարման համակարգի արդյունավետության վրա քաղաքական միջավայրի, ինստիտուտների և կառավարչական հարաբերությունների ազդեցության ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության նյութերի հիման վրա։ Հետազոտության կենտրոնում պետական իշխանության մարմինների գործունեության կազմակերպման, քաղաքական որոշումների մշակման և իրականացման, ինստիտուցիոնալ փոխգործակցության ու հանրային կառավարման արդյունքների միջև ձևավորվող կապերն են։ Արդյունավետությունը դիտարկվում է որպես բազմաբաղադրիչ հասկացություն, որը կարող է ներառել պետական մարմինների գործունակությունը, որոշումների իրականացման հետևողականությունը, ռեսուրսների նպատակային օգտագործումը, հանրային ծառայությունների որակը, հաշվետվողականությունը և հասարակության հետ հաղորդակցության արդյունավետությունը։ Քննվում է քաղաքական ինստիտուտների կայունության, լիազորությունների հստակ բաշխման, կառավարման տարբեր մակարդակների համագործակցության և որոշումների ընդունման ընթացակարգերի նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում քաղաքական և վարչական կառավարման փոխհարաբերությանը՝ ուսումնասիրելով մասնագիտական պետական ծառայության, քաղաքական ղեկավարության և ինստիտուցիոնալ շարունակականության միջև հավասարակշռության խնդիրները։ Կարևորվում են նաև թափանցիկության, հաշվետվողականության, հանրային մասնակցության և պետական մարմինների նկատմամբ վստահության գործոնները՝ որպես կառավարման համակարգի գործունեության սոցիալ-քաղաքական միջավայր ձևավորող բաղադրիչներ։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել իրավական և քաղաքական փաստաթղթերի, կառավարման կառուցվածքների, ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների և հանրային կառավարման վերաբերյալ սոցիոլոգիական տվյալների համադրական վերլուծություն։ Ուսումնասիրվում են այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով քաղաքական մրցակցությունը, շահերի ներկայացումը, քաղաքացիական հասարակության մասնակցությունը և պետական մարմինների միջև փոխհարաբերությունները կարող են անդրադառնալ որոշումների որակի ու դրանց իրականացման գործընթացի վրա։ Միաժամանակ ուշադրություն է դարձվում կառավարման արդյունավետության գնահատման չափանիշների ընտրությանը, քանի որ պետական կառավարման արդյունքները պայմանավորված են ոչ միայն վարչական ցուցանիշներով, այլև քաղաքական ինստիտուտների գործունեությամբ և հասարակության հետ դրանց փոխադարձ կապերով։ Հայաստանի փորձի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու պետական կառավարման համակարգի ձևավորման ու վերափոխման ընթացքում ի հայտ եկող քաղաքական և ինստիտուցիոնալ խնդիրները՝ առանց դրանք մեկ գործոնով պայմանավորելու։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է քաղաքագիտության, հանրային կառավարման և ինստիտուցիոնալ վերլուծության մոտեցումները՝ պետական կառավարման արդյունավետության վրա ազդող քաղաքական գործոնների փոխկապակցված համակարգը բացահայտելու և կառավարման կատարելագործման տեսական հիմքերը ուսումնասիրելու նպատակով։

Технология

Այս աշխատությունը նվիրված է տերահերցային (THz) դիապազոնի բարձր հզորության պասիվ սարքերի մշակման տեսական և տեխնոլոգիական հիմքերին՝ ընդգծելով դրանց դերը ժամանակակից ռադիոֆիզիկայի, կապի համակարգերի և բարձր հաճախականային էլեկտրոնիկայի զարգացման մեջ։ Գրքում ներկայացվում են տերահերցային ճառագայթման ֆիզիկական հատկությունները, ալիքային գործընթացների մոդելավորման մոտեցումները և այն սահմանափակումները, որոնք առաջանում են նյութերի ներսում բարձր հաճախականությունների պայմաններում էներգիայի կորուստների, դիսպերսիայի և ջերմային բեռնվածության պատճառով։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պասիվ տարրերի՝ ալիքատարների, ռեզոնատորների, ֆիլտրերի և էներգիայի բաշխման համակարգերի նախագծման սկզբունքներին, ինչպես նաև դրանց արդյունավետության բարձրացման ինժեներական լուծումներին։ Աշխատությունում քննարկվում են նոր կոմպոզիտային և մետանյութերի կիրառման հնարավորությունները, որոնք թույլ են տալիս կառավարել էլեկտրամագնիսական ալիքների տարածումը տերահերցային տիրույթում՝ նվազեցնելով կորուստները և բարձրացնելով սարքերի հզորային կայունությունը։ Բացի այդ, վերլուծվում են արտադրական տեխնոլոգիաները, միկրո- և նանոֆաբրիկացիայի մեթոդները, ինչպես նաև փորձարարական հաստատումների արդյունքները, որոնք ցույց են տալիս առաջարկվող լուծումների արդյունավետությունը բարձր հզորության պայմաններում աշխատող համակարգերում։

Математика

Այս գիրքը ներկայացնում է մաթեմատիկական անալիզի հիմնական գաղափարներն ու օրենքները՝ ձևավորելով խորքային պատկերացում ֆունկցիաների, սահմանների, ածանցյալների և ինտեգրալների վերաբերյալ։ Այն նախատեսված է ընթերցողին աստիճանաբար ծանոթացնելու անալիտիկ մտածողության մեթոդներին, տրամաբանական ապացույցների կառուցման սկզբունքներին և մաթեմատիկական երևույթների տեսական հիմնավորումներին։ Գրքում մանրամասն քննարկվում են թվային հաջորդականությունները, ֆունկցիաների անընդհատությունը, փոփոխության արագության գաղափարը, դիֆերենցյալ հաշիվը և ինտեգրալ հաշվարկի կիրառությունները տարբեր գիտական ոլորտներում։ Նյութը ներկայացվում է թե՛ տեսական բացատրություններով, թե՛ բազմաթիվ խնդիրներով ու օրինակներով, որոնք օգնում են զարգացնել վերլուծական մտածողությունը և գործնական հմտությունները։ Գիրքը հատկապես օգտակար է ուսանողների, ավագ դպրոցի սովորողների և տեխնիկական կամ բնագիտական ուղղություններով հետաքրքրվողների համար, քանի որ այն հիմք է ստեղծում հետագա բարձրագույն մաթեմատիկայի, ֆիզիկայի, ինժեներիայի և համակարգչային գիտությունների ուսումնասիրման համար։