Հիշարժան տարեթվեր 1983: Ապրիլ, մայիս, հունիս

История

Աշխատությունը նվիրված է Շահսեվան ցեղամիավորման պատմական զարգացման, էթնիկական կազմավորման, սոցիալական կառուցվածքի և մշակութային առանձնահատկությունների պատմաազգագրական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում ներկայացվում են ցեղամիավորման ձևավորման նախադրյալները, պատմական բնակության տարածքները, տարբեր ցեղային խմբերի փոխհարաբերությունները և դրանց դերը տարածաշրջանի հասարակական ու քաղաքական կյանքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Շահսեվանների ավանդական սոցիալական կազմակերպմանը, ցեղային կառույցին, տոհմային հարաբերություններին և տնտեսական գործունեությանը, այդ թվում՝ անասնապահությանը, քոչվորական և կիսաքոչվորական կենսակերպին։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև նյութական և հոգևոր մշակույթի տարբեր դրսևորումներին՝ բնակարանային պայմաններին, հագուստին, սննդին, ընտանեկան և հասարակական սովորույթներին, ծիսակարգերին, ժողովրդական հավատալիքներին և բանահյուսությանը։ Պատմական նյութի և ազգագրական դիտարկումների համադրումը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են քաղաքական փոփոխությունները, պետական կառավարման համակարգերը, տնտեսական պայմանները և նստակեցության գործընթացները ազդել ցեղամիավորման կյանքի ու ինքնության վրա։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև տարածաշրջանի թյուրքալեզու քոչվոր և կիսաքոչվոր բնակչության պատմական ու մշակութային գործընթացների բացահայտման տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է արժեքավոր լինել պատմաբանների, ազգագրագետների, էթնոլոգների, արևելագետների և Հարավային Կովկասի ու Իրանի պատմությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների համար՝ որպես նյութ Շահսեվանների պատմության, ավանդական մշակույթի և սոցիալական կազմակերպման ուսումնասիրության համար։

Литература

Այս աշխատանքը նվիրված է հայ գրականության պատմության համակարգված ուսումնասիրությանը՝ հիմնված մեխիթարյան միաբանության (Mechitaristen) գիտական և գրական ժառանգության վրա, որոնք XVIII–XIX դարերում մեծ դեր են ունեցել հայկական բանասիրության, պատմագրության և լեզվաբանական ուսումնասիրությունների զարգացման մեջ։ Հեղինակը փորձում է ներկայացնել հայ գրականության էվոլյուցիան որպես շարունակական գործընթաց՝ սկսած վաղ միջնադարյան հոգևոր և պատմագրական ստեղծագործություններից մինչև նոր ժամանակների գրական ձևավորումներ՝ ընդգծելով գրավոր ավանդույթի կայունությունն ու բազմազանությունը։ Աշխատության մեջ հատուկ ուշադրություն է դարձվում մեխիթարյանների գիտական մեթոդաբանությանը, որոնք հիմնվել են ձեռագրերի հավաքագրման, համեմատական վերլուծության, թարգմանությունների և քննադատական հրատարակությունների վրա՝ ձևավորելով հայագիտության եվրոպական դպրոցներից մեկը։ Նշվում է նաև նրանց դերը հայ դասական հեղինակների՝ Մովսես Խորենացու, Եղիշեի, Գրիգոր Նարեկացու և այլոց ստեղծագործությունների պահպանման և տարածման գործում, ինչը նպաստել է հայ մշակույթի միջազգային ճանաչմանը։ Աշխատությունը վերլուծում է նաև հայ գրականության թեմատիկ և ժանրային զարգացումը՝ ընդգծելով պատմագրության, կրոնական գրականության, պոեզիայի և թարգմանական գրականության փոխկապակցվածությունը։ Միաժամանակ դիտարկվում է հայ գրականության տեղը եվրոպական գիտական մտքի մեջ, որտեղ մեխիթարյանների աշխատությունները դարձել են կարևոր աղբյուր արևելագիտության և բանասիրության համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է հայ գրականության պատմությունը մեխիթարյանների տեսլականով՝ որպես ազգային մշակույթի շարունակական և գիտականորեն հիմնավորված զարգացման գործընթաց։

Медицина

Նյութը նվիրված է բրուցելոզի համաճարակաբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը Լեռնային Ղարաբաղի տարածքում՝ ուշադրություն դարձնելով հիվանդության տարածվածությանը, փոխանցման ուղիներին, ռիսկի գործոններին և կանխարգելման հնարավորություններին։ Բրուցելոզը վարակիչ հիվանդություն է, որը կարող է ախտահարել ինչպես գյուղատնտեսական կենդանիներին, այնպես էլ մարդկանց և առանձնահատուկ նշանակություն ունի անասնապահությամբ զբաղվող համայնքների համար։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել հիվանդության տարածման օրինաչափությունները՝ ըստ բնակավայրերի, ժամանակաշրջանների, կենդանիների տեսակների և տնտեսությունների, ինչպես նաև մարդկանց շրջանում հիվանդացության հնարավոր կապը կենդանիների վարակվածության հետ։ Կարևոր ուղղություն է վարակի փոխանցման հիմնական մեխանիզմների բացահայտումը, այդ թվում՝ վարակված կենդանիների հետ անմիջական շփումը, չպաստերիզացված կաթի և դրանից պատրաստված մթերքների օգտագործումը, ինչպես նաև անասնաբուժական և սանիտարահիգիենիկ պահանջների ոչ բավարար պահպանումը։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել համաճարակաբանական տվյալների հավաքագրում և վերլուծություն, լաբորատոր հետազոտությունների արդյունքների գնահատում, հիվանդության տարածման դինամիկայի ուսումնասիրություն և ռիսկային խմբերի առանձնացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել անասնաբուծական տնտեսություններում հիվանդության վերահսկմանը, կենդանիների պարբերական հետազոտությանը, վարակված կենդանիների հայտնաբերմանն ու համապատասխան միջոցառումների իրականացմանը։ Մարդկանց շրջանում կանխարգելման տեսանկյունից կարևոր են բնակչության իրազեկումը, անձնական հիգիենայի կանոնների պահպանումը, կաթնամթերքի անվտանգ մշակումը և մասնագիտական ռիսկի ենթարկվող անձանց պաշտպանությունը։ Հիվանդության համաճարակաբանության ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև այն պատճառով, որ դրա տարածումը կարող է պայմանավորված լինել սոցիալ-տնտեսական, անասնաբուժական, կլիմայական և տարածքային առանձնահատկությունների համադրությամբ։ Տվյալների համակողմանի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել հիվանդության տարածման ինտենսիվությունը, բացահայտել առավել խոցելի օղակները և մշակել կանխարգելիչ միջոցառումների ավելի նպատակային համակարգ։ Նյութը կարող է օգտակար լինել համաճարակաբանների, անասնաբույժների, բժիշկների, հանրային առողջապահության մասնագետների և գյուղատնտեսության ոլորտի աշխատողների համար՝ նպաստելով մարդու և կենդանիների առողջության փոխկապակցվածության ավելի ամբողջական գնահատմանը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը կարևորում է համաճարակաբանական հսկողության, անասնաբուժական վերահսկողության, լաբորատոր ախտորոշման և բնակչության իրազեկման համակցված կիրառումը՝ վարակի տարածման ռիսկը նվազեցնելու և հանրային առողջության պաշտպանության մակարդակը բարձրացնելու նպատակով։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է Երևանի քաղաքային կանաչ տարածքներում ասեղնատերև ծառատեսակների և թփատեսակների վիճակի, կենսաէկոլոգիական առանձնահատկությունների, դեկորատիվ նշանակության և հետագա կիրառման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում քաղաքային միջավայրի պայմաններում տարբեր ասեղնատերևավորների աճի, զարգացման, կենսունակության և արտաքին միջավայրի անբարենպաստ գործոնների նկատմամբ հարմարվողականության գնահատումն է։ Քննվում են քաղաքային տնկարկներում հանդիպող տեսակների կազմը, դրանց տարածվածությունը, տարիքային և ընդհանուր կենսական վիճակը, ինչպես նաև տարբեր կանաչապատման օբյեկտներում օգտագործման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում Երևանի կլիմայական պայմանների՝ բարձր ջերմաստիճանների, օդի հարաբերական չորության, տեղումների սահմանափակության և քաղաքային միկրոկլիմայի ազդեցությանը բույսերի կենսունակության վրա։ Ուսումնասիրվում են նաև հողային պայմանների, ոռոգման, օդային աղտոտվածության, փոշու, տրանսպորտային ծանրաբեռնվածության և մարդածին այլ գործոնների հնարավոր ազդեցությունները ծառերի աճի ու դեկորատիվ հատկությունների պահպանման վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում տարբեր տեսակների համեմատական գնահատումը՝ քաղաքային միջավայրին առավել հարմարված, երկարակյաց և կանաչապատման տեսանկյունից արժեքավոր բույսերի առանձնացման նպատակով։ Դիտարկվում են ասեղնատերևավորների գեղագիտական և տարածական գործառույթները զբոսայգիներում, պուրակներում, փողոցային տնկարկներում, բնակելի տարածքների բակերում և հասարակական նշանակության տարածքներում։ Նրանց մշտադալար բնույթը հնարավորություն է տալիս պահպանել կանաչ միջավայրի արտահայտչականությունը նաև տարվա այն ժամանակահատվածներում, երբ տերևաթափ տեսակների դեկորատիվ ազդեցությունը նվազում է։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նոր տեսակների ներմուծման և տեղական պայմաններին հարմարեցման հնարավորությունները՝ հաշվի առնելով կենսաբազմազանության, ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման և տնկարկների երկարաժամկետ կայունության պահանջները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև տեսակների ճիշտ ընտրության, խնամքի և քաղաքային կանաչ ենթակառուցվածքների զարգացման նշանակությանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է դենդրոլոգիայի, քաղաքային կանաչապատման, բույսերի էկոլոգիայի և լանդշաֆտային ճարտարապետության մոտեցումները՝ Երևանի կանաչ տնկարկներում ասեղնատերևավորների արդյունավետ և կայուն օգտագործման հնարավորությունները գնահատելու նպատակով։

Информатика

Աշխատությունը նվիրված է ոչ ավտոնոմ մատրիցային հավասարումների լուծման արդյունավետ մաթեմատիկական մեթոդների մշակմանը և դրանց հիման վրա հաշվողական գործընթացների ավտոմատացման խնդիրներին։ Գրքում ներկայացվում են տեսական հիմնավորումներ, ալգորիթմական մոտեցումներ և թվային մեթոդներ, որոնք հնարավորություն են տալիս բարձրացնել բարդ մատրիցային խնդիրների լուծման ճշգրտությունն ու հաշվարկների արդյունավետությունը։ Հեղինակը վերլուծում է տարբեր հաշվարկային մոդելների առանձնահատկությունները, գնահատում առաջարկվող մեթոդների կայունությունն ու կիրառելիությունը, ինչպես նաև անդրադառնում է ծրագրային իրականացման և ավտոմատացված հաշվողական համակարգերում դրանց կիրառման հնարավորություններին։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև կիրառական խնդիրներ, որոնց լուծման ընթացքում մատրիցային հավասարումները կարևոր դեր են կատարում ինժեներական, տեխնիկական և գիտական հետազոտություններում։ Հրատարակությունը նախատեսված է կիրառական մաթեմատիկայի, ինֆորմատիկայի և ծրագրավորման ոլորտների մասնագետների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների, ուսանողների և բոլոր այն ընթերցողների համար, ովքեր հետաքրքրված են թվային մեթոդներով, մաթեմատիկական մոդելավորմամբ և հաշվողական գործընթացների ավտոմատացմամբ։

Математика

Աշխատությունը նվիրված է քվանտային դիպոլային ճառագայթիչների և մետաղական նանոկառուցվածքների փոխազդեցության պայմաններում ընթացող ռելաքսացման պրոցեսների տեսական և ֆիզիկական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ նանոմետրական չափերի մետաղական կառուցվածքների մոտ տեղակայված քվանտային համակարգի վարքագիծը կարող է էապես տարբերվել ազատ տարածության մեջ դիտվող վարքագծից, քանի որ նանոկառուցվածքը փոփոխում է ճառագայթման էլեկտրամագնիսական միջավայրը և դրանով ազդում ճառագայթիչի էներգիայի փոխանակման ու դինամիկայի վրա։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են քվանտային դիպոլային համակարգի գրգռված վիճակից ցածր էներգիական վիճակ անցնելու, էներգիայի կորստի, ճառագայթային և ոչ ճառագայթային անցումների, ինչպես նաև համակարգի ժամանակային էվոլյուցիայի հետ կապված գործընթացները։ Մետաղական նանոկառուցվածքների առկայությունը դիտարկվում է որպես շրջակա էլեկտրամագնիսական միջավայրի կառավարման միջոց, որի երկրաչափական և նյութական հատկությունները կարող են փոխել քվանտային ճառագայթիչի ռելաքսացիայի բնութագրերը։ Այս համատեքստում կարևոր են ճառագայթիչի և նանոկառուցվածքի միջև հեռավորությունը, նանոկառուցվածքի ձևն ու չափերը, մետաղի էլեկտրամագնիսական հատկությունները և համակարգի ռեզոնանսային պայմանները։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես կարելի է նանոմասշտաբային կառուցվածքների միջոցով կառավարել քվանտային համակարգերի ճառագայթային հատկությունները և փոփոխել դրանց կյանքի տևողությունն ու էներգիայի փոխանցման արդյունավետությունը։ Նման խնդիրները կարևոր են քվանտային օպտիկայի, նանոֆոտոնիկայի, պլազմոնիկայի և քվանտային էլեկտրոնիկայի համար, քանի որ մետաղական նանոկառուցվածքները կարող են ստեղծել ուժեղ տեղայնացված էլեկտրամագնիսական դաշտեր և էապես փոխել քվանտային ճառագայթիչների փոխազդեցությունը շրջակա միջավայրի հետ։ Աշխատանքի տեսական մոտեցումները կարող են կիրառվել տարբեր նանոկառուցվածքային երկրաչափությունների և քվանտային ճառագայթիչների համար՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրել ռելաքսացիայի արագության փոփոխությունները և բացահայտել դրանց ֆիզիկական պատճառները։ Հետազոտության նշանակությունը հատկապես մեծ է այն տեսանկյունից, որ քվանտային համակարգերի հատկությունների կառավարումը նանոկառուցվածքների միջոցով ժամանակակից ֆիզիկայի կարևոր ուղղություններից է և կարող է հիմք հանդիսանալ նոր օպտիկական ու քվանտային սարքերի նախագծման համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է քվանտային մեխանիկայի, էլեկտրադինամիկայի և նանոֆոտոնիկայի մոտեցումները՝ ուսումնասիրելով, թե ինչպես է մետաղական նանոմիջավայրը ազդում քվանտային դիպոլային ճառագայթիչի ռելաքսացման վրա և ինչ հնարավորություններ է ստեղծում այդ գործընթացների վերահսկման համար։